Jan syzdatar zańsyzdyqtar

Memlekettik qyzmetten shettetilip qalǵanda osy salany búge-shigesine deıin jaqsy meńgergen ári bilikti zańger ulym óz quqyǵyn qorǵaý úshin joǵary ınstansııaǵa deıin barǵan edi. Sol kezdegi sýdıalar tarapynan jasalǵan zańsyzdyqtar áli de jalǵasyp keledi. Olaı deıtinim, 14 jyldan beri turyp jatqan baspanam daýǵa aınalyp, sot prosesindegi zańsyzdyqtarǵa oraı qartaıǵan shaǵymda dalada qalý qaýpi týyndap otyr. Tarqatyp aıtar bolsam, 2002 jylǵy 19 shildede men páter satyp alý mámilesin jasasqan edim. Otbasylyq dosymyz marqum Kenjehan Músenuly Seksembaev degen kisi páterin maǵan ótkizip berdi, al men ózi belgilegen 1800 AQSh dollaryn qolyna ustattym. Ol kezde bul biraz aqsha edi. Jaqyn aralasyp júrgendikten ári aramyzda ózara senim ornaǵandyqtan qolhat alýdy jón dep tappadym. Onyń ústine, páter ıesi retinde mámile jasasqan Kenjehan da páterdiń jekeshelendirilgenin, memleketten satyp alǵandyqtan, onda otbasy músheleriniń de úlesi barlyǵyn aıtqan joq. Ol kezde men 64 jastaǵy kúıeýimdi jer qoınyna tapsyryp, ózim aýyr otadan keıin qalpyma kele almaı júr­gen kezim edi. Odan qalsa jaryq isik janymdy qatty qınap júr­di. Qys­qasy, júıkemniń syr berip, narkozdan keıingi qan qysymymnyń artyp, basym aınalyp, qant dıabeti men kóz janarymnyń buldyraı bas­taýy erkin júrip-turýǵa múm­kindik bermedi. Solaı qına­lyp otyrǵan kezde ulym Ermek kelip: «Mama, siz jata berińiz, men barmyn ǵoı. Barlyǵyn da ózim isteımin», dedi. Balamnyń bir qajetime jarap qalǵanyna qýanyp, kelisimimdi berdim. Ol Kenjehan aǵasymen baryp, 2002 jyldyń 19 shildesinde satyp alý mámilesin jasas­qan­nan keıin kelip: «Men ba­rly­ǵyn da rettedim, endi, mama, páter sizdiki», dedi de qolyma bir býma qaǵazdy ustatty. Ony ashyp qaraýǵa shamam kelmedi. Ekinshiden, balama sengendikten, álgi mámileni chemodanǵa salyp qoıdym. Jalpy, biz Seksembaevtar otbasy­men jaqsy aralastyq. Kenjehan men onyń zaıyby Dına da únemi bizde qo­naq­ta bolyp júretin. Tipti, men olar­­dyń balasy Erlanǵa mektepte sabaq ta bergenmin. Marqum aýdan­dyq aýrý­hana­nyń hırýrgııalyq bólim­she­si­niń meńgerýshisi bolyp júrgen 1996 jyly maǵan otany ózi jasap, bir ólim­nen aman alyp qalǵanyn qalaısha umytaıyn. Seksembaevtar otbasy bas­qa úıden páter alý úshin óz­deri turyp jatqan, qazir men ıelenip otyrǵan baspanalaryn satqysy kelgenimen, sol kezderde ony alatyn eshkim tabyla qoımady. Son­d­yqtan da páterin satyp alýdy kezin­de ózi usynǵan-dy. Azamattyń bir óti­­nishin jerde qaldyrǵym kelmeı, satyp alýǵa kelisimimdi berdim. Mine, sol kezden beri arada 14 jyl óte shy­ǵypty. Sol páterde uldarym Márlen men Ermek úsheýmiz turyp jattyq. Araǵa eki jyl salyp men ulym Ermekti Álııa degen qyzǵa úılendirdim. Balam Almatyda jumys