О́nerge qol sozǵan bala kóp, biraq qoldaýshy joq

«О́ner uly bolmaı, ult uly bolmaıdy». Eldiń eldigin tanytatyn úlken salanyń biri – óner men mádenıet. Urpaqtan-urpaqqa jalǵasyp kele jatqan ónerimizdiń ishinde aıtystyń joly da, jóni de bólek. Aıtys – bilimdilikti, tap­qyrlyqty, jyldamdyqty talap etedi. Mine, jyl saıyn eli­mizde uıymdastyrylyp jatqan «Aqberen» baıqaýynyń basty maqsaty talantty jastardy taýyp, aıtys ónerin jańǵyrta berý bolatyn. Osy ýaqyt ishinde aldyńǵy tolqynnyń izin basatyn júzdegen ul men qyz «Aqberende» baqtaryn synap, sóz qadirin túsinip, qazaqtyń uly ónerin qaıta jańǵyrtýǵa bar kúshterin saldy. Babalar jolyn jalǵaýdy nıet etken bul oqýshylar bir ǵana aıtys emes, sondaı-aq, án men bı, terme, teatr ónerine talpyný, kórkem sóz oqý jaǵynan da sheberlikterin synady. Qalaı aıtsaq ta, «Aqberen» baıqaýynan keıin qazaq ónerine, aıtys jáne tea­tr álemine tabynatyn jastardyń mol ekenin baıqadyq. Bıyl Bilim jáne ǵylym mı­nıstrliginiń «Daryn» res­pýb­lıkalyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵy bul baıqaýdy Taraz memlekettik pedagogıkalyq ıns­tıtýtynyń qoldaýymen uıym­dastyryp, kóne qala tórinde talaı talanttyń tusaýyn kesti. Jas urpaqtyń boıyna otanshyldyq pen ulttyq rýhty sińirý, tildi, ádebıetti jete meńgerý maqsatynda 8-11synyp oqýshylary arasynda uıymdastyrylǵan bul is-sharaǵa arnaıy mektepterden, gımnazııa, lıseı, jalpy bilim beretin mektepterden bas-aıaǵy 100-den astam oqýshy 25 jetekshisimen qatysty. Halyqtyń qalt etpes qaǵıdasyn, eldiktiń eńseli esteligin tanytatyn qazaq tili emes pe?!. Sodan bolar, baıqaý kórkemsóz oqýdan bastaldy. Atalǵan bólimde shyǵysqazaqstandyq Erkejan Se­rikjanova Shyńǵys Aıtmatovtyń «Naıman ana» shyǵarmasynan, qyzylordalyq Gúlbarshyn Aman­geldi «Jetimniń saǵynyshy» (avtory – Sáken Eskeldınov) shy­ǵarmasynan úzindini tebirene oqyp, eń joǵary upaı aldy. «Sheshendik óner jáne tapqyrlyq» atalymyn­da Jambyl oblysynyń atynan Nurbolat Amanjolov synǵa túsip, 28 upaıǵa qol jetkizdi. Astanalyq Ǵalııa Imanǵalıeva men aqtóbelik Gúlbaram Shyraqbaı da qarsylastarynan basym tústi. «shyǵarma jazý» atalymy bo­ıynsha merkilik Kórkemjan Qanat eń joǵary upaıdy enshiledi. Al «Ulttyq aspapta oınaý» atalymynda Baızaq aýdanynyń oqýshysy Qarakóz Halıevaǵa jınalǵan kópshilik dán rıza bolysty. Ol on saýsaǵymen qobyzdy sheber sóıletip, kúı ónerin jan-júregimen sezinip, tereń meńgergenin tanytty. «Aqyndar músháırasy» atalymy da kóńilden shyqty. Baızaqtyq oqýshy Maǵjan Ázimbaev aqıyq aqyn Muqaǵalı Maqataevqa arna­ǵan óleńin mánerlep oqydy. Nátı­jesinde 29 upaı enshilep, negizgi qarsylasynan ozyq shyqty. «Aqyndar aıtysy» atalymyn kóp­shiliktiń asyǵa kútkeni ras. Astanalyq Dıas Tólepbergen 7-synyp oqıtynyna qaramastan, oqýshylardyń respýblıkalyq aıtysynan bas júlde alyp úl­geripti. Ol osy joly da jaqsy qy­rynan kórindi. Soltústik Qazaqstan oblysynyń úmiti Dáý­let Qurmashov ekeýi ádemi aıtys jasady. Odan bólek, Baızaq aýdanynyń ókili Ernur Beısenov pen atyraýlyq Madııar Bókentaev sóz qaǵystyryp, Ernur 29 upaımen qarsylasynan basym tústi. Baıqaý jeńimpazdary «Daryn» RǴPO ortalyǵynyń dıplomdarymen