sharýanyń jaǵdaıyn jasaı ala ma?
Keshegi keńes zamanynda dúrildep, talaı janǵa jumys taýyp, tabysyn molaıtqan aýylsharýashylyq ónimderin daıyndaıtyn, saqtaıtyn, jetkizetin jáne ótkizetin júıeni Jambyl oblysynyń basshylary qaıtadan jańǵyrtpaq. Jaıylymdyq jeri mol bul óńirde qorasy qoıǵa, sharasy maıǵa tolyp, mal soıyp, et satýmen aınalysyp júrgen sharýashylyqtar kóp. Mine, árqaısysy óz aldyna usaq-túıek saýda jasap, birde kól, birde shól bop júrgen osynaý aǵaıynǵa jańadan bir múmkindik týǵandaı. Osyǵan baılanysty oblysta et ónimderi óndirisin kóbeıtýge, keleshekte etti eksportqa shyǵarýǵa qajetti ınfraqurylym qalyptastyrylýda.
Jeseń tisińe kiretin, jemeseń túsińe kiretin etti eksportqa shyǵarý baǵytynda Jambyl aýdanyndaǵy «Ońtústik halal et ónimderi» JShS-niń jumysyn aýyz toltyryp aıtýǵa bolady. Jambyl aýdany, Bektóbe aýylyndaǵy bul et kombınaty atyna zaty saı táýligine 40 tonnaǵa deıin Halal ónimder shyǵarmaq. «Ońtústik halal et ónimderi» JShS et kombınaty qurylysy 2,5 mlrd. teńgeni quraıdy. Jańa et kombınaty zamanaýı joǵary tehnologııaly et ónimderin shyǵaratyn jabdyqtarmen jaraqtanǵan. Munda oblystyń 153 turǵyny turaqty jumysqa ıe bolmaq.
Áıtse de el arasynda «Bir kúnde 40 tonnaǵa deıin et óndiretin «Ońtústik halal et ónimderi» JShS-niń jumysy qalypty júrip turýy úshin soıatyn mal basyn taýyp bere ala ma?» degen kúdiktiń de bary ras. Rasynda kún saıyn 40 tonna et óndirý úshin kombınattyń qorasynda otar-otar qoı, tabyn-tabyn sıyr úıirilip turýy kerek emes pe? Al, osynshama myńǵyrǵan maldy qaıdan alamyz?
– «Ońtústik halal et ónimderi» JShS men osy baǵytta tirligin óristetkeli otyrǵan taǵy bir kombınat – «Merki et» JShS-niń keshenderin iske qosý baǵytynda úlken tirlikter atqarylyp jatyr, – deıdi bul jóninde Jambyl oblysynyń ákimi Kárim Kókirekbaev. – Atalǵan et óńdeý keshenderin qajetti etpen qamtamasyz etýdi aýdandarda qurylatyn daıyndaýshy uıymdar júzege asyratyn bolady. Osylaı tolyq sıkldi et klasteri qalyptastyrylyp, aldaǵy ýaqytta qaıta óńdelgen et ónimderi eksportqa shyǵarylady. Daıyndaýshy uıymdarǵa eseptelgen qosylǵan qun salyǵy sheginde bıýdjetke tólengen qosylǵan qun salyǵy somasyn sýbsıdııalaýǵa ústimizdegi jyly 30,7 mln. teńge qarastyrylǵan.
Sóz joq, bul mal sońynda júrgen sharýany qoldaıtyn óte jaqsy bastama. Jambyl oblysyn bylaı qoıyp, Astana men Almaty qalalary, Qyzylorda jáne Qaraǵandy oblystaryna et satyp júrgen sharýashylyq ıeleri endi qol sozym jerdegi et kombınatyna maldaryn nege ótkizbeske? Biraq, «Úıdegi naryqty bazardaǵy baǵa buzady» demekshi, et kombınatynyń mal ótkizýshilerge qoıatyn baǵasy sharýanyń kóńilinen shyǵa ma? Eger shynynda baǵa máselesi ońdy sheshilip jatsa, bul aýyldaǵy aǵaıynnyń mal bordaqylap, et saýdasymen aınalysýǵa degen qulshynysyn arttyratyny sózsiz. Al, kombınat baǵany tómendetip qoısa arqa eti arsha, borbaı eti borsha bolyp alysqa et tasyp, ájepteýir tabys taýyp júrgen aǵaıyndy «Etińdi mindetti túrde kombınatqa ótkiz», dep kúshteı almaıtynyń anyq. Et satýshy da kásipker, ol da paıdaly jaǵyn oılaıdy. Sondyqtan jergilikti basshylyq baǵa máselesine qatty nazar aýdarýy tıis.