istep, jaqsy tabys taýyp júrdi. Sol qaladan Ermek eki páter jáne máshıne, al Esik qalasynan úı satyp aldy. Barlyq bále 2015 jylǵy 7 naýryzda, ulym qaıtys bol­ǵannan keıin týyndap otyr. Kelinim kúıeýiniń jınaq­tal­ǵan zeınetaqysyn rásimdeý úshin menen páter qujattaryn jáne jeke kýáligimdi suraǵan. Oıymda eshteńe joq bere sal­­dym. Artynan páterdi Er­mek óz aqshasyna satyp al­ǵan degendi aıtyp, jyljy­maı­­tyn múlik ózine jáne bal­a­laryna tıesili degen­deı daý shyǵardy. Kenje ulym Már­lenge eki bólmeli páter satyp alyp beremin dep aldaýsy­ratyp ta kór­di. Sodan polısııaǵa júgindim. Qyl­mys­tyq is qozǵalǵanymen, keli­nim bar­­lyq qujattarymdy keri qaı­­taryp berip, qylmystyq quram bol­maǵan­dyq­tan, is jabyl­­dy. Alaıda, satý-satyp alý má­mi­lesiniń túpnusqasy qaı­­taryl­­­ǵan­dy­ǵyna kúdik týdy. Arty­nan onyń lazer ar­qy­ly sheber ja­sal­ǵan kó­shir­me­si ekendigine kózimizdi jetkizdik. Qujattyń túpnusqasy mende bolmasa da kelinim qu­­jat­tardyń túpnus­qasyn qaıtarýdy talap etip, Almaty oblysy Eńbek­shiqazaq aýdan­dyq soty­na shaǵym tú­sirdi. Sýdıa E.Baı­mul­dınovanyń tóraǵalyǵymen ótken sot otyrysynda kelinim Álııa Mataevanyń menen qujat­tardy qaıtarý týraly talaby qoldaý tapsa, al meniń qar­sy talap aryzym qa­naǵat­tan­dyrylmaı tastal­d­y. Aýdan­dyq prokýror T.Imanbaevqa aryz­dan­ǵanym­men, ol da birin­shi saty­daǵy sot sheshimi negiz­di ári zańdy dep kórsetti. Aýdandyq deńgeıdegi zań­syz­dyq­tarǵa shaǵynyp, Almaty oblystyq azamattyq jáne ákim­shilik ister jónin­degi apel­lıasııalyq sot alqasyna júgin­dim. 2015 jyldyń 12 qara­shasynda N.Kıekbaevanyń tóraǵalyǵymen ótken sot otyrysynda satyp alý qujaty­nyń túpnusqa ekeni A.Toqqojaeva tarapy­nan rastalǵan. Shyn­týaıtyna kelgende, ol qujat­tyń túpnusqasyn anyq­­tap beretin sarapshy emes qoı. Sýdıa sot otyrystarynda túp­nusqa men kó­­shirmeni salystyrý máselesin kóter­­gen de joq. Onyń ústine, myna­daı jaıt anyqtaldy. Almaty ob­ly­sy Eńbek­shiqazaq aýda­ny ádi­let bas­qar­masy­nyń ber­gen res­mı jaýabynda 1997 jylǵy 14 mamyrdaǵy tirkeý qaǵa­zynda Esik qalasy 2-shaǵyn aýda­ny 21-úıdiń 17-páteri je­ke­she­lendirý kelisimsharty boıyn­sha Kenjehan Músenuly Seksembaev atynda tirkeýli kúıinde qalypty. Sondaı-aq, resmı jaýap­ta onyń balasy Erlan Sek­sembaevqa 19 mamyr 1997 jy­ly jasaǵan syıǵa tartý kelisimi de bolmaı shyqty. Búgingi tańǵa deıin qaıtys bolǵan balam – Ermektiń aty-jóni tirkeý organdarynda jazylmaǵandyqtan, kelinim daýlap júrgendeı, onyń meniń páterime degen eshqandaı quqyǵy da joq. Olaı bolsa, Álııa Mataevanyń keltirgen dálelderi negizsiz dep sanaımyn. Meniń jáne prokýror tarapynan túpnusqany anyqtaý úshin sottyq saraptama júrgizý týraly ótinishimiz qoldaý tappady. Eger sot saraptamasy taǵaıyndalǵan kezde álgi satyp alý mámilesiniń lazerlik kóshirmesi ekenine kózimiz jetse, ári qaraı sottasýdyń da qajeti bolmaı qalýshy edi. Almaty oblystyq alqa keńesi 2016 jyldyń 30 naýryzyndaǵy sheshiminde taraptardyń eshbirinde túp­nusqa joq ekendigin rastap otyr. Olaı bolsa, munyń barlyǵy qoldan jasalǵan zań­syzdyqtar emeı nemene. 