Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń maqsaty osyndaı
Keńestiń bıylǵy otyrysy «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy» taqyrybyna arnaldy. Oǵan Qazaqstan jáne shetelder tarapynan Keńes músheleri, iri korporasııalardyń, múddeli memlekettik organdardyń basshylary, Qazaqstannyń iskerlik orta ókilderi qatysty.
Qazaqstan Prezıdenti sharaǵa qatysýshylarǵa arnaǵan sózinde Keńes eń mańyzdy taqyryptar jónindegi dıalog úshin ashyq alańǵa aınalǵanyn atap ótti.
«Keńes óziniń qurylǵan sátinen bastap keńeıe tústi, quramy ózgerdi, biraq negizgi ustyny saqtaldy. Muny Qazaqstanǵa halyqaralyq bıznes qoǵamdastyǵynyń qyzyǵýshylyǵy arta túskenin, bizdiń elge udaıy kelip jatqan sheteldik ınvestısııa aǵynynyń molaıa túskenin kórsetetin zańdy úderis dep sanaımyn», dedi Memleket basshysy.
Memleket basshysy Astanada halyqaralyq qarjy uıymynyń qurylýy elimiz úshin asa mańyzdy ekendigin basa aıtty. «Búgin sizder qarjy ortalyǵy ornalasatyn – EKSPO-2017 kórmesine baryp, qurylystyń qarqynyn kórip kelgen shyǵarsyzdar. Bıyl kúzde barlyq qurylys jumystary aıaqtalady. Osydan keıin EKSPO-nyń taqyryptyq jaǵyn toltyrý qajet. Soǵan qaramastan, bıyldan bastap, biz «Astana» atty halyqaralyq qarjy ortalyǵyn iske qosatyn bolamyz. Atalǵan ortalyq EKSPO aımaǵynda ornalasady. Oǵan qajetti barlyq zańnamalyq negizder bar. Qazir biz atalǵan jobany is júzinde qolǵa alýdy bastap otyrmyz. Bul – yńǵaıly ınvestısııalyq ahýal qalyptastyrý jolyndaǵy bizdiń kezekti qadamymyz. Atalǵan ortalyq sheteldik ınvestısııalar men ozyq bilimniń oshaǵy bola alady dep senemiz», dedi N.Nazarbaev.
Elbasy bıylǵy jıyn álem ekonomıkasy úshin kúrdeli kezeńde ótip otyrǵanyn atap ótti. «О́zderińiz bilesizder, jahandyq ekonomıkalyq turaqsyzdyq jaǵdaıynda byltyrdan beri Qazaqstan ekonomıkasynyń ósimi de aıtarlyqtaı baıaýlady. Buǵan eldiń negizgi eksporttyq taýarlary baǵasynyń tómendeýi, negizgi saýda seriktesterimizdiń ulttyq valıýtalarynyń álsireýi jáne naryqtardaǵy ahýaldyń nasharlaýy áser etti. Biz dereý ekonomıkany jańa jaǵdaıǵa beıimdeý baǵytyndaǵy aýqymdy jumysty bastap kettik. Sonyń aldynda ekonomıkany ártaraptandyrýdy kózdegen baǵytqa, qurylymdyq reformalar júrgizýge jáne áleýmettik turaqtylyqty qamtamasyz etýge basa den qoıyldy», dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Memleket basshysy sarapshylar men bizdiń elde jumys júrgizip jatqan ınvestorlardyń bergen baǵasyna sáıkes, búginde respýblıkada ınvestısııa úshin óńir boıynsha eń qolaıly jaǵdaı jasalǵanyn aıtty. «Máselen, Dúnıejúzilik bank, EQDB, ADB, IDB sııaqty qarjy uıymdarymen yntymaqtastyq baǵdarlamalary aıasynda taıaýdaǵy 5 jylda kásipkerlikti, qarjy sektoryn, ınfraqurylymdy, elektr energetıkasyn damytý, sondaı-aq, ınstıtýttyq reformalar júrgizý úshin elge 9 mlrd. dollarǵa jýyq ınvestısııa keledi. Sonymen birge, ındýstrııalandyrý baǵdarlamasyna qoldaý kórsetý úshin 10 mlrd. dollarǵa jýyq kólemde sheteldik ınvestısııa tartylady», dedi Nursultan Nazarbaev.
Qazaqstan Prezıdenti EYDU standarttaryn engizýge baǵyttalǵan ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartý jónindegi jumystyń jalǵasyp jatqanyna nazar aýdardy.
