Aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi utymdy ári tıimdi paıdalanýdy qamtamasyz etý úshin jerlerdi naryqtyq aınalymǵa shyǵarýǵa baǵyttalǵan birqatar sharalar qabyldandy.
Jerlerdiń belsendi naryqtyq aınalymyn yntalandyrý jáne jer qorynyń ekonomıkalyq qaıtarymyn arttyrý maqsatynda 2015 jylǵy 2 qarashadaǵy «Qazaqstan Respýblıkasynyń Jer kodeksine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» (budan ári – Zań) Qazaqstan Respýblıkasynyń zańymen Jer kodeksine birqatar ózgertýler engizildi.
Birinshi. Memleket menshigindegi aýyl sharýashylyǵy maqsatyna arnalǵan jer telimderi QR jeke jáne zańdy tulǵalaryna aýksıondar arqyly satý jolymen jekemenshik quqyǵyna kelesi retpen beriletin bolady:
Birinshi kezekte – jer teliminiń kadastrlyq (baǵalaý) qunyn arttyrýdy qarastyratyn aýksıondar arqyly.
Eger eki aýksıon qorytyndylary boıynsha jer telimi satylmaǵan jaǵdaıda, ol jer teliminiń baǵasyn kadastrlyq qunynan belgilengen eń tómengi shekke deıin (kadastrlyq qunynyń 50%-na deıin) tómendetýdi qarastyratyn aýksıonǵa qoıylady.
Ekinshi. Buǵan deıin jalǵa alynǵan jer telimderin satyp alý boıynsha jeńildik sharttaryn usyný.
Bul norma qazirgi jer paıdalanýshylardyń múddelerin eskerip, olarǵa buryn usynylǵan aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jer telimderin jalǵa alý merziminiń sońyna deıin, onyń kadastrlyq qunynyń 50%-y kóleminde belgilengen jeńildikpen, 10 jylǵa bólip tóleý arqyly jekemenshigine alý quqyǵyn beredi.
Sonymen qatar, eger olar óz úlesterin sharýashylyq seriktesikteriniń jarǵylyq kapıtalyna salym retinde nemese óndiristik kooperatıvterge jarna retinde salǵan bolsa, úlesteri bar jer ıeleriniń quqyqtaryn qorǵaıtyn norma da qarastyrylǵan.
Úshinshi. Aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jalǵa alynǵan jerlerdi paıdalaný boıynsha shekteýlerdi alyp tastaý.
Usynylǵan norma jer paıdalanýshylaryna ony jalǵa alý quqyǵymen quqyqtyq mámileler jasaýǵa, atap aıtqanda, bankke salýǵa, búkil jalǵa alý merzimi kezinde menshiginen shyǵarýǵa múmkindik beredi.
Bul jer paıdalanýshylar quqyǵynyń qundylyǵyn arttyrýǵa múmkindik berip, aýylsharýashylyq taýarlaryn óndirýshiler úshin memlekettik qoldaýdyń pármendi sharasy retinde qyzmet etetin bolady.
Tórtinshi. Jer teliminiń nysanaly maqsatyn aýystyrý resimin jeńildetý. Aýylsharýashylyq jerleriniń paıdalanylýyna jıi monıtorıng júrgizý, barlyq paıdalanylmaı jatqan paıdaly jerlerdi ári qaraı jekeshelendirý úshin memleket qoryna berý.
Jer kodeksine aýyl sharýashylyǵyn júrgizýmen baılanysty nysandardy salý kezinde jáne atalǵan jer telimderinde sharýashylyq júrgizý túrin aýystyrý kezinde aýylsharýashylyq jerleriniń nysanaly maqsatyn ózgertý rásimin boldyrmaýdy qarastyratyn norma engizilgen.
Ákimshilik kedergilerdi alyp tastaý jáne shyǵyndaryn azaıtý arqyly sharýalar úshin qolaıly jaǵdaılar týdyrý maqsatynda aýyl sharýashylyǵyn júrgizýge baılanysty nysandardy salý kezinde jáne atalǵan jer telimderinde sharýashylyq júrgizý túrin aýystyrý kezinde aýylsharýashylyq jerleriniń nysanaly maqsatyn ózgertý rásimine jol berilmeıdi.