1997 jyl­dyń 19 mamyrdaǵy satý-satyp alý mámi­lesinde syıǵa tartý kelisimi boıynsha páter ıesi retinde Erlan Seksembaev kórsetilgen. Al shyntýaıtynda, onyń páter ıesi ekendigin rastaıtyn qujat Jyl­jy­maıtyn múlikti tirkeý ortaly­ǵynda, ne ózge de memlekettik organdarda tirkelmegen. Onyń ústine Kenjehannyń uly Erlan satý mámilesi jasal­ǵan kúni Jyljymaıtyn mú­lik ortalyǵynda bolmaǵan da. Onyń ornyna ákesi Ken­je­­han qol qoıǵan. Ákesi men bala­synyń qol qoıýyn salys­tyra otyryp, aıyr­­mashy­ly­ǵyn jaı kózben de kóre alamyz. Onyń ústine, Erlan satý mámi­le­siniń túpnusqasy qajet bol­maǵan­dyqtan joıǵan­dyǵyn, al páter úshin esep aıyrysýdy ákesi jasaǵandyǵyn moıyndap otyr. Bul jerde nege Kenjehan uly úshin «satý­shy» retinde qol qoıady dep oı­laı­syzdar. О́ıtkeni, 1992 jyl­dyń 23 jel­toq­sanyndaǵy №1000 je­ke­­­she­len­dirý týraly keli­sim­­shartta «satyp alýshylar» retinde Kenjehannyń taǵy bir uly Erlan, qyzy Ásemgúl jáne áıeli Dına kórsetilgen. Al páter­di resimdeýde notarıýs min­detti túrde sol jerde erip júr­megen ózge de otbasy múshe­leriniń kelisimderin suraı­­tyn edi.Sondyqtan da satý mámi­lesi Jyljymaıtyn múlikti tirkeý ortalyǵynda júzege asyp, Kenjehan Seksembaev syıǵa tartý kelisi­mi bo­ıynsha balasynyń atynan Ermek Barsaevpen satý-satyp alý mámile­sin jasaıdy. Biz 2015 jyldyń 30 sáýirinde Astanada turyp jatqan Erlan Seksembaevqa habarlasyp, páterdi satqany jáne ol úshin kimmen esep aıyrysqanyn jazyp jiberýdi ótingen edik. Ol notarıýs V.B.Nyǵmet tarapynan bekitilgen aryzdy (poshtany jetkizgen kýrerge 3733 teńge tólengen) posh­ta arqyly jiberdi. Alaıda, arty­nan óz sózinen taıqyp, sýdıa­dan jazǵan aryzyn qara­maýdy surapty. О́ziniń bul áre­k­etin ol osydan 13 jyl buryn jasalǵan mámileniń jaıyn umyt qalǵandyǵymen túsindirgen. Onyń bulaısha qubylyp shyǵa kelýine bizdiń syrty­myz­dan sóıles­ken sýdıa Japsar­baevanyń da yqpa­ly bolýy múmkin. Erlan úlken ulym Jan­geldimen sóılesken kezde myna sózderdi aıtypty: «Maǵan Eńbek­shi­qazaq aýdandyq sotynyń sýdıasy Japsar­baeva telefon soqty, sondyqtan da onyń elek­tron­dy adresine óz hatymdy jol­dadym». Osylaısha Jap­sar­­baeva­nyń bastamasy­men ol óziniń bizge posh­ta arqyly jibergen notarıaldy bekitilgen aryzynan bas tartyp otyr. Sondyqtan da bul zań­syz jolmen bizdiń syr­ty­­myzdan jazylǵan hatty aıǵaq­tar qatarynan alyp tastaý týraly talap qoıdyq. Biraq onymyz qoldaý tappady. Taǵy bir jaıtqa