QR Parlamenti Májilisi Apparaty basshysynyń orynbasary Bolat Kalıanbekov jaǵdaıǵa qatysty óz paıymyn bildirdi. Ol óziniń egjeı-tegjeıli jazbasynda azamattarmen júzdesý tájirıbesine jáne resmı málimetterge súıene otyryp, zańnyń qabyldaný logıkasyn túsindirdi.
Onyń aıtýynsha, jaqynda týǵan qalasy Saranǵa barǵan saparynda jeke sektorda turatyn jáne úı janýarlary bar týystarynyń kóptegen suraqtaryna jaýap berýge týra kelgen. Bul zańnyń negizgi erejelerin táptishtep túsindirýge qosymsha sebep boldy.
Zań – qoǵam suranysyna jaýap
Avtordyń nazar aýdarǵan birinshi máselesi – zań azamattardyń kóptegen ótinishterine jaýap retinde qabyldandy. Sońǵy jyldary depýtattardyń óńirlerge sapary men halyqpen kezdesýleri kezinde qańǵybas ıtterdiń kóbeıýi men olardyń agressııa tanytý jaǵdaılarynyń jıileýi týraly shaǵymdar únemi aıtylyp keldi.
B. Kalıanbekovtiń aıtýynsha, is júzinde barlyq óńirlerde halyq qazirgi qoldanystaǵy OSVV ádisiniń (aýlaý – sterıldeý –vaksınasııalaý – qaıtarý) kútiletin nátıjeni bermeıtinin atap ótken. Bul ustanymdy túrli fraksııa depýtattary da bildirgen.
Sıfrlar men statıstıka: másele ózektiligin joıǵan joq
Áleýmettik jelilerdegi belsendi talqylaýlar máseleniń bar ekenin rastady. Sońǵy jyldary OSVV ádisin iske asyrýǵa bıýdjetten qomaqty qarajat bólindi, alaıda sarapshylardyń pikirinshe, olardyń tıimdiligi suraq týdyrady. Sóz shamamen 15 mıllıard teńge kólemindegi soma týraly bolýy múmkin.
Qazaqstanda ıesiz janýarlardy tegin vaksınasııalaý toqtatylady
Ekologııa mınıstrliginiń resmı statıstıkasy da máseleniń asqynǵanyn aıǵaqtaıdy:
- 2022 jyly 243 574 janýar aýlanǵan;
- 2026 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha – 276 282 janýar (+32 708);
- Itterdiń adamdarǵa shabýyl jasaý sany 2022 jylǵy 36 746 jaǵdaıdan 2025 jyly 41 366-ǵa deıin ósti (+4 620).
Osylaısha, qomaqty shyǵyndarǵa qaramastan, qańǵybas janýarlar men agressııa jaǵdaılarynyń sany azaımaı otyr.
Sonymen qatar OSVV jaqtastary másele ádistiń ózinde emes, qarajattyń tıimsiz jumsalýynda dep sanaıdy. Olardyń pikirinshe, tıisti qarjylandyrý jáne qańǵybas janýarlar popýlıasııasynyń 70 paıyzyna deıin qamtý kezinde júıe jumys isteı alar edi.
Osy turǵyda depýtat E. Jańbyrshın Astana boıynsha OSVV-ny iske asyrýǵa shamamen 400 mıllıon teńge alǵan uıymǵa qatysty saýal joldaǵany atap ótiledi. Bul bıýdjet qarajatynyń naqty qalaı paıdalanylǵanyn anyqtaýdyń alǵashqy qadamy bolýy múmkin.
Jańa tásilder: OSVV-dan bas tartý jáne baqylaýdy kúsheıtý
Zań jobasyn ázirleýshiler aǵymdaǵy jaǵdaıdy eskere otyryp, qańǵybas ıtterge qatysty OSVV ádisinen bas tartyp, qaıtarymsyz aýlaýǵa kóshýdi usyndy. Olardyń pikirinshe, bul adamdardyń qaýipsizdigine tónetin qaterdi tezirek azaıtýǵa múmkindik beredi. Mundaı tásilder halyqaralyq praktıkada da qoldanylady.
Úı janýarlaryn chıpteý: Janýarlar týraly jańa zań boıynsha ıelerdiń jaýapkershiligi kúsheıtiledi
Zańda birqatar mańyzdy normalar qarastyrylǵan:
Janýarlardy ustaý merzimi: Aýlanǵan ıtterdi ustaýdyń eń qysqa merzimi – 5 kún bolyp belgilenedi. Jergilikti máslıhattar óńirlik jaǵdaıǵa qaraı bul merzimdi uzarta alady. Mysaly, Aqtaýda turǵyndar shabýyldardyń kóptigine baılanysty evtanazııany jıi qoldasa, Almaty nemese Qaraǵandyda jaǵdaı basqasha bolýy múmkin.
Úı janýarlaryna arnalǵan erejeler: Ustaý merzimi 60 kúnge deıin. Eger janýar chıptelgen bolsa, onyń ıesi tez tabylyp, úı janýaryn alyp kete alady.
Mańyzdy: Mysyqtarǵa qatysty OSVV ádisi saqtalady, óıtkeni olar adamdarǵa tikeleı qaýip tóndirmeıdi.
Ashyqtyq jáne qoǵamdyq baqylaý: Zań panajaılardyń qyzmetine baqylaýdy kúsheıtedi. Endi qoǵam ókilderi janýarlardy ustaý jaǵdaıyn tekserip, qarajattyń jumsalýyn qadaǵalaı alady.
Ieleriniń jaýapkershiligi: Itter men mysyqtardy mindetti túrde chıpteý engiziledi (buryn bul erikti bolatyn). Baqylaýdy jergilikti atqarýshy organdar júzege asyrady. Alǵashqy buzýshylyq úshin – eskertý, qaıtalansa – aıyppul, al budan ári elemegen jaǵdaıda janýardy tárkileý múmkindigi qarastyrylǵan. Sondaı-aq ıeleri óz janýarlary keltirgen zalaldy óteýge mindetti.
Jazany kúsheıtý: Janýarlarǵa qatygezdikpen qarap, olardyń ólimine ákep soqtyrǵan jaǵdaıda eki jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý túrindegi qylmystyq jaýapkershilik engizý usynylady. Ákimshilik aıyppuldar da ósedi.
Túsindirý jumystary jáne feıktermen kúres
B. Kalıanbekov zań tóńiregindegi jalǵan aqparatqa erekshe nazar aýdardy. Ol myna jaıttardy basa aıtty:
- Úı janýarlaryna eshqandaı salyq engizilmeıdi.
- Janýarlardy atýǵa nemese qatygezdikpen joıýǵa tyıym salynǵan, ol úshin jaza qarastyrylǵan.
- Evtanazııa jańa norma emes – ol qoldanystaǵy zańnamada burynnan bar.
Máseleni keshendi sheshý
Jalpy alǵanda, avtor atap ótkendeı, zań máseleni keshendi túrde sheshýge baǵyttalǵan: bir jaǵynan – qańǵybas janýarlar sanyn retteý sharalary bolsa, ekinshi jaǵynan – ıeleriniń jaýapkershiligin kúsheıtý jáne janýarlardy qatygezdikten qorǵaý.
Túzetýler Májilis saıtynda ornalastyrylǵan. Azamattardy emosııaǵa emes, naqty faktilerge súıenip pikir qalyptastyrý úshin qujatpen tanysýǵa shaqyrady.
Janýarlardy qorǵaý jáne qoǵam qaýipsizdigi: Qańǵybas ıtterdiń shabýylyna qalaı tosqaýyl qoıamyz?
Paıdalanýshylar pikiri:
- «Osy salada tártip ornatý qajettiligin tolyq qoldaımyn. Emosııaǵa emes, naqty faktiler men statıstıkaǵa súıený mańyzdy».
- «Naqty sıfrlardy keltirgenińiz óte mańyzdy. Jaǵdaı zerttelmedi degen aıyptaýlar aıtylyp jatyr. Men ózim kúshik aldym, oǵan ekpe jasap, chıpteımin. Janýar úshin men jaýaptymyn».
Zańǵa engizilgen túzetýler janýarlarǵa jaýapkershilikpen qaraý taqyryby qoǵamdaǵy eń sezimtal máselelerdiń biri ekenin kórsetti. Túzetýler adamdardyń qaýipsizdigi men janýarlarǵa gýmandy qarym-qatynas arasyndaǵy teńgerimdi izdeýge baǵyttalǵan. Olardyń tıimdiligi jergilikti jerlerdegi oryndalýyna jáne azamattardyń jaýapkershiligine tikeleı baılanysty bolmaq.
