Ilekeńniń injý-marjany

Týǵan halqynyń án ónerin sheksiz súıip, osy uly ónerdi zerdeleýge búkil sanaly ómirin arnaǵan mýzykatanýshy, sýretshi, Qazaqstan men Qyrǵyzstannyń eńbek sińirgen mádenıet qaıratkeri, kórnekti kompozıtor, belgili jazýshy Ilııa Jaqa­novtyń seksenniń seńgirine shyqqan mereıtoıy elimiz bo­ıynsha keńinen atap ótilýde. Osy rette taıaýda Astanadaǵy Ult­tyq akademııalyq kitaphanada ótken «Ilııa­nyń romanstary» atty ádebı-sazdy keshin atap aıtqan bolar edik. Keshte Ilııa Jaqanovtyń qulaq quryshyn qandyrar tamasha ánderin Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Kenjeǵalı Myrjyqbaı oryndady. Ánniń ulylyǵyn ǵana emes, shabyt kelgendegi sazger janynyń tol­qynysyn jetkizgen Ilııa Jaqanovtyń shyǵarmashylyǵy jaıynda tushymdy áńgime qozǵaldy. Onyń halyq arasynda óte tanymal bolǵan «Almaty keshinde», «Asylym», «Jaılaýkól keshteri» sııaq­ty ánderiniń ózi nege turady?! Ol, son­daı-aq, «Eki jıren», «Birinshi konsert» áńgimeleri jınaǵynyń, «Aqqýlar qonǵan aıdyn kól», esse-áńgimeler jınaq­ta­rynyń, «Yqylas» romanynyń, mýzyka jáne mýzykanttar týraly kóptegen zertteýlerdiń avtory. Odan soń el Táýelsizdiginiń 25 jyl­dyǵyna jáne sazgerdiń jeke qorynyń resmı ashylýyna oraı uıymdastyrylǵan saltanatty is-shara Ulttyq muraǵatta jalǵasyn tapty. Onda «Syrly sazger – Ilııa Jaqanov murasy» atty qujat­tar kórmesi kópshilik qaýymǵa usynyl­dy. Bul kórmede I.Jaqanovtyń uzaq jyl­dar boıǵy zertteýshilik qyzmetin ashyp kórsetetin biregeı qoljazbalyq qujattary, sondaı-aq, Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń kompozıtorǵa joldaǵan hattary, ǵylymı-zertteýshilik qoljazbalary, stýdent I.Jaqanovtyń dıplomdyq jumysy, kartınalary, dıplomdary, marapattaý qujattary, foto jáne beınequjattary qoıyldy. Aldyńǵy kúni mereıtoılyq sharalar elordadaǵy Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetinde túıindeldi. Qasıetti ónerdi qasterlegen halyq emespiz be, keshke jınalǵan ıgi jaqsylar qarasy mol kórindi. Taǵy bir qýantarlyq jaıt, kesh barysynda Ilııa Jaqanovtyń shy­ǵarmashylyq qory taǵy bir jańa kitappen tolyqty. Ol «Dúnıe shirkin...» dep atalady. Bul kitap ómirdegi jaqyn dosy, ónerdegi rýhanı jan dúnıesi jarasqan, qazaqtyń birtýar azamaty, memleket jáne qoǵam qaıratkeri, túrkolog-ǵa­lym Myrzataı Joldasbekovtiń kom­pozıtorlyq ónerine arnalǵan. Shara barysynda atalǵan eńbektiń tanystyrylymy bolyp ótti. Boıyna kompozıtorlyq, jazý­shy­­lyq, sýretshilik sekildi úsh ónerdi to­ǵys­­tyrǵan I.Jaqanovtyń shyǵarma­shy­lyǵy da san salaly. QazGÝ-dyń fı­­lo­­­logııa fakýltetin bitirgen soń kon­servatorııaǵa emtıhan tapsyrýǵa barady. Sonda onyń ánderin tyńdaǵan emtıhan komıssııasynyń múshesi, kompozıtor Evgenıı Brýsılovskıı: «Bul jigit – naǵyz halyq kompozıtory. Ol dalanyń mýzyka akademııasyn bitirgen. О́ziniń osy tabıǵatyn búldirmeıik. Shyǵaratyn ánin sal-serilershe emin-erkin shyǵarsyn», degen eken. Elin án besigimen terbegen óner ıesiniń ánderi búginde 200-den asady. «Tún ortasy bolǵanda» atty alǵashqy ánin 1956 jyly jazǵan kompozıtordyń búginde «Danııardyń áni», «Jámılanyń áni», «Áselim», «Asylym», «Tolaǵaı», «Edil men Jaıyq», «Esil boıy», «Aǵady Jaıyq» degen ánderi halyqqa keńinen taraǵan. О́nerimizdiń asyl qazynalary, qazaq áninde aıshyqty iz qaldyrǵan tarıhı tulǵalar jaıyndaǵy I.Jaqanovtyń zertteýleri de bir tóbe. Atap aıtqanda, Birjan sal, Aqan seri, Muhıt, Úkili Yby­raı, Mádı, Estaı, Áset, Kenen sııaqty qazaqtyń asa daryndy halyq­tyń óner sańlaqtarymen qatar Súgir, Aqbala, Álshekeı, Qaıypnazar, Qal­dybek, Tólegen Mombekov, General Asqarov, Máken Turlyǵulqyzy sııaqty kúıshi-kom­pozıtorlar týraly súbeli eń­bekteri el aýzynda. Seksenniń seńgirine shyqqan I.Jaqanov búginde óziniń shyǵarmashylyǵyn údete túspese, báseńdetken emes. Oǵan dálel – 78 jasynda H.Dosmuhamedov atyndaǵy Atyraý memlekettik ýnıversıtetin sý­ret­shi mamandyǵy boıynsha támamdaýy der edik. Aldaǵy ýaqytta da týma daryn ıesi Ilııa aǵamyzǵa myqty densaýlyq, shy­ǵarmashylyq tabystar tileımiz. Raýshan Táýirhanqyzy, «Egemen Qazaqstan»