«Bıyl barlyq óńirlerde ınvestorlarǵa «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha qyzmet kórsetý sektorlary ashyldy, «ınvestısııalyq ombýdsmen» ınstıtýty, ınvestorlar tartý máseleleri jónindegi úkimettik jáne óńirlik keńester quryldy. Eger 2015 jyly vızasyz rejimdegi elder sany 35 bolsa, 2017 jyldan soń ol 54-ke jetkiziledi. Investısııalyq jobalardy júzege asyrý úshin qoldanylatyn shıkizat pen materıaldardy ımporttaý kezinde qosylǵan qun salyǵynan bosatý túrindegi salyqtyq jeńildikter engizilýde. Joǵarǵy Sot janynan daýlardy qarastyrý úshin iri ınvestorlardyń qatysýymen mamandandyrylǵan alqa qurylyp jatyr. Onyń aıasynda týyndaǵan quqyqtyq daýlardy sapaly ári ádiletti túrde sheshý barysynda sheteldik ınvestorlardyń quqyǵy osy alqa aıasynda júzege asyrylatyn bolady. Úkimet transulttyq korporasııalarmen jáne negizgi ınvestorlarmen birge óńdeý ónerkásibinde, sondaı-aq, ınfraqurylym, energetıka jáne ózge de salalarda birlesken kásiporyndar qurý jumysyn júrgizýde», dedi Memleket basshysy.
Nursultan Nazarbaev qurylymdyq reformalar aıasynda Qazaqstanda jekeshelendirýdiń jáne ekonomıkany memleket ıeliginen alýdyń jańa kezeńi bastalyp ketkenin aıtty.
«Biz memlekettiń ekonomıkaǵa qatysý úlesin azaıtý jáne jeke sektordyń aıasyn keńeıtý jóninde aýqymdy naýqan uıymdastyrýdy josparlap otyrmyz. Tizbege taý-ken jáne metallýrgııa, munaı óndirý, energetıka, kólik jáne baılanys salalaryndaǵy kásiporyndardyń memlekettik jıyntyq aksııalary, ınfraqurylymdyq nysandar, basqa da kóp nárse engizildi. Qazaqstandyq jáne sheteldik ınvestorlarǵa ádiletti naryqtyq baǵa boıynsha aktıvterdi berýge qoıylatyn shekteýlerdi alyp tastaıtyn zańnamalyq ózgerister qabyldandy. Qor naryǵyna aksııalardy shyǵarý jáne ashyq bássaýda uıymdastyrý jekeshelendirýdiń negizgi tetikteri bolady. Bul – ınvestorlar úshin ózara tıimdi yntymaqtastyqty tereńdetýdiń keremet múmkindigi», dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Memleket basshysy búgingi plenarlyq otyrysqa «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy» degen taqyryptyń kezdeısoq tańdalmaǵanyna toqtalyp ótti.
«Baıandamashylar aıtyp ótkendeı, bul joba óte kúrdeli jáne sonymen birge, óte mańyzdy. Bolashaqqa kóz jibere otyryp, biz AHQO-ny ınvestııasııalyq kapıtal tartý jáne qarjylyq tásilder salasyndaǵy ınnovasııalar ortalyǵy retinde kórgimiz keledi. Ol Eýrazııanyń «qarjy qaqpasyna» aınalýy kerek. Bizdiń elordamyz Astana iskerlik, mádenı jáne ǵylymı ortalyq retinde damyp, jańa áýejaıdy qosa alǵanda, zamanaýı halyqaralyq kólik-logıstıka júıesine ıe bolmaqshy. AHQO aldymen mundaı ortalyqtary joq bizdiń óńirdi ıgerip, sosyn birtindep múmkindikterimizdi ózge óńirlerge kórsetýge tıis», dedi Nursultan Nazarbaev.
Qazaqstan Prezıdenti halyqaralyq ókilderdi AHQO-ǵa tartý úshin postkeńestik keńistikte balamasy joq teńdessiz jaǵdaılar jasalyp jatqanyn aıtty.
«Ortalyqtyń qatysýshylary men qyzmetkerleri salyq tóleýden bosatylady. Olar úshin jeńildetilgen vıza jáne eńbek rejimi qoldanylady. Jetekshi qarjy ortalyqtarymen aradaǵy tikeleı áýe qatynasymen qatar, Astana da álemdik qarjy ortalyqtary tizbegindegi avıasııalyq habqa aınalady dep úmittenemiz», dedi Memleket basshysy.
Nursultan Nazarbaev AHQO-da aǵylshyn quqyǵy qaǵıdattaryna negizdelgen aıryqsha quqyqtyq rejim ornatylatynyna nazar aýdardy.