Malaızııa – shetelge et eksporttaıtyn eń áleýetti memlekettiń biri. Bul elde azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda barlyq sharalar qarastyrylǵan. Bul kompanııanyń Jambyl jerinde qolǵa alǵaly otyrǵan jobasy iske asqan jaǵdaıda jergilikti jerde óńdelgen et pen sút ónimderi shetelge eksporttalyp, tipti, oblys turǵyndarynyń suranysyn qanaǵattandyratyn bolady. Mine, «Merki asyl tuqymdy qoı zaýyty» aksıonerlik qoǵamy qolǵa alǵan 5 500 asyl tuqymdy qoı bordaqylaý jobasy osynaý shetel ınvestorlarynyń kómegimen júzege asýda. Merki aýdany, Aqermen aýyldyq okrýginde salynatyn keshen aldaǵy ýaqytta óńir sharýashylyqtarynyń et eksportyn arttyrýyna keń jol ashatyny anyq. Jalpy, bul oblysta shetel ınvestorlaryn tartý arqyly júzege asyrylyp jatqan iri jobalardyń biri ekenin aıta ketý qajet.
Osynaý iri jobaǵa oblystyq ákimdik te zor qoldaý kórsetip otyr. Agroónerkásip keshenin qoldaýǵa 7,8 mıllıard teńge bólingen, sonyń arqasynda aýyl sharýashylyǵy baǵytynda jalpy quny 16,3 mıllıard teńgeni quraıtyn ınvestısııalyq jobalar júzege asyryldy. Memleket qoldaýynyń arqasynda óńirimizde asyl tuqymdy mal sanyn kóbeıtý jáne bordaqylaý alańdaryn salý jumystary da qarqyndy iske asty. Máselen, «Sybaǵa», «Yrys», «Altyn asyq», «Qulan» baǵdarlamalary boıynsha josparlanǵan jumystar oblysta 100 paıyz oryndalǵan. Endi mine, malaızııalyq kompanııamen ózara kelisim nátıjesinde qolǵa alynǵan bul joba sala isine sózsiz serpin beretini anyq.
– Bizde mal bordaqylaýǵa qajetti múmkindikterdiń bári bar, – deıdi «Merki asyl tuqymdy qoı zaýytynyń» dırektory Abzal Ospanov. – Qoımen birge 250 jylqyny da kútimge alyp, semirtetin bolamyz. Zaýytta eńbek etetin maman jáne jumysshylardyń barlyǵy osy Aqermen aýylynyń turǵyndary. Bul zaýyt jergilikti turǵyndardyń negizgi jumys kózi bolmaq. Jalaqylary da kóńilden shyǵady dep oılaımyn.
Abzal Myrzataıulynyń aıtýynsha, jańa keshenniń menshiginde 19 myń qoı bar eken. Qoı sanyn kóbeıtý jáne asyldandyrý úshin Ońtústik Qazaqstan oblysy jáne alys-jaqyn shetelderden asyl tuqymdy merınos qoılaryn ákelýdi josparlap otyrǵan kórinedi.
Jalpy alǵanda, sońǵy jyldary óńirde et óndirý salasy damyp, osynyń arqasynda iri jáne usaq mal basy arta túsýde. Jáne soǵan saı mal bordaqylaıtyn alańdar men keshender sany da ósip keledi, búginde Jambyl oblysynda 22 bordaqylaý alańdary jumys istep tur. Sońǵy jyldary oblysta asyl tuqymdy mal ósiretin sharýashylyqtar sany 13 ese artyp, búginde olardyń sany 100-den asty. Mine, óńirdiń aýyl sharýashylyǵyn damytý baǵdarlamasynda 2020 jylǵa qaraı ónerkásiptik et óndirisin 40 paıyzǵa deıin arttyryp, ónim shyǵarý kólemin 82 myń tonnaǵa deıin ósirý kózdelgen.