Aýyl sharýashylyǵyna arnalǵan jer telimderiniń sheteldik azamattarǵa berilýi týraly
Jer kodeksiniń normalaryna sáıkes sheteldik azamat aýyl sharýashylyǵyna arnalǵan jer telimin tek jıyrma bes jylǵa deıingi merzimge jalǵa alýǵa quqymen ǵana ıelene alady.
Aýyl sharýashylyǵy jerleri olardyń jekemenshigine berilmeıdi.
Satyp alynǵan jer telimi sol quqyq túrimen oǵan tıesili bola almaıtyn jaǵdaılarda, úsh aı ishinde bul quqyq túri menshiginen shyǵarylýy nemese qaıta resimdelýi tıis.
Sonymen qatar, sheteldikterge, azamattyǵy joq tulǵalaraǵa jáne sheteldik zańdy tulǵalarǵa Qazaqstan Respýblıkasynyń shekara mańy aımaǵynda jáne shekara jolaǵynda ornalasqan jer telimderin usynýǵa jol berilmeıdi.
Uzaq ýaqyt boıy paıdalanylmaı jatqan jeke nemese zańdy tulǵaǵa tıesili jer telimin májbúrli túrde alý týraly
Jer kodeksiniń 92-babynyń 2-tarmaǵyna sáıkes eger qurylysqa arnalǵan jer telimi ony berý týraly sheshim qabyldanǵan kúnnen bastap úsh jyl boıy (eger jobalyq-smetalyq qujattamada odan uzaǵyraq merzim qarastyrylmaǵan bolsa) maqsatyna saı paıdalanylmasa, onda mundaı jer telimi Kodekstiń 94-babynda qarastyrylǵan tártippen májbúrli túrde qaıtaryp alynýy tıis.
Qazaqstan Respýblıkasy azamattarynyń jekemenshigindegi jeke turǵyn úı qurylysy úshin berilgen jer telimderine bul normanyń qatysy joq.
Mundaıda Kodekstiń 94-babynyń 2-tarmaǵyna sáıkes jer telimin májbúrli túrde alý týraly talap-aryz Qazaqstan Respýblıkasynyń Ákimshilik quqyq buzýshylyqtar týraly kodeksinde qarastyrylǵan jazalaý sharalaryn qoldanǵannan keıin usynylatyn bolady. Sonymen qatar májbúrli túrde alý týraly talap-aryz berilgen jazbasha uıǵarym merzimi ótken soń usynylady.
Jer telimin maqsaty boıynsha paıdalaný sharalaryn qabyldaý úshin beriletin merzim jer teliminiń maqsatyna saı paıdalanylmaýy týraly fakti anyqtalǵan sátten bastap bir jylǵa belgilenedi.
Jer kodeksiniń 92-babynyń talaptaryna sáıkes, jer teliminiń nysanaly maqsatyna saı paıdalanylmaý merzimi ony berý týraly sheshim qabyldanǵan kúnnen bastap esepteledi.
Aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jer ýchaskesiniń nysanaly maqsatyn ózgertý
Qazaqstan Respýblıkasy Jer kodeksiniń (ári qaraı – Kodeks) 97-baby 3-bóligine sáıkes, aýylsharýashylyq alqaptary aıryqsha qorǵalýǵa jatady. Bul jerlerdi aýylsharýashylyq óndirisine baılanysty emes maqsattarǵa paıdalanýǵa erekshe jaǵdaılarda jol beriledi (osy Kodekstiń 90-baby).
Aýylsharýashylyq óndirisin, sharýa nemese fermer qojalyqtaryn júrgizý úshin jeke jáne zańdy tulǵalarǵa berilgen jer ýchaskelerinde jáne jeke qosalqy sharýashylyqtyń egistik telimderinde aýyl sharýashylyǵyn júrgizýge qatysy joq nysandar, onyń ishinde turǵyn úıler (jeke turǵyn úılerdi qosa alǵanda) salýǵa jol berilmeıdi.