«Ortalyqtyń táýelsiz soty jarııalylyqqa, ádilettilikke jáne ınvestorlardyń, bıznestiń quqyqtarynyń qorǵalýyna kepildik beretin bolady. Munda bedel men senimge ıe bolǵan halyqaralyq sýdıalar jumys isteýge keledi. Bıznes ahýaldy jaqsartý úshin táýelsiz qarjylyq retteýshi – AHQO komıteti qurylady», dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Memleket basshysy ortalyqtyń jumysyna joǵary bilikti kásipqoı mamandar tartylatynyn aıtty. «Biz bilim men tehnologııa transfertin qamtamasyz etetin tájirıbeli sheteldik qyzmetkerlermen qatar, álemniń jetekshi ýnıversıtetterinde, sonyń ishinde «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha bilim alǵan joǵary bilimdi qazaqstandyq mamandardy da kóptep tartamyz. Qazir Qazaqstanǵa oralyp, jumys istep jatqan jastardy biz bul baǵdarlama boıynsha shetelderde oqytyp aldyq. Búginde 40 myńǵa jýyq stýdentimiz shetelderdegi joǵary oqý oryndarynda daıyndyqtan ótýde. Sondaı-aq, Astanadaǵy jańa halyqaralyq ýnıversıtet jyl saıyn 500-deı tańdaýly mamandy túletip otyrady», dedi Nursultan Nazarbaev.
Qazaqstan Prezıdenti joǵary tehnologııalyq ınfraqurylym EKSPO-2017 kórmesiniń onyń negizgi taqyryby «jasyl» ekonomıkany damytýǵa baǵyttalǵan jobalar arqyly jalǵastyrýǵa múmkindik beretinin jetkizdi.
«Jasyl» oblıgasııalar shyǵarý, «jasyl» saqtandyrý ınstıtýtyn engizý, «jasyl» bank ashý – AHQO aıasynda paıdalanylýy yqtımal múmkindikterdiń birnesheýi ǵana. Meniń oıymsha, bul baǵytty ortalyqtyń aıasynda damytýdyń bolashaǵy zor», dedi Memleket basshysy.
Nursultan Nazarbaev AHQO qyzmetiniń ekonomıkalyq nátıjeleri tikeleı sheteldik ınvestısııalar aǵyny esebinen ishki jalpy ónim ósiminiń jedeldeýi arqyly kórinýge tıis ekendigine nazar aýdardy.
«El ekonomıkasy úshin ortalyq qurýdan jáne onyń óńirlik ekspansııasynan túsetin qorytyndy jıyntyq paıda taıaýdaǵy 10 jylda 40 mlrd. dollarǵa jýyqtaýy múmkin. Budan bólek, AHQO aıasynda 2 myńnan astam mamandandyrylǵan jumys oryndaryn ashý josparlanýda», dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Memleket basshysy ortalyqtyń bazasynda jer qoınaýyn paıdalanýshylar úshin Toronto bırjasy úlgisindegi alań qalyptastyrý kózdelip otyrǵanyn, onda árbir kompanııanyń óz jobasyn damytý úshin kapıtal tartýyna bolatynyn atap ótti.
«Meniń oıymsha, osy zalda otyrǵan kásiporyndar basshylary bul ıdeıany qoldaıdy. AHQO-da jańa qarjylyq tehnologııalardy damytý úshin qolaıly jaǵdaılar jasalady, ol – ıkemdi úılestirýshi orta jáne jańa tehnologııalardy testileý úshin málimetter men ınkýbatorlardy saraptaýdan ótkizetin ortalyq túrindegi zamanaýı ınfraqurylym», – dedi Nursultan Nazarbaev.
Qazaqstan Prezıdenti eń birinshi mindet ekonomıkaǵa ınvestısııa tartý, otandyq qarjy sektoryn álemdik aýqymdaǵy básekege qabiletti salaǵa aınaldyrý ekenin atap ótti.
«Byltyr men Nıý-Iorkte, Londonda, Parıjde, Beıjińde, Katarda iri kásipkerlermen kelissózder júrgizdim. Olardyń bári AHQO-ny qurýdy qoldady, Qazaqstanǵa ınvestısııa salý jáne osynda bıznes jasaý jónindegi kelisimderge qol jetkizildi. Bul da osy jobanyń perspektıvaly ekendigine degen senimdi arttyra túsedi. Sheteldik seriktesterdiń bizdiń óńirge degen qyzyǵýshylyǵyn eskere otyryp, Shetel ınvestorlary keńesi múshelerin ortalyqty qurýǵa jáne onyń jumysyna belsene qatysýǵa, shetelderde ony ilgeriletýge jáne sheteldik qarjy ınstıtýttarymen ózara tıimdi qarym-qatynasty jolǵa qoıýǵa septesýge shaqyramyn», – dedi Memleket basshysy.