Sondaı-aq, «Moıynqum Agro» JShS 3000 basqa arnalǵan bordaqylaý alańy men et baǵytyndaǵy iri qara ósirýmen aınalysatyn 5000 basqa arnalǵan reprodýktor-sharýashylyq qurylysyn qolǵa aldy. Búgingi kúni seriktestik Reseı Federasııasynan 900 bas «Qalmaq» asyl tuqymdy iri qara maly men 1200 bas jylqy ákeldi. Jyl aıaǵyna deıin 1000 bas asyl tuqymdy emes jáne 3000 bas asyl tuqymdy iri qara ákelý josparlanýda. Jalpy, joba quny 5,0 mlrd. teńgege jýyq. Al «Agrofırma Túrkpen» JShS keleshekte sút baǵytyndaǵy múıizdi iri qara malyn ákelip, sút ónimderin óndeýge jáne aldaǵy ýaqytta usaq sharýashylyqtardy mańaıyna biriktirýge árekettenýde.
Jalpy alǵanda, bul jobalardy júzege asyrý óńirdegi mal basynyń artýyna septigin tıgizetini anyq. Jáne osy tirliktiń arqasynda qanshama jannyń jumyspen qamtylatyny aıtpasa da túsinikti. «Qaıratty erde mal turar, ónerli erde baq turar» degen, Jambyldyń sharýaǵa beıim, qaıratty jigitteriniń shıraq qımyldap, úlken bir tirlikti bastaýyna osy jobalar zor múmkindik beretini sózsiz.
Oralhan DÁÝIT,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy
sharýanyń jaǵdaıyn jasaı ala ma?
Keshegi keńes zamanynda dúrildep, talaı janǵa jumys taýyp, tabysyn molaıtqan aýylsharýashylyq ónimderin daıyndaıtyn, saqtaıtyn, jetkizetin jáne ótkizetin júıeni Jambyl oblysynyń basshylary qaıtadan jańǵyrtpaq. Jaıylymdyq jeri mol bul óńirde qorasy qoıǵa, sharasy maıǵa tolyp, mal soıyp, et satýmen aınalysyp júrgen sharýashylyqtar kóp. Mine, árqaısysy óz aldyna usaq-túıek saýda jasap, birde kól, birde shól bop júrgen osynaý aǵaıynǵa jańadan bir múmkindik týǵandaı. Osyǵan baılanysty oblysta et ónimderi óndirisin kóbeıtýge, keleshekte etti eksportqa shyǵarýǵa qajetti ınfraqurylym qalyptastyrylýda.
Jeseń tisińe kiretin, jemeseń túsińe kiretin etti eksportqa shyǵarý baǵytynda Jambyl aýdanyndaǵy «Ońtústik halal et ónimderi» JShS-niń jumysyn aýyz toltyryp aıtýǵa bolady. Jambyl aýdany, Bektóbe aýylyndaǵy bul et kombınaty atyna zaty saı táýligine 40 tonnaǵa deıin Halal ónimder shyǵarmaq. «Ońtústik halal et ónimderi» JShS et kombınaty qurylysy 2,5 mlrd. teńgeni quraıdy. Jańa et kombınaty zamanaýı joǵary tehnologııaly et ónimderin shyǵaratyn jabdyqtarmen jaraqtanǵan. Munda oblystyń 153 turǵyny turaqty jumysqa ıe bolmaq.
Áıtse de el arasynda «Bir kúnde 40 tonnaǵa deıin et óndiretin «Ońtústik halal et ónimderi» JShS-niń jumysy qalypty júrip turýy úshin soıatyn mal basyn taýyp bere ala ma?» degen kúdiktiń de bary ras. Rasynda kún saıyn 40 tonna et óndirý úshin kombınattyń qorasynda otar-otar qoı, tabyn-tabyn sıyr úıirilip turýy kerek emes pe? Al, osynshama myńǵyrǵan maldy qaıdan alamyz?