Osylaısha, jer paıdalanýshy jer ýchaskesin kommersııalyq qyzmetke paıdalaný úshin jer ýchaskesiniń nysanaly maqsatyn ózgertýi qajet. Ol Kodekstiń 49-1-babymen retteledi. 49-1-babtyń 2-bóligine sáıkes, jer ýchaskesiniń nysanaly maqsatyn ózgertýge múddeli jeke jáne zańdy tulǵalar jer ýchaskesi ornalasqan jer boıynsha jergilikti atqarýshy organǵa ótinish beredi.
Oblystyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalanyń, astananyń, aýdannyń, oblystyq mańyzy bar qalanyń ýákiletti organy, ne jergilikti atqarýshy organnyń sáýlet jáne qala qurylysy salasyndaǵy fýnksııalardy júzege asyratyn qurylymdyq bólimshesi quzyreti sheginde qorytyndylar kelip túsken kúnnen bastap úsh jumys kúni ishinde jer ýchaskesin málimdelgen nysanaly maqsat boıynsha paıdalaný múmkindigi týraly usynys daıyndaıdy (Kodekstiń 49-1-baby 7-bóligi).
Jer ýchaskesiniń nysanaly maqsatyn ózgertý nemese jer ýchaskesiniń nysanaly maqsatyn ózgertý jónindegi ótinishti qabyldamaý týraly jergilikti organnyń sheshimi tıisti usynystyń komıssııaǵa kelip túsken kezinen bastap bes jumys kúni ishinde qabyldanady.
Jer ýchaskesiniń nysanaly maqsatyn ózgertýden bas tartý ýájdi bolýǵa tıis (Kodekstiń 49-1-baby 12-bóligi).
Jer ýchaskesin kepilge salý
Jer kodeksine sáıkes kepildikke berýshiniń jeke menshik quqyǵyndaǵy jer ýchaskesi kepil zat bola alady.
Eger Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdarynda ózgeshe belgilenbese, jer ýchaskesiniń jáne jer paıdalaný quqyǵynyń kepiline jyljymaıtyn múlik ıpotekasy týraly erejeler qoldanylady. (JK 76-bap) Jeke menshik quqyǵynda nemese ýaqytsha óteýli uzaq merzimdi jer paıdalaný quqyǵynda jer ýchaskeleri bar jeke jáne memlekettik emes zańdy tulǵalar kepilge berýshi bola alady (JK 79-bap 1-b.).
Jer ýchaskesiniń kepili nemese jer paıdalaný quqyǵy – bul kepildiń kelisimine, ıa bolmasa, Qazaqstan Respýblıkasy zańdaryna negizdelgen mindetterdiń oryndalýyn qamtamasyz etý tásili. Sharýanyń jer ýchaskesin kepilge salý boıynsha quqyǵy erikti túrde júzege asady, ony eshkim erkinen tys kepilge salý týraly kelisimge qol qoıdyra almaıdy.
Aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi qoldaný tıimdiligin baqylaý jóninde
Aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi qoldaný tıimdiligi Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń buıryǵymen bekitilgen (2015 jylǵy 27 naýryz №268) Aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi tıimdi paıdalaný erejelerimen retteledi.
Erejeler aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi tıimdi paıdalanýdy qamtamasyz etýge, sonyń ishinde, egistik ónimdiliginiń quldyraýyna, topyraq qunarlyǵynyń joıylýyna, aramshópterdiń jáne t.b. ósimdikterdiń basyp ketýi saldarynan jer ýchaskesiniń aýyl sharýashylyǵy maqsatynan shyǵyp qalýyna jol bermeýge baǵyttalǵan.
Jerlerdi paıdalaný men qorǵaýdyń memlekettik baqylaýy boıynsha jumystar júrgizýde aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi tıimdi paıdalaný máseleleri ózekti bolyp otyr.
Jergilikti atqarýshy organdardyń jerlerdi paıdalaný men qorǵaýdy baqylaý boıynsha basqarmalary jerlerdi tıimsiz paıdalaný faktilerin anyqtaǵan jaǵdaıda olarǵa ákimshilik áreket etý sharalaryn qabyldaıdy, tipti, jerdi tárkileýge deıin bara alady.