marapattaldy. Sondaı-aq, jarysqa qatysqan 18 komandaǵa memleket jáne qoǵam qaıratkeri M. Joldasbekovtiń atynan ǵalymnyń tańdamaly 7 tomdyǵy men baǵaly syılyqtar tapsyryldy. – Aıtys óneri – mıllıondaǵan aýdıtorııasy bar qudiretti qarý. Qalaı bolǵanda da, halyqtyń rýhyn oıatýda, namysyn qaıraýda, uıatyn shaqyrýda aıtystyń alar orny erekshe. Aıtys – qazaq ultynyń ımmýnıteti sekildi. Onda qanyńdy qozdyryp, eriksiz emosııaǵa ıter­meleıtin sátter az emes. Qandaı ónerdiń bolmasyn shyn ıesi – halyq. Halyqpen sanaspaýǵa bolmaıdy. Asyl ónerimizdi arzandatyp almaı, abyroıyn asyryp, asqaqtata berý urpaq paryzy, – deıdi Myrzataı Joldasbekov. – Osy «Aqberen» baıqaýyna qazylar alqasynyń múshesi retinde eki jyldan beri qatysý barysynda oıǵa túıgenim, bul úrdis qazaq rýhanııatyna jas urpaqty tartý isindegi keleli jumys bolǵanyn basa aıtýdy paryz sanaımyn. Radıo men teledıdardy tyńdap, basylymdardy oqyp otyrǵanda keıbir ala-qula sózderdi estigende «Qazaq sóziniń qadirin ketirip alyp júrgen joqpyz ba?» degen oıǵa batatynym anyq. Sondaı ol­qylyqty bolashaqta boldyrmaý máselesin mektepten bastasaq utylmas edik. Mysaly, «Aqberen» baıqaýynda sheshendik ónerdiń qyr-syryn bile otyryp, sóz ustaǵan aıtýlylardyń danalyq oılaryn dáıekke keltirip, ózderi de oılaryn ortaǵa salýy, ony kórkemdep jetkizýi, poezııa, proza, dramalyq shyǵarmalardan úzindiler oqyp, dombyra men qobyzdy, jetigen­di tógilte oryndaýlary, aqyn­dyq tapqyrlyqtary – olardyń kúni erteń ult rýhanııatynyń tiregi bolaryn kórsetkendeı, – deıdi bul jóninde fılologııa ǵy­lymdarynyń doktory, aqyn Janat Áskerbekqyzy. Mine, oqýshylardy aqyndyq pen sheshendik ónerge baýlıtyn «Aqberen» respýblıkalyq baıqaýy ult rýhanııatyna, ónerine, mádenıetine osyndaı qomaqty úles qosyp júr. Áıtse de jyl ótken sa­ıyn bul baıqaýdyń da tynysy tarylyp, áreń-áreń uıymdastyrylyp júrgenin jasyrýǵa bolmas. Bu­ǵan, bálkim, elimizdegi qarjy daǵ­darysyn da kinálaýǵa bolar. Biraq eń basty kiná – baıqaýǵa degen janashyrlyqtyń joqtyǵynda sııaqty. Jasóspirimderdiń talantyn tanyp, talabyn ushtaıtyn bul baıqaý Elordadaǵy «Da­ryn» ǵylymı-praktıkalyq orta­lyǵynyń uıymdastyrýymen jáne Astanadaǵy Qorqyt atyndaǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń (dırektory – Myrzataı Joldasbekov) qoldaýymen úsh jyldan beri tu­raqty túrde ótkizilip keledi. Al, kelesi jyly osynaý baıqaýǵa qol­daýshy tabyla ma? «Aqberendi» qoldaý – ultty qoldaý, ulttyń ónerin, mádenıetin qoldaý, jas óskinge ulttyq tárbıe berý, salt-dástúrimizdi jańǵyrtý, qazaqtyń rýhyn kókke kóterý ekenin uǵynatyn basshylar bar ma? Áıtse de el ishin­de ónerdi túsinetin, qadirleıtin, jany ashıtyn mesenat jandar mol ǵoı degen úmitimiz bar. Odan bólek, sońǵy jyldary «Nur Otan» partııasy ult rýhanııatyna, ásirese, otanshyldyqqa uıytyp, eldik iske jumyldyratyn aıtys ónerine erekshe mán berýde. Osy ádemi baıqaýdy partııanyń oń qanaty sanalatyn «Jas Otan» ilip áketip, sátimen bastalǵan sabaqty jumys óńirlerde jalǵasyn taýyp, týma talanttardyń baǵyn ashyp jatsa, nur ústine nur emes pe, aǵaıyn. Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan»  Jambyl oblysy