– «Ońtústik halal et ónimderi» JShS men osy baǵytta tirligin óristetkeli otyrǵan taǵy bir kombınat – «Merki et» JShS-niń keshenderin iske qosý baǵytynda úlken tirlikter atqarylyp jatyr, – deıdi bul jóninde Jambyl oblysynyń ákimi Kárim Kókirekbaev. – Atalǵan et óńdeý keshenderin qajetti etpen qamtamasyz etýdi aýdandarda qurylatyn daıyndaýshy uıymdar júzege asyratyn bolady. Osylaı tolyq sıkldi et klasteri qalyptastyrylyp, aldaǵy ýaqytta qaıta óńdelgen et ónimderi eksportqa shyǵarylady. Daıyndaýshy uıymdarǵa eseptelgen qosylǵan qun salyǵy sheginde bıýdjetke tólengen qosylǵan qun salyǵy somasyn sýbsıdııalaýǵa ústimizdegi jyly 30,7 mln. teńge qarastyrylǵan.
Sóz joq, bul mal sońynda júrgen sharýany qoldaıtyn óte jaqsy bastama. Jambyl oblysyn bylaı qoıyp, Astana men Almaty qalalary, Qyzylorda jáne Qaraǵandy oblystaryna et satyp júrgen sharýashylyq ıeleri endi qol sozym jerdegi et kombınatyna maldaryn nege ótkizbeske? Biraq, «Úıdegi naryqty bazardaǵy baǵa buzady» demekshi, et kombınatynyń mal ótkizýshilerge qoıatyn baǵasy sharýanyń kóńilinen shyǵa ma? Eger shynynda baǵa máselesi ońdy sheshilip jatsa, bul aýyldaǵy aǵaıynnyń mal bordaqylap, et saýdasymen aınalysýǵa degen qulshynysyn arttyratyny sózsiz. Al, kombınat baǵany tómendetip qoısa arqa eti arsha, borbaı eti borsha bolyp alysqa et tasyp, ájepteýir tabys taýyp júrgen aǵaıyndy «Etińdi mindetti túrde kombınatqa ótkiz», dep kúshteı almaıtynyń anyq. Et satýshy da kásipker, ol da paıdaly jaǵyn oılaıdy. Sondyqtan jergilikti basshylyq baǵa máselesine qatty nazar aýdarýy tıis.
Malaızııa – shetelge et eksporttaıtyn eń áleýetti memlekettiń biri. Bul elde azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda barlyq sharalar qarastyrylǵan. Bul kompanııanyń Jambyl jerinde qolǵa alǵaly otyrǵan jobasy iske asqan jaǵdaıda jergilikti jerde óńdelgen et pen sút ónimderi shetelge eksporttalyp, tipti, oblys turǵyndarynyń suranysyn qanaǵattandyratyn bolady. Mine, «Merki asyl tuqymdy qoı zaýyty» aksıonerlik qoǵamy qolǵa alǵan 5 500 asyl tuqymdy qoı bordaqylaý jobasy osynaý shetel ınvestorlarynyń kómegimen júzege asýda. Merki aýdany, Aqermen aýyldyq okrýginde salynatyn keshen aldaǵy ýaqytta óńir sharýashylyqtarynyń et eksportyn arttyrýyna keń jol ashatyny anyq. Jalpy, bul oblysta shetel ınvestorlaryn tartý arqyly júzege asyrylyp jatqan iri jobalardyń biri ekenin aıta ketý qajet.
Osynaý iri jobaǵa oblystyq ákimdik te zor qoldaý kórsetip otyr. Agroónerkásip keshenin qoldaýǵa 7,8 mıllıard teńge bólingen, sonyń arqasynda aýyl sharýashylyǵy baǵytynda jalpy quny 16,3 mıllıard teńgeni quraıtyn ınvestısııalyq jobalar júzege asyryldy. Memleket qoldaýynyń arqasynda óńirimizde asyl tuqymdy mal sanyn kóbeıtý jáne bordaqylaý alańdaryn salý jumystary da qarqyndy iske asty. Máselen, «Sybaǵa», «Yrys», «Altyn asyq», «Qulan» baǵdarlamalary boıynsha josparlanǵan jumystar oblysta 100 paıyz oryndalǵan. Endi mine, malaızııalyq kompanııamen ózara kelisim nátıjesinde qolǵa alynǵan bul joba sala isine sózsiz serpin beretini anyq.
– Bizde mal bordaqylaýǵa qajetti múmkindikterdiń bári bar, – deıdi «Merki asyl tuqymdy qoı zaýytynyń» dırektory Abzal Ospanov. – Qoımen birge 250 jylqyny da kútimge alyp, semirtetin bolamyz. Zaýytta eńbek etetin maman jáne jumysshylardyń barlyǵy osy Aqermen aýylynyń turǵyndary. Bul zaýyt jergilikti turǵyndardyń negizgi jumys kózi bolmaq. Jalaqylary da kóńilden shyǵady dep oılaımyn.
Abzal Myrzataıulynyń aıtýynsha, jańa keshenniń menshiginde 19 myń qoı bar eken. Qoı sanyn kóbeıtý jáne asyldandyrý úshin Ońtústik Qazaqstan oblysy jáne alys-jaqyn shetelderden asyl tuqymdy merınos qoılaryn ákelýdi josparlap otyrǵan kórinedi.
Jalpy alǵanda, sońǵy jyldary óńirde et óndirý salasy damyp, osynyń arqasynda iri jáne usaq mal basy arta túsýde. Jáne soǵan saı mal bordaqylaıtyn alańdar men keshender sany da ósip keledi, búginde Jambyl oblysynda 22 bordaqylaý alańdary jumys istep tur. Sońǵy jyldary oblysta asyl tuqymdy mal ósiretin sharýashylyqtar sany 13 ese artyp, búginde olardyń sany 100-den asty. Mine, óńirdiń aýyl sharýashylyǵyn damytý baǵdarlamasynda 2020 jylǵa qaraı ónerkásiptik et óndirisin 40 paıyzǵa deıin arttyryp, ónim shyǵarý kólemin 82 myń tonnaǵa deıin ósirý kózdelgen.
Sondaı-aq, «Moıynqum Agro» JShS 3000 basqa arnalǵan bordaqylaý alańy men et baǵytyndaǵy iri qara ósirýmen aınalysatyn 5000 basqa arnalǵan reprodýktor-sharýashylyq qurylysyn qolǵa aldy. Búgingi kúni seriktestik Reseı Federasııasynan 900 bas «Qalmaq» asyl tuqymdy iri qara maly men 1200 bas jylqy ákeldi. Jyl aıaǵyna deıin 1000 bas asyl tuqymdy emes jáne 3000 bas asyl tuqymdy iri qara ákelý josparlanýda. Jalpy, joba quny 5,0 mlrd. teńgege jýyq. Al «Agrofırma Túrkpen» JShS keleshekte sút baǵytyndaǵy múıizdi iri qara malyn ákelip, sút ónimderin óndeýge jáne aldaǵy ýaqytta usaq sharýashylyqtardy mańaıyna biriktirýge árekettenýde.
Jalpy alǵanda, bul jobalardy júzege asyrý óńirdegi mal basynyń artýyna septigin tıgizetini anyq. Jáne osy tirliktiń arqasynda qanshama jannyń jumyspen qamtylatyny aıtpasa da túsinikti. «Qaıratty erde mal turar, ónerli erde baq turar» degen, Jambyldyń sharýaǵa beıim, qaıratty jigitteriniń shıraq qımyldap, úlken bir tirlikti bastaýyna osy jobalar zor múmkindik beretini sózsiz.
Oralhan DÁÝIT,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy
Sońǵy jańalyqtar
Aımaqtar • Búgin, 08:50
Sharýashylyq • Búgin, 08:45
Saıasat • Búgin, 08:43
Ulttyq qordyń balalarǵa sharapaty
Qoǵam • Búgin, 08:40
Saıasat • Búgin, 08:38
Eńbek • Búgin, 08:35
Qoǵamdyq dıalogtiń dáıektiligi artady
Saıasat • Búgin, 08:33
Quqyq • Búgin, 08:30
Pikir • Búgin, 08:28
Jahandyq reıtıngte eleýli oryndamyz
Qazaqstan • Búgin, 08:25
Ata zań jobasy týraly ǵalymdar pikiri
Ata zań • Búgin, 08:22
Neırohırýrgııadaǵy tyń izdenis
Ǵylym • Búgin, 08:20
21 sheteldik baıqaýshy akkredıtteldi
Referendým • Búgin, 08:17
Sport • Búgin, 08:15
Balmuzdaq óndirisiniń «baǵy jandy»
О́ndiris • Búgin, 08:12
