Tynyshtyq pen turaqtylyqtyń jarshysy

Elbasynyń AQSh astanasy – Vashıngton qalasynda ótken Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi IV sammıtte jarııalaǵan «Álem. HHI ǵasyr» manıfesine qatysty elimizdegi ár salanyń mamandary pikir bildirip, óz oılarymen bólisýde. Taıaýda biz osy taqy­rypqa qatysty «Jas Otan» jastar qanaty hatshylyǵynyń basshysy Aıan SAKOShEVQA habarlasyp, áńgimelesken edik. – Aıan Qajymeruly, «Álem. HHI ǵasyr» ma­nıfesiniń álemdik beı­bitshilikke áseri qandaı bolady dep oılaısyz? – Aldymen, Elbasynyń bul manıfesi naǵyz der shaǵynda jarııalaǵanyn atap ótken jón. Sebebi, qazirgi tańdaǵy álemdik geo­saıası ahýaldyń jaı-kúıi bar­shamyzǵa belgili. Sondyqtan, terrorızm qaýpi kúsheıip, alpaýyt memleketter arasyndaǵy kıkiljiń saıabyrsymaı turǵan sátte búkil álemdi beıbitshilikke, eń bastysy qarýsyzdanýǵa shaqyrýdyń ma­ńyzy qandaı ekeni aıtpasa da túsinikti. Qarapaıym mysalmen aıtar bolsaq, búginde ekranǵa shyǵyp jatqan keıbir kórkem fılmderde tehnogendik apat saldarynan Jerdiń qurdymǵa ketetini, ıadrolyq qarý­dyń zalaly, joıqyn ja­rylystardyń adamzat ómirine áseri kórsetilip júr. Biraq sonyń bári jaı adam qııalymen jasalǵan týyndy ǵana. Al shyn má­ninde ıadrolyq qarýdyń zardaby odan da zor bolatynyn bilemiz. Tipti, onyń tutas órkenıetti joıyp jibe­retindeı qaýqary bar ekenin ǵalymdar aıtyp júr. Ázirge oǵan qulaq as­qandardyń qatary az. Endi ondaı beıqamdyqqa jol berilmeýi kerek. Sebebi, atomdy tek beıbit maqsatta qoldanatyn kez keldi. Al, qarýsyzdanýdyń qam-qare­ketin qazir jasamasaq keıin bári kesh bolýy múmkin. «Jaý jaǵadan alǵanda, bóri etekten» demekshi, óz­ara qyrǵı-qa­baq ýshyq­qan sátte kún ótken saıyn kúsh alǵan terrorızm máselesi de kóńilge kóp kúdik uıalatyp otyr. Eýropanyń jú­re­ginde orna­lasqan Parıj, Brıýs­sel syndy qalalarda bol­ǵan lańkestik oqıǵalar jankeshti sodyr­lardyń kózdegen maqsattaryna jetý úshin eshteńeden tartynbaıtyndaryn taǵy bir dáleldedi. Eger atom bomba­lary solardyń qolyna tússe, adamzattyń búgingi baǵyt-baǵdary múldem basqa arnaǵa burylýy da ǵajap emes. Osyndaı qaýip-qa­ter­lerdi eskergen El­basy álemdi es jıyp, etek jınaýǵa shaqyryp otyr. Úndeýdiń álemdik qoǵamdastyq tara­pynan birden laıyqty qoldaý tabýy da órkenıettiń izgilikke shólir­kegenin, teketiresten shar­shaǵanyn, beıbitshilikke muqtaj ekenin bildiredi. Endeshe, «Álem. HHI ǵasyr» manı­fesi sol olqylyq­tardyń ornyn toltyryp, beıbit ómirdiń irgesin bekite tú­sedi dep senemin. – Qarýsyzdaný máse­lesinde Qazaqstan­nyń ıadrolyq qarýdan bas tartýy kópke úlgi bolatyny sózsiz. Sizdińshe, osy bir mańyzdy qadam arqyly biz álemge ne bere aldyq? – Qazaqstan qarýsyzdaný ju­mysyn táýelsizdik alǵan kún­niń ertesine bas­tap ketken memleket desek, artyq aıtqandyq bolmaıdy. Bizdiń sol kezdegi ıadrolyq áleýetimizden álemniń alpaýyt elderiniń ózi qaımyǵatyn. Soǵan qaramastan, ol qarýdan óz erkimizben bas tartyp qana qoımaı, Semeı sy­naq alańyn ja­bý týraly sheshim qabyldadyq. Bul aıtýǵa ońaı bolǵanymen, óte kúrdeli sheshim. Sol kez­degi jaǵ­daıdy eskersek, tipti, múmkin emesteı kórinedi. Biraq Elbasynyń kóregendiliginiń arqasynda biz osyndaı batyl qadamǵa bardyq. Osy tájirıbeniń basynda Qazaq­stannyń tur­ǵany men úshin zor maq­ta­nysh. Endi ıadrolyq qarýdan bas tartý arqyly álemge ne berdik degenge keleıik. Birinshiden, ıadrolyq der­­ja­­valardyń atom qarýyn synaýǵa moratorıı jarııalaýyna túrtki boldyq. Ekinshiden, álem­dik qoǵamdastyqtyń biz­diń elge degen senimin qa­lyptastyrdyq. Iаǵnı, sózimizge isimiz saı ekenin dáleldedik. Sonyń arqa­synda qazirgi tańda álem Qazaqstandy birinshi kezekte beıbitsúıgish el retinde tanıdy. Úshinshiden, polıgondy jabý arqyly sol mańdaǵy tirshiliktiń boıyna qan júgirtip, ómir ór­nekteriniń jańasha túr­­lenýine túrtki bola bil­dik. – Elbasy álemdik qo­ǵam­das­tyqqa kelesi Iаdro­lyq qaýipsizdik jónindegi sammıti Qa­zaq­standa ót­kizýdi usy­ndy. Osy ja­ıynda óz kóz­­qarasyńyzdy bildire ketseńiz? – Bul tek qoldaýǵa turarlyq bastama. Sebebi, beıbit ómirdiń besigindeı bolǵan bizdiń eldiń atalǵan sala boıynsha bóliser tájirıbesi mol. Sondyqtan, Mem­leket basshysynyń usynysy ózim ókili bolyp sanalatyn qazaq­stan­dyq belsendi jastar tarapynan qoldaý tapty dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Taǵy bir aıta ketetin jaıt, Memleket basshy­sy HHI ǵasyrda ómir sú­retin jáne ju­mys is­teıtin óskeleń urpaqtyń taǵdyryna shynaıy alań­daǵanynan osy manıfesti jarııalaǵanyn aıtyp, búgingi jas býynnyń kele­shektegi jarqyn ómiri úshin júzege asýy tıis bes baǵytty atap kórsetti. Osy rette jastardyń manı­festiń mańyzdylyǵyn túsi­nip, ondaǵy basym baǵyt­tardyń oryndalýyna múddeli ekenderin aıtqym keledi.  Áńgimelesken Elaman QOŃYR, «Egemen Qazaqstan»