nazar aýdart­qym keledi. Eńbek­shi­qazaq aýdandyq soty 2015 jyl­dyń 24 tamyzynda ót­ken sot prosesinde Erlan Sek­sem­baevqa qoıylǵan suraq­tar bo­ıyn­sha jaýaptardy 15 sa­ǵat 00 mı­nýt­ta qarasa, al osy kúni 12 saǵat 00 mı­­nýt­ta sot tapsyrysy bo­ıyn­sha ót­­ken Astana qalasy Esil aýdan­dyq soty­nyń sýdıasy Jap­sar­baevanyń qoıatyn suraq­taryn qaıdan bilip alǵan. Aktide Esil aýdandyq sot sýdıa­sy Isabekovanyń jáne Shýlakovan­yń qoldary joq eken­digin qaperge alsaq, bul qujat Eńbekshiqazaq aýdandyq sotynda ázirlengendeı áser qaldyrady. Ne kerek, biz Astanaǵa Erlannyń Jyljy­maıtyn múlikti tirkeý ortaly­ǵynda jasalǵan mámilege qol qoıyl­ǵanda sol jerde bolǵandyǵy týraly sot tapsyrysyn ja­sat­tyq, alaıda, ol qoıylǵan su­raq­qa jaýap berýden bas tar­­typty. Onyń mundaı áre­ketin túsinýge de bolady. О́ıt­keni, 1999 ben 2004 jyl­dar aralyǵynda Almaty ob­lys­tyq Jyljymaıtyn múlik­ti tir­keý ortalyǵynyń Eńbek­shiqazaq aýdan­dyq fılıa­lynda jumys ist­egen Irına Gofman óziniń bergen túsi­nigin­de páterdi satý týraly mámile jasa­sýǵa tek Kenjehan Seksembaevtyń ózi kel­gendigin, bul rette Erlan Seksem­baev­ty buryn kórmese de, ol jer­de júrmegendigin atap kórsetti. Taǵy bir nazar aýdarta ke­­tetin jaıt, kelinimniń qu­­qy­ǵyn qorǵap júrgen E.Nosovanyń joǵary zań­dyq bili­mi joq bolsa da kýáger­lerge suraqtar qoıyp, sot pro­­sesinde oryn alat­yn bar­­lyq sha­ralarǵa qaty­syp júr. Muny aýdandyq sot tóraıy­my Toqtarbaeva da moıyndap, qýattady. Onyń ústine, sýdıa Kıekbaeva meni satý-satyp alý mámilesin jasaý tara­bynyń birine jat­qyzbaı, bul isten syrtqary qaldyryp otyr. Shyn­týaıtyn aıtqanda, men ulym Már­len­men sol páterde 14 jyldan beri turamyz. Sonymen qatar, ba­rlyq kommýnaldyq jáne salyq­tyq tólem­derimizdi de tolyq ótep kele­miz. Mataeva oblystyq sottyń apellıa­­sııa­lyq alqasynda sóılegen sózin­de kúıeýi Ermektiń páterdi satyp alǵandyǵyn biletindigin, barlyq kommýnaldyq tólem­der Ermektiń atyna kelip jat­qan­dyǵyn aıtýy shyn­dyq­qa janas­paıdy. Sot barysyn­da men barlyq tólem­derdiń túp­­nus­qasy óz atyma kelip ja­tqan­­­dyǵyn, barlyǵyn da óz qar­­­jym­men tólegenimdi dáleldedim. Egde jasqa kelgen shaǵymda quqyǵym­dy ulym Jangeldi­niń qorǵaýyna oraı kelinim tarapy­nan qanshama aryz jazyldy. Balamnyń barlyq áre­ket­teri zań sheńberinde júrip jatqandyǵyn kelgen komıs­sııalardyń barlyǵy da rastap berdi. Qoryta aıtqanda, sot pro­ses­terinde meniń dálel­derim elenbeı, qarsy jaqtyń keltirgen dáıekteri eskerilip jatsa ne dersiń. Ári osylaısha Konstıtýsııa talaptary aıaqasty etilip, zańsyzdyq kórineý kózge uryp tursa, bizdiń zaıyrly da quqyqtyq el eken­digimizdiń belgisi qaısy?! Qartaıǵan shaǵymda baspanasyz qańǵyp qalatyn bolsam, qaıtemin?.. Uljan BARSAEVA, zeınetker