Nursultan Nazarbaev AHQO-ny basqarý jónindegi keńeske iri kompanııalar men álemdegi iri qarjy uıymdarynyń yqpaldy basshylary shaqyrylǵanyna toqtaldy. «Kúni keshe Keńestiń birinshi otyrysy ótti, onyń barysynda biz AHQO-nyń qalyptasý perspektıvalaryn talqylap, strategııasyn qabyldadyq jáne ony damytýdyń negizgi baǵyttaryn aıqyndadyq. Qazaqstan AHQO aıasynda seriktes bolý jónindegi sizderdiń barlyq usynystaryńyzdy qarastyrýǵa ázir. Bizdiń yntymaqtastyǵymyz Qazaqstannyń jáne búkil óńirdiń ornyqty áleýmettik-ekonomıkalyq damýy úshin qolaıly jaǵdaı qalyptastyrady dep senemin», dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Memleket basshysy respýblıkamyz úshin taıaý on jyldaǵy negizgi mindet ekonomıkalyq damýdyń álemdegi 30 damyǵan eldiń qataryna qosylý maqsatyna jetýge múmkindik beretin múlde jańa modelin qalyptastyrý ekenin tilge tıek etti.
«Qazaqstannyń básekelestik artyqshylyqtaryn barynsha paıdalaný, adamı kapıtaldy damytý jáne jeke sektordyń basymdyǵynyń rólin arttyrý qajet. Biz EKSPO-2017 ótetin orynda ornalasatyn AHQO jónindegi máseleni talqylaǵandyqtan, kelesi kezdesý taqyrybyn «Jańa energetıka» dep ataýdy jáne ony kórme uıymdastyrylatyn kezde Astanada ótkizýdi usynamyn», dedi Nursultan Nazarbaev.
Elbasynan keıin alqaly otyrystyń sóz kezegin Eýropa Qaıta qurý jáne Damý bankiniń prezıdenti Sýma Chakrabartı jalǵady. Ol «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵyn qurý jobasy óte mańyzdy jáne ózekti bolyp otyrǵanyn jetkizdi.
«О́tken jylǵy jıynda biz aýyl sharýashylyǵy salasy jóninde biraz pikir almasqan bolatynbyz. Sol kezde men EQDB jekemenshik sektordyń kompanııalaryna qoldaý kórsetýge jáne qazaqstandyq agrobızneske jańa ınvestorlardy tartýǵa daıyn ekendigin aıtqan edim. Sol jıynda Memleket basshysy, Sizdiń «100 naqty qadam» baǵdarlamańyz týraly da sóz qozǵalǵan bolatyn. EQDB shyn mánisinde de, óziniń naqty qadamdaryn júzege asyra bastady. О́tken jyly Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵy men azyq-túlik ónimderin shyǵarýǵa 120 mln. eýrodan astam ınvestısııa quıyldy. Bul – EQDB úshin de, Qazaqstan úshin de úlken jetistik. Sondyqtan, biz muny maqtanyshpen aıta alamyz. Eldegi aýyl sharýashylyǵyna qatysty jobalardy ilgeriletý EQDB-nyń qoldaý kórsetip otyrǵan jobalarynyń bir parasy ǵana. Jalpy, bul bank Qazaqstan ekonomıkasyna 700 mln. eýrodan astam qarjy quıdy. Bir sózben aıtqanda, qazirgi ýaqytta Qazaqstan – biz jumys isteıtin 36 naryqtyń ishindegi 4-shi iri naryq. Árıne, bul ınvestısııalardyń barlyǵy Nursultan Ábishuly, Sizdiń bastamańyzben qolǵa alynǵan, búginde júzege asyrylyp jatqan reformalardy tıimdi túrde ilgeri jyljytýda. Máselen, biz jańǵyrmaly energııa kózderi jónindegi zańnama arqyly Qazaqstandaǵy alǵashqy qýatty jel elektrstansalaryn ınvestısııalaýǵa múmkindik aldyq. Buǵan qosa, EQDB men Qazaqstan Úkimeti arasyndaǵy tıimdi seriktestik baılanystyń arqasynda kóptegen qyzmet túrine ınvestısııa quıyldy», dedi EQDB prezıdenti. Máselen, ol atalǵan banktiń názik jandylar basqaratyn kásiporyndarda bıznes-konsýltasııalar júrgizýge jáne olarǵa qarjylyq jaǵynan qoldaý kórsetýge arnalǵan arnaıy baǵdarlamanyń tetigin iske qosqanyn jetkizdi. «Bul – EQDB-nyń ekonomıka men naryqqa baǵyttalǵan kúsh-jigeriniń mańyzdy bir bóligi», dedi ol. Al Qazaqstanǵa qarata aıtqan sózinde S.Chakrabartı ınvestısııalaýdyń qazaqstandyq modeli «EQDB-nyń jalpy Ortalyq Azııaǵa jaqyndaı bastaýynyń negizi bolyp tabylatynyn» jetkizdi. «EQDB-nyń jumys isteý aýqymy óte keń. Máselen, biz Ystanbuldaǵy, Máskeýdegi qor bırjalaryn belsendi túrde ınvestısııaladyq, sondyqtan, bul Astanadaǵy halyqaralyq qarjy ortalyǵyna da qoldaý kórsetýge múddelimiz. Biz «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy túrli reformalardyń júrgizilýinde, otandyq qarjy sektorynyń damýynda negizgi qozǵaýshy kúsh bolýy tıis dep oılaımyz. Keıbir halyqaralyq qarjy ortalyqtary, máselen, «Dýbaı» sekildi iri ortalyq ishki otandyq qarjy sektorynan óz qyzmetin oqshaýlaý týraly sheshim qabyldady. Degenmen, biz AHQO men otandyq naryq birge ósip, órkendeýi tıis dep sanaımyz. Sondyqtan, sizdermen bul baǵytta birigip jumys atqaratyn bolamyz. Biz jaqynda ǵana ózara túsinistik jónindegi Qazaqstannyń Ulttyq bankimen birlese qol qoıǵan memorandýmda «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń strategııasyna, basqa da oǵan qajetti elementterge qatysty qoldaý kórsetýge daıyn ekenimizdi bildirdik. Bul rette, EQDB kapıtal, aqsha naryǵy, baǵa naryǵy, korporatıvtik basqarý máseleleri boıynsha jumystar júrgizýge qoldaý kórsetetin bolady. Bizdiń sarapshylarymyz qazirdiń ózinde «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy komandasyndaǵy bas dırektormen birge qor bırjasyn damytý sekildi máseleler boıynsha semınar ótkizdi», dedi bank prezıdenti.
Sýma Chakrabartı sondaı-aq, óz sózinde bank Qazaqstanda qarjylandyrylý jumystarynyń jartysyn ulttyq valıýtada júrgizetindigine, buǵan qosa bolashaqta «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń basqa da qarjy ortalyqtarymen seriktes bolýy qajettigine basa nazar aýdardy. «Sebebi, «Dýbaı», «London» sekildi iri halyqaralyq qarjy ortalyqtarymen básekeles bolýdan góri, olarmen seriktes bolǵany anaǵurlym tıimdi bolar edi. Bul óz kezeginde úlken bilim men tájirıbe jınaýǵa, ol qarjy ortalyqtarynyń ınstıtýttarymen ózara baılanys ornatýǵa yqpal etpek. Biz óz tarapymyzdan AHQO-ǵa bul baǵytta da qoldaý kórsetýge ázirmiz. Sondaı-aq, AHQO «jasyl ekonomıka» júıesin jandandyrýda da úlken ról atqarýy múmkin. Bul oraıda, turaqty energııa kózderine, klımattyń ózgerýine qatysty jobalarǵa qoldaý kórsetýde Qazaqstan úshin paıdaly ári tıimdi bolar edi», dedi S.Chakrabartı. Sóziniń sońynda, ol EQDB komandasy múmkindik týyndaǵan sátte EKSPO qalashyǵyna kóshetindigin aıta kele, aǵylshyn tiliniń «Astana» qarjy ortalyǵynyń negizgi jumys tili bolyp bekitilýi bolashaqta qarjy salasyna mamandanǵan jańa býyn – jastarǵa úlken paıda tıgizetinine senim bildirdi. EQDB «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵyna qoldaý kórsetýge múddelilik tanytyp otyrǵanyn basa aıtyp, bul ortalyqtyń, eń aldymen, otandyq qarjy sektorlaryn reformalaý men damytý baǵytynda qyzmet etýi tıistigin atap ótti.
Investısııalar jáne damý mınıstri Áset Isekeshev Shetel ınvestorlary keńesiniń ótken jylǵy otyrysynda qaralǵan máseleler boıynsha elimizde atqarylǵan jumystar jóninde baıandady. Mınıstrdiń málimdeýinshe, elde sheteldik ınvestorlarmen belsendi jumys júrgizilýde. Aǵymdaǵy jyly 30 sheteldik ınvestor Qazaqstanda jańa óndiris ornyn iske qospaq. Mınıstrdiń aıtýynsha, búginde bizde áleýetti ınvestısııanyń jalpy kólemi 40 mlrd. dollardan asatyn óńdeý ónerkásibindegi sheteldik ınvestorlardyń 200-den astam bastamasy belsendi qarastyrylý ústinde. Bul rette mınıstr, transulttyq kompanııalarmen jumys isteýge basa nazar aýdarylyp otyrǵandyǵyn, sondaı-aq, búgingi tańda mundaı 40 bastama bar ekendigin tilge tıek etti. Mınıstrdiń habarlaýynsha, árbir transulttyq kompanııa boıynsha sharalar jospary bar, olarǵa baqylaý júrgizilip otyrady. Máselen, Mańǵystaý oblysynda ıtalııalyq «Tenaris» kompanııasy jańa munaı qubyryn iske qospaq. «Eýrohım» osy jyly munaı qubyryn iske qosýdy josparlap otyr.
