Naýqastar úmitin aqtaýǵa umtylǵan ortalyq

Elimizde jylyna 30 myńnan astam adam qaterli dertke shaldyǵady Elordadaǵy Onkologııa jáne transplantologııa ulttyq ǵylymı ortalyǵy – Qazaqstandaǵy joǵary mamandandyrylǵan medısınalyq kómek kórsetetin tórtinshi deńgeıdegi qýatty kópbeıindi stasıonar. Is júzinde atalǵan ortalyqtyń barlyq negizgi klınıkalyq personaly (200-den astam adam) AQSh, Japonııa, Koreıa, Germanııa, Belgııa, Italııa, Shveısarııa, Túrkııa jáne jaqyn shetelderdiń eń iri medısınalyq ortalyqtarynan taǵylymdamadan ótti. 2013 jyldan bastap osyndaǵy mamandardyń tálimgerlik etýimen 6 mamandyq boıynsha 30-dan astam rezıdent shyǵaryldy. Munda tájirıbesi mol, dıagnostıka men emdeýdiń álem boıynsha jetekshi klınıkalarynda maquldanǵan zamanaýı ádisterin meńgergen medısına ǵylymdarynyń kandıdattary men doktorlary, joǵary sanattaǵy dárigerler jumys isteıdi. Batys elderinde Avısenna atymen belgili ǵalym, fılosof, astronom Ibn Sına medısına – saýlyqty saqtaý, naýqasty keselden aıyqtyrý úshin adam tánin zertteıtin ǵylym ekendigin dáleldep: «Dárigerde úsh qarý bar. Olar: sóz, ósimdik, pyshaq», dep aıtqan eken. Ár nárseniń jaqsy-jaman eki ushy bar dep túsinsek, sonyń úshinshisin, tek adamnyń jan jarasyn jazyp, jaqsy maqsatta el paıdasyna asyryp júrgen jannyń biri – osy Ulttyq onkologııa jáne transplantologııa ǵylymı ortalyǵy hırýrgııa departamentiniń basshysy, medısına ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent, joǵary sa­nattaǵy hırýrg-dáriger Ádilbek Muqajanov. Tabany kúrekteı 23 jyl boıy tapjylmaı qyzmet etip kele jatqan bas keıipkerimiz boıyndaǵy bar kúsh-jigerin osy salaǵa sarp etken bilgir de bilikti maman. Reseı, Túrkııa, AQSh jáne Ońtústik Koreıa, t.b. alpaýy­t elderde birneshe márte bolyp, árdaıym biliktiligin shyńdap, jetildirip otyrady. Taıaýda osy bir azamatpen jolyǵyp, suhbattasýdyń sáti tús­ken edi. Áńgime nobaıy – Qazaqstandaǵy onkologııanyń búgingi jaı-kúıine oıysty. Ke­zinde «jaman aýrý», «emi joq kesel» dep astarlap aıtyp, sha­rasyzdyq tanytatyn qaýipti dertti emdeýdiń bul kúnde az da bolsa kóńilge sáýle syılar tustary men joldarynyń Qazaqstanda da paıda bola bas­taǵanyn estigende, ishteı júregiń jylyp qalady. Barǵa qanaǵat, joqqa sabyr etpes­ke laj joq. Iá, sońǵy jyldary medısı­nanyń dármensizdigin emes, onyń pármendiligin birtindep moıyndaı bastaǵandaımyz. Ol da bolsa, osyndaı tájirıbeli dáriger mamandarymyzdyń tókken mańdaı teriniń arqasy bolar. Onkologııalyq aýrýlarǵa shal­dyǵý kórsetkishi basqa da­myǵan eldermen salystyrǵanda joǵary jáne bul dertti dıagnos­tıkalaýda birshama kemshilikter bar ekendigi jasyryn emes. Bizde jylyna 30 myńnan astam adam atynan at úrketin osy bir qaterli dertke shaldyǵady eken. Sonyń jartysyna jýyǵy III, IV satyda baryp anyqtalatyn kórinedi. Bul kezde tym kesh ári naýqasty emdeý edáýir qıynǵa soǵatynyn qynjyla aıtqan Á.Muqajanov basty mindet – onkologııalyq aýrýlardan bolatyn ólim-jitimdi azaıtyp, qaterli dertti bastapqy satysynda anyqtaýdy jaqsartý jáne aýrýdyń aldyn alý sharalaryn damytý, deıdi. «Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrliginiń jobasy boıynsha skrınıngtik baǵdarlama