Ekibastuzdaǵy «saqaldy» qurylys tonaýǵa túsýde

Ekibastuzda 2009 jyldyń qazan aıynda bastalǵan óńiraralyq kásiptik-tehnıkalyq ortalyq qurylysyn sol kezde 17 aıda bitedi, 2010 jyldyń sońynda aıaqtalyp, paıdalanýǵa beriledi dep josparlady. Alaıda, oqý ortalyǵy 2010 jyldyń 1 qyrkúıeginde de, 2011 jylǵy 1 sáýirde de, 2013 jyldyń 1 qańtarynda da paıdalanýǵa berilmedi. Qurylysy kúmándi ortalyq qazir sý ústinde qalqyp tur. Bıylǵy 9 aqpanda «Egemen» saıtynda jazǵan «Keshen sýǵa ketip barady» atty shaǵyn habarymyzdy 132 adam oqypty. Kenshiler qalasyndaǵy «Otyn-energetıka salasyna arnalǵan tehnıkalyq jáne kásiptik mamandar daıarlaý» jónindegi óńiraralyq ortalyqtyń qurylysyna respýblıka bıýdjetinen 4,5 mlrd.teńge bólindi. Jalpy, Ekibastuzdaǵy alyp ortalyq 14 bólikten, ıaǵnı 14 jeke ǵımarattan turady. Árqaısysy 240 oryndyq eki jataqhana, 100 oryndyq qonaq úı, sport ǵımaraty, ákimshilik korpýs, 3 oqý ǵımaraty, 2 sheberhana jobalanyp, boı kóterdi. Munda 700 jas bilim almaqshy edi. 2009 jyly bul qurylysty salýǵa tapsyrys bergen Bilim jáne ǵylym mınıstrligi. Bizdiń oblystan basqa mundaı ortalyqtar О́skemende, Shymkentte, Atyraýda qolǵa alynǵan. Qurylys bastalar kezde sol kezdegi sheneýnikter osynaý «bolashaq tehnıkalyq Kembrıdjdiń» elimiz úshin mańyz­dylyǵyn aıtyp, ındýstrııalandyrý mindetterine jaýap beretin joǵary kásibı mamandardy daıarlaýy tıis jańa zamanaýı oqý orny ashylady degen bolatyn. «Ekibastuzdyq Kembrıjdi» «tunshyqtyrǵan» keshen qury­lysyna jaýapty sanalatyn alma­tylyq «S&ER Company» kompa­nııasynyń qaıda ekenin qazir eshkim bilmeıdi. Bul qurylysty kórýge Astanadan kim kelmedi deseńizshi. Kelgen joǵary laýazymdy sheneýnikter Ekibastuzdaǵy kómir jáne aýyr ónerkásipke arnalǵan mamandardy daıarlaý ortalyǵynyń qurylysyn aıaq­taýǵa respýblıkalyq bıýdjetten qosymsha qarajat bólýdi qarastyratyndaryn jetkizgen edi. Aqyry, О́ńirlik damý mınıs­trliginiń memlekettik sáýlet-qurylysyn baqylaý jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq isteri komıtetiniń sheshimimen 2013 jyly qurylys jumystary toqtatyldy. Biz qurylys jaǵdaıyn sonaý 2009 jyldan bastap kórip-bilip júrmiz. Syrtyna qarap-aq ishine kirýge qorqasyń. Sapasyz qurylys. Birneshe jerden temir tireýler ornatypty. Monolıtti negizgi qańqasyn turǵyzýda óres­kel qatelik jiberilgeni anyq­talypty. Qys kezinde betondaý jumystaryn júrgizý tehnologııasyn saqtamaýdyń kesiri­nen monolıtti tireýishterde, ǵı­marattyń qasbetinde syzattar paıda bolǵan. Eń basty qatelik – keshen qurylysynyń oıpań, batpaqqa toly sazdy jerden boı kótergeni. Qazir alyp keshen tolyqtaı sý túbine ketip barady. Ony búkil Ekibastuz halqy kórip-bilip otyr. Jaýapkershilik qaıda, zań bar ma, joq pa deıdi olar. Kóktemde erigen qardyń, jańbyrdyń sýy ortalyqtyń birinshi qabatyn alyp, jertólelerdiń