«Búginde belsendi 200 jobanyń 60-tan astamy – agroónerkásiptik keshen aıasynda jumys isteýde», dedi Á.Isekeshev. Qazir koreıalyq «Lotte» kompanııasy kondıterlik ónimder shyǵarý boıynsha jobany, fransýzdyq «Laktalıs» pen nemistiń «Meggle» kompanııalary sút ónimderin shyǵarý jáne qaıta óńdeý jobasyn júzege asyrýdy bastaıdy. Budan bólek agroónerkásip kesheni salasynda Qazaqstannyń 9 óńirinde iri jobalar júzege asyrylady. Á.Isekeshevtiń atap ótýinshe, ótken aptada ıtalııalyq «TNK Cremonini» kompanııasy qaıta óńdelgen et ónimderiniń túr-túrin shyǵaratyn zamanaýı kombınat qurylysynyń bastalǵandyǵy týraly jarııa etken. Onyń aıtýynsha, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligimen birge bul jumystar óz jalǵasyn tabatyn bolady.
Mınıstr sondaı-aq, 2016 jyly Qazaqstanda FinTech qarjylyq tehnologııalar boıynsha ortalyq ashylatyndyǵyn aıtty. Budan ózge, bir jyl ishinde amerıkalyq «Materia» kompanııasymen jańa materıaldar jáne addıtıvti tehnologııalar ortalyǵy, sonymen birge, IBM kompanııasymen FinTech qarjylyq tehnologııalar boıynsha ortalyq qurylady. «Dástúrli salalarǵa jańa tehnologııalar yqpalynyń kúsheıe túsetinin eskere otyryp, Indýstrııa 4.0 tehnologııasyn engizý jáne jańa materıaldardan, addıtıvti tehnologııalardan jáne basqalarynan jańa baǵyttardyń tolyq tizbesin ınkýbasııalaý úshin jetekshi jahandyq oıynshylarmen yntymaqtastyq bastaldy», dedi mınıstr. Sonymen qatar, Á.Isekeshev osy jyly «bultty tehnologııalardy», avtomattandyrýdy paıdalaný arqyly amerıkalyq McKinsey men Google kompanııalarymen birge taý-ken metallýrgııasy salasynda birlesken tehnologııalyq quzyret ortalyǵy qurylǵandyǵyn atap ótti. Oǵan qosa, Qazaqstan IIS halyqaralyq ındýstrııalyq ınternet konsorsıýmymen belsendi yntymaqtastyq ornatqanyn eske saldy.
Otyrys barysynda sondaı-aq, «Qazaqstan shetel ınvestorlary keńesi» qaýymdastyǵynyń basqarma tóraǵasy Ýlf Vokýrkı birqatar usynystaryn ortaǵa saldy. «Birlesken jumystardyń qorytyndysy boıynsha keńes qaraýyna kelesi usynystardy engizemiz. Birinshiden, salyqtyq buzýshylyqtarǵa dekrımınaldandyrý júrgizý qajet. Naqty aıtqanda, salyqtar men aıyppuldardy óz erkimen tólegen jaǵdaıda qylmystyq jaýapkershilikti alyp tastaý kerek», dedi Ý.Vokýrkı. Onyń atap ótýinshe, ınvestor kompanııalardyń laýazymdy tulǵalaryn bolmashy salyqtyq zań buzýshylyqqa baılanysty qylmystyq jaýapkershilikke tartý problemaly másele bolyp otyr. Máselen, basqarma tóraǵasynyń aıtýynsha, 20 myń aılyq eseptik kórsetkishtegi kólemde salyqty tólemeý qylmystyq is qozǵaýǵa sebep bolady.
«Kóptegen sheteldik ınvestorlar iri salyq tóleýshi bolyp tabylady jáne esepteýlerdegi kishkene ǵana qatelik shekti mánnen asyp ketetin salyqtyń túspeı qalýyna, sonyń saldarynan avtomatty túrde qylmystyq jaýapkershilikke tartýǵa ákeledi. Bıýdjetke kelgen shyǵyn salyqtar, ósimpuldar men aıyppuldar esebimen tolyq qaıtarylady. Dál osy quqyq buzýshylyqqa bola qosymsha qylmystyq jaýapkershilikke tartý bizdiń oıymyzsha negizsiz», dedi Ý.Vokýrkı. Osy rette N.Nazarbaev mundaı usynystar sheteldik ınvestorlar úshin jaǵdaı jasaıtyndyǵyn atap ótti. «Qazaqstan Úkimetine, sáıkesinshe vedomstvolar men mınıstrlikterge bul usynysty tyńǵylyqty qaraýdy tapsyramyn», dedi Prezıdent.
