О́tkensiz bolashaq joq

Astanadaǵy Ulttyq mýzeıde Saıası qýǵyn-súrgin jáne asharshylyq qurbandaryn eske alý kúnine arnalǵan «QarLag» arhıpelagy» zamanaýı kórkemóner jumystarynyń kórmesi ótti. «QarLag» arhıpelagy» – zań ǵylymdarynyń doktory, professor, Ulttyq ǵylym akademııasynyń korrespondent-múshesi Nurlan Dýlatbekov pen Qazaqstannyń zamanaýı sýretshileri Syrlybek Bekbotaevtyń, Almagúl Meńlibaevanyń, Aınur Sádenovanyń jobasy. Sharanyń basy-qasynda júrgen azamattardyń aıtýynsha, bul kórmeniń maqsaty – jurtshylyqqa tarıhtyń eń bir qanquıly kezeńderiniń biri sanalatyn zulmattyń tabıǵaty men tereńdigin jetkizý jáne Qazaqstan tarıhynyń 1930-1956 jyldardaǵy burmalanǵan paraqtaryn qalpyna keltirý. Sol kezeńde 11 lagerde (AL­JIR, QarLag, StepLag, DalLag, PeschanLag, KamyshLag, Jezqaz­ǵanLag, Aqtóbe, Petropavl, Keńgir jáne О́skemen lagerleri) aıdaýda bolyp, azap shekken mıllıonnan astam tutqynnyń aýyr taǵdyryn zamanaýı kórkemóner arqyly sıpattaý. Jıynda sóz alǵan Qazaq­stan halqy Assambleıasy Tór­aǵa­synyń orynbasary Eraly Toǵ­janov jazyqsyz jandardyń kóz jasyna sýarylǵan saıası qýǵyn-súrgin kezeńi týraly aıtqanda, tarıhtan taǵylym, ótkennen sabaq alýdy umytpaý qajettigine toqtaldy. «Búgingi sharanyń bas­ty maqsaty – qasiretti jyldarda oryn alǵan oqıǵalar arqyly jas urpaqty zulmatty kezeń týraly habardar etý, mundaı qý­ǵyn-súrginniń qaıtalanýyna jol bermeý», – dedi E.Toǵjanov. Sonymen, mýzeı zaldarynyń birinde segiz ınstallıasııa kópshi­lik nazaryna usynyldy. Máselen, sýretshi Almagúl Meńli­baevanyń «Shanel №5» par­fıými ataýymen qoıylǵan ekspozısııalary náziktigine, ana bolǵanyna qaramastan, ALJIR tutqynyna aınalǵan jazyqsyz áıeldiń esteligine qurylǵan. Tutqyn portreti retinde Koko Shaneldiń beınesi alynǵan. Por­tret tutqyndar kıetin arnaıy kıim – «fýfaıkalarmen» kór­kemdelgen. Al Nurlan Dýlat­bekovtiń KarLag týraly kitap ınstallıasııasynda reprodýksııa­lar albomy, fotoalbomdar, ocherkter, tarıhtar, faktiler, zertteýler, statıstıkalar, kes­teler, kartalar men estelikter jınaqtalǵan. Ideıa avtorynyń mıssııasy – qatal taǵdyryna, atyna tańylǵan jalaǵa qaramastan, jaqsylyqtan úmitterin úzbegen jandar, ıaǵnı saıası tutqyndar týraly shyndyqty jetkizý. Kórme 15 shildege deıin jalǵasady. Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan»