Jerimiz jetimsiremeýi kerek

Bul zań eń aldymen aýyl sha­r­ýashylyǵy men aýyldy kórkeıtýge baǵyttalǵan zań. О́z­gerister men ósýler ýaqyt talabynan týyndaıdy desek, jer zańyna ózgeris engizý de ýaqyt talaby. Ǵalamdyq daǵdarystar keledi, ketedi. Biraq eldiń, memlekettiń, qoǵamnyń damýy toqtamaýy kerek. 2050 jylǵa deıin damyǵan 30 memlekettiń qataryna qosylamyz dep otyrmyz. Ulttyq menshigimiz, ulttyq baılyǵymyz – keń-baıtaq jerimizdi el ıgiligine jaratyp, tozdyrmaı, qýratpaı, tolyqqandy ıgere almaı otyryp, sol 30 eldiń qataryna qalaı qosylmaqpyz, qalaı «Máńgilik El» bolmaqpyz? Amerıka, Azııa memleketterin bylaı qoıǵanda, halyqaralyq deńgeıdegi túrli ǵylymı fo­rým­darǵa qatysa júrip, Eýropanyń túgelge jýyq elderinde bolyp qaıtyppyn. Qaı elinde bolsań da aınalań jap-jasyl, muntazdaı taza. Tipti, úlken qalalardyń ara­syndaǵy shaqyrymdarda shańy aspanǵa shyǵyp, jabaıy jatqan alaqandaı jerdiń joqtyǵyna tań­ǵalyp, kóz aldyma ushy-qıyrsyz, ana basynan myna basyna deıin qaraýsyz qalyp, jetimsirep, kútý­siz jatqan dalıǵan dalam eles­teýshi edi. Árıne, Eýropanyń qońyrjaı klımatynyń da róli zor. Ondaǵy halyqtyń alaqandaı jerlerin aıalaýǵa da múmkindikteri mol shy­ǵar. Degenmen, baryn uqsata bi­lip, eldiń ıgiligine jarata bi­lý adam faktoryna kep tireleri haq. Naızanyń ushymen, bilektiń kúshimen, erjúrek babalarymyzdyń qasyqtaı qa­ny­nyń qunymen saqtalynǵan jerimizdi aıalaıtyn alaqandarǵa senip tapsyrmasaq jerdiń tozǵany tozǵan, qýraǵany qýraǵan. Kútilmese qunarly jerlerimizdiń ózi qumǵa aınalyp ketpeı me? Qaı zamanda bolsa da qazaqtyń jeri qazaqty emizýi ke­rek. Qazaq ashyqpaýy, qazaq taryqpaýy kerek. Qazaqtyń jeri qazaqqa qyzmet etýi kerek. «Shóp qoryǵan ıttiń» usta­nymymen «oıbaı, jerdi satyp jibergeli jatyr eken!» dep baıbalam sala bermeı, baıyppen má­selege boılap kóreıikshi. Bos jatqan jer tekke jatqansha paıda ákelýi tıis. Paıda ákelýi úshin oǵan ter tógilýi kerek, qarjy sa­lynýy kerek. Ol úshin istiń kó­zin tabý kerek. Árıne, jer búkil qazaqstandyqtardyń, qazaqtyń ortaq menshigi, ortaq jeri, ortaq mekeni. Ortaq eken dep 17 mln. halyq teńdeı bólip aldyq deıik. Biraq, «baıaǵy jartas sol jartas» kúıinde, qańyraǵan jer qa­ńyraǵan kúıinde qala bermeı me? Odan da jerdiń jaǵdaıyn, babyn biletinder, aýylsharýashylyq tehnıkasy bar, jumys kúshin uıymdastyra alatyndar satyp alyp, qarjy salyp, qatalap jatqan en daladan sý shyǵaryp, eginin egip, ónimin alyp, eldi toıdyrsyn, shetsiz-shek­siz, sýsyz qý dalamyz kók maısaly kókoraı alqapqa aınalsyn. Kásiporyndar salynyp, jumys oryndary ashylsyn. Úısiz-kúı­siz júrgen halyqqa úı salsyn, jańa eldi mekender ashsyn. О́li da­la­ǵa tirshilik ákelsin. Sonda aýyl-aýylda jeke sharýashylyqtyń kózin tappaı, ne qoly qysqa bolyp, kempir-shaldyń zeınetaqysyn ańdyp otyrǵan talaıdyń eki qolyna bir kúrek te tabylar edi. Biraq, munyń bári, árıne, zańnyń aıasynda bolýy tıis. Satyp alýyn alyp, áıteýir kóńili toq, jeke menshigim bar dep tyr-tyr qasynyp, jerdi ıgermeıtin «qojaıyndardan» jerdi memleketke qaıtaryp alatyndaı da zań shyǵaryp qoıý kerek. Al endi sheteldikterge 25 jylǵa jalǵa berý máselesine kelsek, óz eline sımaı jatqan keıbir ult­tardy qaptatyp keregi joq. 25 jylda tamyry ajyryqtyń tamyryndaı tereńge ketip, eldi «aramshópten» tazalaı almaı qalamyz ba degen qaýip te joq emes. Odan da jerdi jalǵa alyp ıgeremin dese TMD elderindegi aǵaıyndarǵa bergen oń bolar. О́zimiz ońtústikte turǵandyqtan ózbek aǵaıyndardyń ólermen eńbekqorlyǵyna tántimin. Kez kelgen jerdi gúldendirip, jaı­qaltyp jiberedi. О́ıtkeni, dıqanshylyq olardyń qanmen kele jatqan atakásipteri. Sol sııaqty alys-jaqyn shetelderden, máselen, Túrkııadan, О́z­bekstannan, Qytaıdan t.b. elderden kóship kelip jatqan oralman qandastarymyzdyń kóbi jerdiń babyn biletin, aýyl shar­ýashylyǵynyń maıyn soryp, jiligin shaǵyp kelgender. Sa­typ alatyn aqshalary joq bolsa, olarǵa jáne «qolymnan is ke­le­di» degen turǵylyqty halyqqa je­ńildiktermen jalǵa berý kerek. Keleshekte tirlikteri alǵa basyp jatsa ózderi-aq satyp alady. Qoryta aıtqanda, eshqandaı múdde ulttyq múddeden joǵary tur­maýy tıis. Qatardaǵy qazaqqa qazaqtyń jeri qandaı qymbat bolsa, Úkimet basyndaǵy qazaqqa da sondaı qymbat dep senemin. Jer – kıeli dúnıe. Ony sheteldikterge satsaq jerdiń de kıesi urady, árýaqtar da keshirmeıdi. Shetel­dikterge sataıyn dep jatqan da eshkim joq. О́ıtkeni, jer bizdiki, qazaqtiki. Sondyqtan sabyr saq­taıyq, aǵaıyn. Spandııar BEKJIGITOV, Ońtústik Qazaqstan oblystyq kardıologııalyq ortalyqtyń bas dárigeri, medısına ǵylymdarynyń doktory Ońtústik Qazaqstan oblysy