Jıynda sondaı-aq, «Astana» HQO basqarýshysy Qaırat Kelimbetov ortalyqtyń erekshelikteri jaıynda esep berdi.
«Elbasynyń AHQO qurý bastamasy – Qazaqstandaǵy óte mańyzdy reformalardyń biri. Bul ekonomıkany ártaraptandyryp, turaqty ekonomıkany qurý úshin qajet», dedi Q.Kelimbetov. Sonymen qatar, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy aıasynda ınvestorlar úshin barlyq jaǵdaı jasalatynyn aıtty. «AHQO-da ınvestorlar úshin postkeńestik elderde teńdesi joq barlyq jaǵdaı jasalady. Iаǵnı, olar birqatar salyq túrlerinen 50 jylǵa deıin bosatylady. Ári ınvestorlarǵa vıza jaǵynan jeńildikter qarastyrylady. Sondaı-aq, AHQO-da zamanaýı tehnologııalyq ınfraqurylym qamtamasyz etiledi», dedi ortalyq basshysy.
«Jergilikti kapıtal naryǵyn damytý úshin álemniń kóshbasshy bırjalarynyń strategııalyq seriktesimen birlesip, AHQO-nyń joǵary tehnologııalyq bırja ınfraqurylymy qurylady. Ol álemniń úzdik standarttaryna saı bolmaq. Jańa ınfraqurylym qundy qaǵazdar men taýarlar saýda-sattyǵyn júzege asyrýǵa múmkindik beredi. Atalǵan jumys aıasynda ortalyq álemniń jetekshi bırjalarymen kelissózder júrgizdi. Olardyń qatarynda Londonnyń qor bırjasy jáne metall bırjasy, NASDAQ, Chıkago taýar bırjasy, NASDAQ Dubai, Nıý-Iork qor bırjasy bar», dedi Q.Kelimbetov. Onyń aıtýynsha, AHQO qyzmeti baǵyttalatyn seriktes elderdiń qarjy naryǵynyń retteýshilerimen jáne qatysýshylarymen kezdesýler ótkizilip, dóńgelek ústelder uıymdastyryldy. Máselen, Shanhaı, Gonkong, London, Máskeý, Torontoǵa sapar barysynda ortalyq bankter, ınvestısııalyq bankter, qor bırjalary men bıznes qurylymdarynyń basshylarymen, EQDB, the CityUK jáne BUU DB-men kelissózder júrgizildi.
Q.Kelimbetov sonymen qatar, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy bırjasynyń 2017 jyly memlekettik ıslamdyq qundy qaǵazdardy ornalastyrý alańyna aınalý múmkindigin jetkizdi. Aıtqandaı, qarjy ortalyǵy búginde Qazaqstan men TMD elderindegi ıslamdyq qarjy qyzmetteri ındýstrııasyn keńeıtý úshin Islam damý banki tobymen memorandýmǵa qol qoıdy. Sonymen qatar, AHQO-da ıslamdyq qarjylandyrýdy damytýdyń jol kartasyn ázirleý de qolǵa alynýda.
«Qazirgi ýaqytta AHQO-nyń bırjalyq jáne eseptik-klırıngtik ınfraqurylymyn qurý aıasynda strategııalyq seriktester úshin usynystar ázirleý boıynsha ortalyq pen halyqaralyq iri kompanııalar konsýltasııalyq qyzmetter kórsetý kelisimsharty jasaldy. Biz AHQO bazasynda Toronto bırjasy úlgisindegi jer qoınaýyn paıdalanýshylarǵa arnalǵan alań qurýdy josparlaýdamyz. Onda árbir kompanııa óz jobasyn damytýǵa kapıtal tarta alady», dedi Q.Kelimbetov. Kapıtaldyń oshaqty naryǵynyń ótimdiligin arttyrý maqsatynda AHQO bırjasynda «ulttyq chempıondarǵa» IRO ótkizý jáne aksııalaryn jarııa ornalastyrý arqyly tartymdy kvazımemlekettik kompanııalardy jekeshelendirý josparlanýda.