júzege asyrylyp keledi. Buǵan memleketten qarjy bólinedi. Azamattarǵa tegin dıag­nostıkadan ótip, ýaqytynda em alýǵa múmkindik bar. Bizde dıag­nostıka nasharlaý, qazir osy baǵyt boıynsha ǵylymı-zertteý jumystaryn júrgizip jatyrmyz. Onkologııalyq aýrýdyń IV satysyndaǵy naýqastardy emdeýdiń jańa keshendi jol-tásilderi de zerttelý ústinde. Onyń bastapqy nátıjeleri de joq emes», – deıdi dáriger maman. Ortalyqta 2013 jyldan beri baýyr transplantasııasy baǵdarlamasy júredi. Sonyń arqasynda 2013 jyly 8 maýsymda Qazaqstanda tunǵysh ret professor Toqan Sultanálıevtiń bastaý­ymen ortalyqtyń mamandary bas mıynyń ólgeni aıqyndalǵan máıit donordan ortotopııalyq baýyr transplantasııasyn sátti jasap shyqty. Bul operasııa búkil elge kadavr­dan (bas mıynyń ólgeni aıqyndalǵan máıit) baý­yr almastyrý operasııalaryn ótkizýge túrtki boldy. Ádilbek Qaıyrbekulynyń aıtýynsha, baýyrdyń týystyq transplantasııasy boıynsha sheberlik-synyptaryn ótkizýmen qatar, ortalyqta qyzmetkerlerdi sheteldik klınıkalarda oqytý jóninde belsendi jumys atqa­rylýda eken. «Bolashaq» baǵ­dar­lamasymen AQSh-tyń Pıtts­býrg qalasynda UPMC klınıkalarynda 5 qyzmetker (4 hırýrg, 1 ýrolog) 1,5 jyldyq bilim alypty. Sonymen qosa, baýyr transplantasııasy jáne gepatobılıarly hırýrgııa boıynsha Belarýs, Túrkııa, Germanııa, Ja­ponııa, Is­panııa jáne Ońtústik Koreıa klınıkalarynda bilimderin jetildirip kelgen. Atalǵan klınıkada baýyr, uıqy bezi jáne ót joldary­na úzdiksiz otalar jasalýda. Má­selen, sońǵy 3 jylda 100-den asa ót joldarynyń re­kons­trýktıvti operasııalary, 155 baýyrdyń qatersiz jáne qaterli isikterine operasııa jáne 96 uıqy bezine operasııa jasalyp úlgerilipti. Baýyr jáne ót joldary aýrýlary bar naýqastarǵa medı­sınalyq kómekti ári qaraı damytý jáne úılestirý, baýyr transplantasııasyna naýqastardy tańdaý jáne transplantasııadan keıingi kezeńde naýqastardy emdeý maqsatymen gepatologııalyq ortalyq quryldy. Qazirgi kezde klınıkada 15 tósekke ar­nalǵan gepatobılıarly hırýr­gııa jáne transplantasııa bólim­shesi ashylǵan jáne terapııa bólimshesinde gepatologııa tósekteri 10-ǵa deıin keńeıtilgen, deıdi Á.Muqajanov. Sońǵy ýaqytta ótkizilgen sharalar (she­berlik-synyptar, oqytý semınarlary, gepatologııa ortalyǵyn qurý jáne t.b.) baýyr jáne ót joldary aýrýlary bar naýqastarǵa medısınalyq kómek kórsetýdi jáne baýyr transplantasııasynda sandyq jáne sapalyq progreske jetýge múmkindik týǵyzyp otyr. 2013-2014 jyldary baýyrdyń 7 transplantasııasy, 2015 jyl men 2016 jyldyń 2 aıynda 11 baýyr almastyrý otasy jasaldy. Onyń 8-i týystyq transplantasııa. 2013-2014 jyldary 2 ólim jaǵdaıy tirkelse, 2015 jáne 2016 jyldyń alǵashqy aılarynda ólim jaǵdaıy tirkelmegen. Aıta keteıik, Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2008 jylǵy 13 maýsymdaǵy qaý­lysyna sáıkes 2009 jyly 24 qazanda Ulttyq medısınalyq holdıngtiń quramynda «Res­pýblıkalyq jedel medısınalyq járdem ǵylymı ortalyǵy» AQ quryldy. Ulttyq medısınalyq holdıngtiń 2014 jylǵy 7 aqpan­daǵy dırektorlar keńesi sheshiminiń negizinde ortalyq «Ulttyq onkologııa jáne transplantologııa ǵylymı ortalyǵy» AQ bolyp ataýy ózgertilgen edi. Raýshan TÁÝIRHANQYZY, «Egemen Qazaqstan»