ishine túgel tolyp ketti. Bul jaǵdaıdy tur­ǵyn­dar da, jergilikti basshylar, «Nur Otannyń» jergilikti ba­qylaý bólimderi bári kórdi, dedi bizben áńgimesinde sol mańaıda turatyndar. – Úılerimizdiń aınalasynyń bári qazylǵan, qurylys jumys­tarynyń uzaqqa sozylýy qıyn­dyq týdyryp otyr, – dep Estaı atyn­daǵy kóshe turǵyndary kók­temde sýǵa batyp kete jazdaǵan orta­lyqtyń jaǵdaıyn aıtyp berdi. Áýel basta qurylysty salar kezde shylqyldaǵan saz-batpaqty bul jerdiń jaǵdaıyn sheneýnikter eskermepti. Bas merdiger dep tanylǵan «NIKO» JShS-niń qandaı «qýlyq» oılap tapqandary belgisiz, aıaq astynan 2011 jylǵy 20 sáýirde ózderin bankrot dep jarııalap, jumysty toqtatyp ketip qalady. Qurylysqa alańdaǵan ekibastuzdyq Amanqos О́tegenov bastaǵan sol kezdegi depýtattar 2011 jyly sáýir aıynda Úkimetke shuǵyl túrde hat ta jazǵan. Mán-jaıdy túsingen Úkimet basshysy keshen 2011 jyldyń sońynda paıdalanýǵa beriledi dep jaýap jazady. Tipti, Úkimet basshysy sol jylǵy bir Úkimet otyrysynda «tenderdi jeńip aldyńdar ma, endi sol qarajatqa salyp bitirińder, artyq aqsha suralmasyn», degen bolatyn. Oblystyq prokýratýra bas­pasóz ortalyǵynyń málimet­terinshe, ortalyq qurylysyna bólingen bıýdjettik qarajattyń paıdalanylýyna oraı jergilikti prokýrorlar tekserý júrgizedi. Tekserý barysynda 2009 jyldyń 22 qyrkúıeginde Bilim jáne ǵylym mınıstrligi jáne «Niko» (Nıko) arasynda óńiraralyq kásibı ortalyqtyń qurylysyn júrgizý boıynsha 4 508 264 090 teńge kóleminde memlekettik satyp alý týraly №401kelisimshart ja­salǵany anyqtaldy. Al «Niko» JShS tarapynan oryndalǵan jumys aktisiniń jalpy quny 2 043 244, 346 myń teńge dep kór­setilgen. Bilim jáne ǵylym mınıs­trliginiń usynǵan qujat­taryna sáıkes, «Niko» JShS-ine 2 043 244 346 myń teńge aýdarylypty. Alaıda, tekserý barysynda anyqtalǵandaı, oryndalmaǵan jumystardyń jalpy kólemi 10 865 700 teńgeni qu­­raıdy. Sondaı-aq, jumysty júrgizý barysynda bekitilgen jobalyq-smetalyq qujattamadan aýytqýlar oryn alǵany anyq­taldy. Qosalqy merdiger uıym ókiliniń túsindirmesinen ny­sandaǵy qury­lys-montaj jumys­tary 2011 jyly toqtatylypty. Memlekettik saraptamany al­ǵannan keıin qurylys mer­zimin uzartý týraly másele qa­ralady, delingen prokýrorlar málimetinde. Endi ne boldy deısizder ǵoı? Qa­zir alyp keshen qurylysy tonaýǵa túsýde. О́ıtkeni, eńbekaqy tólemegen soń kúzetshiler jan-jaq­qa ketip qalǵan. Tonaýǵa túspegende nesi qaldy? Aıtýdan, jazýdan sharshadyq. Keshen bólimshe qyzmetkerleriniń baqylaýynda. Kúndelikti qa­rap júremiz. Naqty bir shara qol­danbasa, ári qaraı ne bolatyny belgisiz, dedi bizben áńgimesinde «Nur Otannyń» jergilikti bólim­shesiniń ókilderi. Sý túbine batyp bara jat­qan alyp qurylys keshenin qut­qaryp qalý endi múmkin bolar ma eken?! Farıda BYQAI, «Egemen Qazaqstan» Pavlodar oblysy, Ekibastuz qalasy