Budan ári otyrysty sheteldik tarap jalǵastyrdy. Máselen, «JP Morgan Chase International» dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Djeıkob Frenkel «Halyqaralyq qarjy ortalyqtary: álemdik tájirıbe jáne tabys faktorlary» taqyrybynda baıandama jasady. «Qazaqstan Úkimeti elordada «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵyn qurý baǵytynda óz aldyna asqaq, alaıda, strategııaǵa negizdeletin maqsat-mindet qoıdy. Bir atap óterligi, basqa qarjylyq ortalyqtarmen salystyrǵanda, bul ortalyqtyń jumys tetigi nólden bastalǵaly otyr. Iаǵnı, onyń aldynda turǵan mindetter óte kúrdeli. Soǵan qaramastan, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń basy-qasynda júrgen mamandarǵa osy sıpattaǵy ózge de ortalyqtardyń tájirıbesin ıgerýge jáne ozyq halyqaralyq tájirıbe úlgilerin engizýge múmkindik beredi. Eger, tarıhqa úńiler bolsaq, iri halyqaralyq qarjy ortalyqtary bar elderdiń ekonomıkalyq kórsetkishteri de joǵary bolyp keledi. Bul bir jaǵynan, qazirgi zamanǵy ekonomıkanyń ilgerileýinde qarjylyq sektordyń úlken ról atqaratynyn kórsetedi», dedi D.Frenkel óz sózinde. Osylaı deı kele ol, halyqaralyq qarjy ortalyǵy eldiń memlekettik basqarý tetiginiń tıimdiligine de oń áser etetinin jetkizdi. «Máselen, damýdyń joǵary satysyna kóterilgen halyqaralyq qarjy ortalyqtary kóbinese Dúnıejúzilik banktiń belgili bir reıtıngi boıynsha úlken kórsetkishke qol jetkizgen elderde ornalasqan. Osy oraıda, men «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń tabys ákelýine yqpal etetin birneshe faktorlardy atap ótkim keledi. Olar – iskerlik orta, naryqtyq jáne tehnologııalyq ınfraqurylym, naryqtyń qoljetimdiligi, kásibı bilikti mamandar jáne básekege qabilettilik. Bul oraıda, London men Nıý-Iorktiń atalǵan faktorlar boıynsha ustanyp otyrǵan pozısııalary óte joǵary», dedi ol. Sonymen qatar, D.Frenkel kez kelgen halyqaralyq qarjy ortalyǵy úshin óńirlik deńgeıdegi damyǵan ortalyqqa aınalý, ınfraqurylymdy qurý jáne tıimdi zańnamalyq rejimdi qalyptastyrý belgili bir ýaqytty qajet etetinin, bolashaqta «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy Qazaqstan ekonomıkasynyń negizgi sektorlaryn belsendi túrde ilgeriletýi kerektigin atap ótti.
Al «Citigroup» kompanııasynyń Eýropa, Taıaý Shyǵys jáne Afrıka elderindegi bas atqarýshy dırektory Djeıms Koýlz «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy Qazaqstanǵa ınvestısııalyq klımatty jaqsartýǵa, halyqaralyq ustanymdardy bekitýge, kapıtaldy tartý áleýetin keńeıtýge jáne 2050 jylǵa qaraı, «30 álemdik ekonomıkalar» quramyna kirýge jol ashady», degen oıymen bólisti. Ol «Qazaqstan – «Citigroup» úshin mańyzdy naryq. Biz – Qazaqstannyń qarjylyq sektoryndaǵy iri jahandyq oıynshysymyz jáne osy eldegi jetekshi ınvestorlardyń birimiz. Bizdiń mamandarymyz Astanany qosqanda, 6 qalada belsene jumys atqarýda. Sonymen qatar, bizdiń kompanııa Londondaǵy, Dýbaıdaǵy jáne Sıngapýrdegi qarjy ortalyqtarymen áriptestik baılanysta. Búginge deıingi tájirıbemiz mundaı halyqaralyq qarjy ortalyqtarynyń tabysy adam, ınfraqurylym jáne kapıtal sekildi 3 mańyzdy faktorǵa tikeleı táýeldi ekenin kórsetti», – deı kele, Elbasyna sheteldik ınvestorlarmen ashyq jáne syndarly dıalog ornatýdy jalǵastyrý baǵytyndaǵy kúsh-jigerine qoldaý tanytatynyn jetkizdi. Sondaı-aq, D.Koýlz «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń Qazaqstannyń jáne jalpy óńirdiń ósip-órkendeýine úles qosatynyna senim bildirdi.
Sondaı-aq, otyrys barysynda «Beıker end Makenzı Interneshnl» fırmasy atqarý komıtetiniń múshesi/bas dırektorynyń orynbasary E.Shır, ERG S.a.r.l. menedjerler keńesiniń tóraǵasy A.Mashkevıch, «Ernst end ıang» kompanııasynyń qarjy sektory úshin konsýltasııalyq qyzmet kórsetý jónindegi basqarýshy seriktesi D.Barker, «Deloıt SNG» bas atqarýshy dırektory I.Koýlbern kún tártibindegi negizgi máselelerge qatysty óz pikirlerin bildirdi.
Láıla EDILQYZY,
Dınara BITIKOVA,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretterdi túsirgender
S.BONDARENKO, B.OTARBAEV, A.Deńgelbaeva
