Ekonomıkalyq ósýdiń berik býyny

Álemdi sharlaǵan ekonomıkalyq daǵdarystarǵa qaramastan, Qazaqstan qoǵamy óz damýynyń jańa kezeńin belsendilikpen bastady. Elbasy N.Á.Nazarbaev byltyrǵy jyl sońyndaǵy «Qazaqstan jańa jaHandyq naqty ahýalda: ósim, reformalar, damý» Joldaýynda atap kórsetkenindeı, «Nurly Jol» Jańa Ekonomıkalyq Saıasaty bizdiń eńse tiktep, alǵa basýymyzdyń qýatty qozǵaýshy kúshine aınaldy. Munda tirshilik ózegi sanalatyn jol qatynasynyń mańyzy zor. Osy oraıda, astanalyq óńirde qandaı sharýalar atqarylyp jatqany jóninde Aqmola oblysy boıynsha kóliktik baqylaý ınspeksııasynyń basshysy Erbolat ERIMBETKE birer suraq qoıǵan edik. – Erbolat Myltyqbaıuly, aldymen jol qurylysynyń ekonomıkalyq serpilistegi mańyzyna toqtalsańyz. – Tirshilik ataýly joldan bas­talatyny belgili. Halqymyzdyń buǵan qatysty qanatty sózderi de kóp qoı. Elbasymyzdyń stra­te­gııalyq josparlarymyzdyń júzege asýyn senimdi kólik logıs­tıkasymen baılanystyrýynyń mańyzy zor. Qazirgi kúni jol qury­lysy arqyly myńdaǵan jumys oryndary ashylyp otyr. Munyń eko­nomıkanyń ózge salalaryn jetek­ke alyp, jandandyratyn tıim­diligi bar. Máselen, se­ment, metall, bıtým, mashına, jab­dyq­tar óndirisi, jol boıy bıznesi, basqa da qyzmetter qanat jaıdy. Zamanaýı avtomagıstraldar jolaýshylar men júk tasymalyn jedeldetýmen qatar, halyqaralyq tranzıttik áleýetti kúsheıtti. Joldar ekonomıkalyq qana emes, halyqaralyq ıntegrasııa, ózara dostyq pen mádenıettiń jar­shysy ekendigi aqıqat. Zamana­lyq magıstraldarymyz «Jibek jolyn» qaıta túletip, elimizdiń júregi – Astanadan tarmaqtala tara­tylatyny el rýhyn kóterip, jasam­pazdyq sezimderdi kú­sheıtýde. Respýblıkamyz sońǵy jyldary buryn-sońdy bolmaǵan sapalyq deńgeıdegi zamanaýı kúre joldar, temirjoldar qurylysy ala­ńyna aınaldy. Inves­tısııa­lyq tar­tymdylyq, ındýs­trııa­lyq-ınno­vasııalyq qadam­dar­dyń qýattanýyn osy ekpindi ister­men baılanystyramyz. Qarjylyq negizi myǵym óńirlik jobalar aýqymy da keńeıe túsýde. Naqtylap aıtsaq, 2016 jyly ortalyq-ońtústik jáne orta­lyq-shyǵys tarmaqtaryndaǵy «As­ta­na – Temirtaý» (25,6 mlrd.t.), «Asta­na – Ereımentaý – Shiderti» (11,8 mlrd.t.) baǵytyndaǵy avtomo­bıl jol­darynyń qurylysyn qaı­ta júr­gizýge memleket 37,4 mıl­­lıard teńge bólip otyr. Basqa aı­maq­tarda da qyzý jumystar jú­rip jat­qanyn ózińiz de bilesiz. Ekono­­mıkalyq serpilis, basqa da ıgilik­­terdiń boı kóterýi qatynas má­se­­lesiniń mańyzdylyǵyn aıqyndaıdy. – Maqsat – el turmysyn jaq­sartý. Áıtkenmen, kez kel­gen qar­jy qaıtarymdy qalaı­dy, suraýy bar. Bul rette, sizder­diń ıns­peksııaǵa júkteler jaýap­ker­shilik salmaqty dep bilemiz. – Iá, ekonomıka qaıtarym­ǵa qu­rylady. Bul zańdylyq. Sondyqtan, onyń talaptaryn oryndaý kerek. Bizdiń mekemege kóliktegi qozǵalys qaýipsizdigin saqtaý jáne avtomobıl joldarynyń talapqa saı ustalýyn qamtamasyz etýdiń keshendi mindetteri júktelgen. Búgingi tańda Aqmola oblysy aý­ma­­ǵyndaǵy respýblıkalyq mańyz­daǵy joldar 2260 shaqy­rym­dy quraıdy. Munyń 97 shaqy­rymy sementti-be­tondy, 1434,5 shaqyrymy as­falt­ti-betondy, 633 shaqyrymy qum-shaǵaldy, 59 shaqyrymy qıyr­shyq tasty jáne 37 shaqyrymy topyraq jamylǵyly joldar. 