Iаdrolyq ǵylymnyń jańa belesi

Qazaqstanda «Birikken ıadrolyq zertteýler ınstıtýty» BIаZI halyqaralyq úkimetaralyq uıymynyń kúnderi  bastalǵany málim. Osyǵan oraı keshe  elordada BIаZI-dyń 60 jyldyǵyna jáne elimizdiń Ortalyq Azııadaǵy alǵashqy DS-60 aýyr ıondar údetkishin paıdalanyp kele jatqanyna 10 jyl tolýyna arnalǵan   baspasóz máslıhaty ótti.  Elimizde ıadrolyq ǵylymdy damytýdyń jańa perspektıvalyq baǵyttaryn qamtyǵan jıynnyń alǵy sózin Energetıka vıse-mı­nıstri Baqytjan Jaqsalıev al­dy. Onyń aıtýyna qaraǵanda Birik­ken ıadrolyq zertteýler ınstıtýty ıadrolyq ǵylymda álemde moıyn­dalǵan jáne eń bedeldi halyq­aralyq o­rtalyq bolyp tabylady. Qazaqstandyq ǵalymdar BIаZI jumystaryna onyń negizi qalanǵaly beri qatysyp keledi. 1956 jyldary KSRO quramynan qatyssa, 1992 jyldary táýelsiz Qazaqstannyń ókilderi retinde qatysýda. Eń zamanaýı eksperımenttik baza­sy jáne joǵary bilikti kadr­lary bar BIаZI 60 jyl boıy Qazaqstannyń fızıka ǵylymynyń damýyna úles qosýda. Munyń tama­sha mysaly retinde BIаZI Iаdro­lyq fızıka ınstıtýtymen bir­lesip Astanada zamanaýı ǵyly­mı-zertteý keshenin qurǵanyn aıtýǵa bolady. Al onyń negizi Ortalyq Azııadaǵy birinshi zamanaýı DS-60 aýyr ıondar údetkishi bolyp tabylady. Bul rette elimizdiń Birik­ken ıadro­lyq zertteýler ınstıtý­ty­­­nyń teńdeı múshesi ekendigin, ondaǵy bes myń qyzmetkerdiń ishinde qazaq­stan­dyqtardyń sany ekinshi oryn­da ekendigin atap aıtqan Iаdro­lyq fızıka ınstıtýtynyń dırektory Saıabek Sahıev atal­ǵan ınstıtýttyń eńbegi orasan ekendigin jetkizdi. Sondaı-aq, ilgeri zertteýlerde kóp ja­ńa­­lyqtary bar ortalyqtyń ash­­qan bes aýyr elementiniń tór­teýi qazaqstandyq ǵalym­dar­dyń qa­ty­sýymen jasal­ǵan­dy­ǵyn kólde­neń tartty. «Iаdrolyq fızıka ıns­tı­týty­nyń Astana fılıalynda DS-60 degen údetkish jumys is­teı­di. Bul Ortalyq Azııadaǵy eń aýyr ıondar údetkishi. Onyń qyz­meti Elbasynyń jaqynda ǵana jurt­shy­lyqqa jol tartqan «Álem. HHI ǵasyr» manıfesine sáıkes keledi», – dedi ol. Osy oraıda ıadro­lyq tehnıkany tek beıbit maq­satta paıdalanýdyń naqty mysaly atalǵan údetkish bolyp otyr­ǵandyǵyn  atap kórsete kele, búgin­gi konferensııanyń maqsaty da Qazaq­stannyń barlyq zertteýleri beıbit maqsatqa baǵyttalǵanyn álemge pash etý ekendigin eske saldy. Sonymen qatar, ǵalymdar qazaq­standyq mamandardyń NICA jobasy boıynsha ǵylymı-zertteýlerge qatysýyn jańa bilim berý tehnologııalaryn qoldana otyryp, BIаZI-men birlesip aspırantýrada jáne PhD doktorantýrasynda ǵylym kan­dıdattary men doktorlaryn daıyn­daý máselesin talqylaýdy jos­parlap otyr. Qazaqstan­dyq as­pı­­ranttar men doktorlar BIаZI halyq­­aralyq ortalyǵynda zert­teý ju­mystaryn ótkizýmen qatar, bir­lesip alynǵan ǵylymı nátıje­ler­diń zııatkerlik menshik quqyǵyna ıe bolady. Al DS-60 údetkishiniń 10 jyl­dyq jumysy ıadrolyq energııa­ny beıbit maqsatta paıdalaný sala­­syn­daǵy ǵylymı zertteýlerdi jáne teh­nologııalyq ázirlemelerdi, son­daı-aq elimizde qurylyp jatqan atom salasy úshin joǵary bilikti kadr­lardy daıarlaýdy jańa sapalyq deń­geıge kóterýge múmkindik berdi. Atap aıtqanda, elimiz úshin ıon-izdik jar­ǵaq­tardy óndirý tehnologııasy jáne olardy bıologııada, medısınada jáne ónerkásipte qoldaný syndy jańa baǵyttarǵa jol ashty.