2015 jyly jergilikti mańyzy bar avtokólik jol­daryn jóndeýge 6 mıllıard teńge qarjy bólinip, sonyń nátı­jesinde 84 shaqyrym jol jóndeldi. – Jol men kópir salý sııaqty saýapty iske janashyrlyq kerek. Qyrýar qarjyny bylaı qoı­ǵanda, onda kóptiń mańdaı teri bar. Jumystaryńyzdaǵy jaýapkershilik, beriletin baǵa osydan kórinedi emes pe? – Bilikti kadr qalyptastyrý – tutqaly másele. Osy qyzmetke kelgen bir jyl ishinde segiz ashyq konkýrs uıymdastyrylyp, 17 adam qyzmetke alyndy. Sondaı-aq, bes kisimiz qaıta daıarlyqtan ótip, on biri biliktiligin joǵarylatty. Qazirgi kúni shtattyq keste boıynsha bizde 27 memlekettik qyzmetker jáne eńbek kelisimshartymen 10 adam jumys isteıdi. Júktemeniń aýyrlyǵyna qara­mastan, olar óz mindetin abroımen atqarýda deı alamyn. Atap aıt­saq, ótken jyly bıýdjet kirisine barlyǵy 150 mıllıon teńge qarjy tússe, onyń 87 mıllıon teńgesi 556 ákimshilik ister boıynsha óndirilgen aıyppuldar bolyp otyr. Sondaı-aq, el aýmaǵyndaǵy joldardy paı­dalanǵany úshin 63 mıllıon teńge qarjylaı alym esepke tir­keldi. – Qazaqstan Dúnıejúzilik saýda uıymynyń múshesi. Bul jóninde ınspeksııa tarapynan qandaı jumystar atqarylýda? – Elbasymyzdyń tikeleı bastamasymen iske asyrylǵan bul qa­damdy Qazaqstandy álemdik qaty­nastardyń abyroıly sanatyna qosý dep esepteý kerek. Iаǵnı, elimizdegi barsha qurylymdar sııaqty, biz­diń ujym da damý úrdisiniń úılesim­diligine qyzmet etedi. Sonymen bir mezette óz úlesimizdi qamtamasyz etýge múddelimiz. Qazirgi tańda mem­­lekettik kiris, prokýratýra organ­darymen jáne «Atameken» Ult­tyq kásip­kerlik palatasymen ózara is-qımyl jasaý týraly memo­randým qabyldandy. Bul Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaq sheńberinde jekelegen ta­ýar túr­leriniń qozǵalysynda zań­dyq normatıvterdiń saqtalýyna baǵyttalǵan. Osy rette, bizdiń ta­ra­pymyzdan ruqsatnama júıesi salasynda myńnan astam memle­kettik qyzmet kórsetilgenin tilge tıek etýge bolady. Jumysty tıim­di uıymdastyrý sharalary qaras­tyrylyp, qoldanysqa engizilip jatyr. Keń tarmaqty izdenis jal­ǵasyn taba bermek. – Izdenis demekshi, «Aqmola Me­dıa ortalyǵyndaǵy» brı­­fıng­­­te kó­liktik baqylaý ıns­pek­sııa­­synyń kóshpeli beket­­te­riniń jumysynan tikeleı onlaın-translıasııa júrgizip edińiz. Bu­ryn bolmaǵan dúnıe edi. Maqsat belgili. Sonda da... – Aldymen ınspektorlarǵa qajetti barlyq jaǵdaıdy jasadyq. Kóshpeli beketter kompıýter, kóshirme jáne kóbeıtkish qural­darymen jabdyqtaldy. Qujattar qolma-qol daıyndalady. Ishki jáne syrtqa beınebaqylaý qondyr­ǵylary ornatyldy. Onlaın rejiminde barlyq jaz­balar kórinis taýyp, ınspek­tor­lar­dyń kúndelikti keshki esep­terimen sáıkestigi tekseriledi. Sondaı-aq, toqtatylǵan kólik­ter­diń ýaqyty men sany, zań buzýshy­lyqtyń belgileri dálme-dál aıqyn­dalady. Iаǵnı, bizdiń jumy­symyzdyń ashyq­tyǵy qamtamasyz etiledi. Aldaǵy ýaqytta ınspektor men júk tasymaldaýshylardyń sózderi jazylatyn aýdıo-dybys jabdyqtary ornatylady. Muny shekten tys senimsizdik dep túsinbeý qa­jet. Aýdıo-beınematerıaldar bul­ tartpas dálel retinde sot pro­ses­terinde paıdalaný úshin de qajet. – Joǵarydaǵy áńgimeńizden kóliktik baqylaý salasynda tár­tip buzýshylyq azaımaı otyr­­ǵany ańǵarylady. Soǵan kishkene toqtalyp, qoldanylǵan sharalardy ataı ketseńiz. – Kóliktik zańdylyq júk tasy­maldaýshy-qosalqy merdigerler tarapynan kóbirek buzylady. Ásirese, júk tasymaldaýda arnaıy ruqsat qujattaryn resimdemeý, bıýdjet alymdaryn tólemeý, qozǵalys qaýipsizdigin saqtamaý sııaqty faktiler jıi oryn alady. Bizdiń óńirimiz qazba baılyq­taryna óte baı. Elorda men oblys­­tyń aýmaǵynda qurylys ta qar­­qyndy júrgizilýde. Biraq, tirkeýge alynǵan 179 karerden (179) qıyr­shyq tas pen qum tasyǵan kólikter júk tasymaly erejesin óreskel buzatyndyqtan, joldyń da sapasy ketip, jaramsyz bolyp qalady. Inspeksııa jergilikti at­qarýshy jáne quqyq qorǵaý organ­darymen birlesip paıdaly qazba oryndaryndaǵy tártip buzýshylyq pen onyń aldyn alý sharalaryn qoldanýda. Jalpy, qoldanylǵan sharalardyń nátı­jesinde poıyzdardyń qoz­ǵalys qaýip­sizdigin buzý faktileri bir­shama azaıǵanyn da aıta ketý qajet. Áńgimelesken Baqbergen AMALBEK, «Egemen Qazaqstan» Aqmola oblysy