Bıylǵy jyl Qazaqmys úshin qalaı bolady, Qazaqstandaǵy eń iri kompanııalardyń qataryna kiretin alyp kásiporynnyń damýy men órkendeýine ekonomıkalyq daǵdarys áser ete me, buǵan jáne basqa da kókeıkesti máselelerge baılanysty qandaı sharalar qabyldanyp jatqandyǵynyń jaı-japsaryn bilý maqsatynda «Qazaqmys korporasııasy» JShS basqarma tóraǵasy Baqtııar QYRYQPYShEVPEN jolyǵyp, áńgimelesýdiń reti tústi.
– Baqtııar Ábdirahmanuly, osy jaqynda ǵana siz «Qazaqmys korporasııasy» JShS bas dırektorynyń qyzmetin atqaryp júrgen edińiz, endi mine, basqarma tóraǵasy bolyp taǵaıyndaldyńyz, biraq burynǵydaı, siz, árıne korporasııa quramyndaǵy kásiporyndardyń óndiristik úrdisteriniń tolyq saqtalyp, qalypty jumys isteýin jiti qadaǵalap otyratynyńyz da anyq. Kompanııa ótken 2015 jyldy jáne bıylǵy jyldyń birinshi toqsanyn qandaı nátıjelermen aıaqtady, osy týraly keńirek baıandap berseńiz?
– Byltyr kompanııa óz menshigindegi kenishterden katodty ekvıvalenttegi 220 myń tonnadan astam mys shyǵardy. Qazaqmys – álemdegi eń iri kúmis óndirýshi kásiporyndardyń biri ekendigi jalpaq jurtqa ábden málim. Munda ótken jyly 275 tonna tazartylǵan kúmis óndirildi.
Bıylǵy jyldyń birinshi toqsanynda biz katodty ekvıvalenttegi 55,5 myń tonna mys balqytyp, daıyn ónimdi tutynýshylarǵa jónelttik. Bul kórsetkish ótken jylǵy uqsas kezeńnen 4,1 myń tonnaǵa artyq. Altyn quımasy óndirisi boıynsha ótken jyldyń birinshi toqsanymen salystyrǵanda, kórsetkish – 95%-ǵa artsa, kúmis óndirý 12% artyǵymen oryndaldy.
Ústimizdegi jyldyń birinshi toqsanynda bizdiń baıytý fabrıkalary 7,4 mıllıon tonna ken óńdedi. Bıyl «Qazaqmys korporasııasy» JShS katodty ekvıvalenttegi 224,4 myń tonna mys óndirýdi josparlap otyr.
Eń bastysy, birinshi toqsanda biz kásiporyndardaǵy eńbek jáne qaýipsizdik jaǵdaılaryn aıtarlyqtaı jaqsartýǵa qol jetkizdik. Bul máseleler burynǵydaı, korporasııada basymdy sala bolyp qala beredi. Osy arada mynany atap ótkim keledi, eńbek ujymdary qıyndyqtarǵa moıymaı óndiristik mindetterin oıdaǵydaı oryndap shyqty. Kompanııanyń barlyq kásiporyndary kúrdeli ekonomıkalyq jaǵdaıǵa qaramastan, búgingi tańda turaqty ári yrǵaqty jumys isteýde.
– Búkilálemdik ekonomıkalyq daǵdarys Qazaqstandy da syrt aınalyp ótken joq. Jetekshi álemdik ekonomıkanyń ósý qarqynynyń báseńdeýi shıkizatqa jáne metalǵa degen suranysqa áserin tıgizgeni ras. Jekeleı alǵanda, mys baǵasy uzaq ýaqyttan beri óte tómen deńgeıde qalyp otyr, mundaı jaǵdaı kóptegen álemdik kompanııalarǵa ónim óndirýdiń barynsha tıimdi joldaryn izdestirýdi talap etip otyr. Sondaı-aq, eńbek ujymdaryn edáýir qysqartýǵa da ákelip soǵýda. Mine, osyndaı jaǵdaı barysynda Qazaqmys ózindik qun máselesin qalaı sheshpek?
– 2015 jyly mys baǵasy meılinshe quldyrap eń tómengi deńgeıge deıin jetti jáne de bıyl jaǵdaıdy túbegeıli ózgertýdiń reti kelmeıtin túri bar. Sondyqtan da biz kirisi mol kásiporyn bolyp qala berýge birqatar sharalar qabyldadyq. О́ndiris úrdisterin ońtaılandyrý boıynsha birneshe baǵdarlamalardy belsendi túrde júrgizemiz, shyǵystardyń barlyq baptaryn qaıtadan qarastyryp, jabdyqtardy eń ozyq ári tıimdilerine aıyrbastaýdy uıǵardyq.
Biz taıaýdaǵy ýaqytta ken oryndarynda mystyń eń tómengi qunyna baılanysty, óńdeý júıesin de soǵan sáıkestendirip ózgertýdi josparǵa engizdik. Qazirgi kezde ken oryndaryn ıgerýdiń kameralyq-baǵanalyq júıesin paıdalanýdamyz. Ol kenishterdegi ken qorynyń túgeldeı derligin alýǵa tolyq múmkindik beredi. Sonymen birge, bul júıeniń arqasynda joǵary ózindik qun máselesin de sheshýge bolady. Osylaısha barynsha tıimdi model – kameraaralyq tutas kesekterdi óńdeý úrdisine aýysatyn bolamyz. О́ıtkeni, osy tásil arqyly quramynda metaldyń baı qospasy bar kendi aıyrýǵa qol jetkizemiz. Nátıjesinde biz tıimdi tásilmen joǵary sapaly katodty mys alýǵa jol ashamyz. Budan basqa Elbasynyń jáne Úkimettiń qoldaýymen, qabyldanǵan kestege sáıkes ken qory taýsylmaǵan kenishter aýmaǵynan jumysshy kentteriniń turǵyndaryn basqa mekenderge kóshirip jatyrmyz. О́ıtkeni, mundaı qadam Jezqazǵan óńirindegi ken qoryn aıtarlyqtaı arttyrýǵa múmkindik beredi. Sebebi, halyq turatyn jerlerde joǵaryda aıtyp ótkenimdeı, ken qorynyń áli de paıdalanylmaı turǵan bólikteri barshylyq.
Osy oraıda, mynany aıryqsha atap aıtqym keledi, budan burynǵy daǵdarysty kezeńderde de biz eńbek ujymdarynyń múshelerin jappaı qysqartqan joqpyz, qazirgi jaǵdaıda da qysqartpaımyz. Qysqartý máselesi kún tártibinde múldem turǵan joq. Iá, jasyryp-jabýdyń qajeti shamaly, biz operasııalyq shyǵystardy qysqartý boıynsha belgili bir sharalardy qabyldaımyz. Ol negizinen ákimshilik personalǵa qatysty bolmaq. Daǵdarys jaǵdaıynda mundaı qadam jasaýdyń syry mynada – dalıǵan basqarýshylyq shtat eshbir paıda ákelmeıtindigi aıdan anyq. Al kenshilerdiń, baıytýshylardyń jáne metallýrgterdiń máselesine keletin bolsaq, olardyń birde-bireýiniń, ıaǵnı eńbek ujymdarynyń qysqartylmaıtyndyǵyna kepildik beremiz. О́ıtkeni, korporasııada uzaq jyldar boıy urpaqtar sabaqtastyǵy men dástúri berik qalyptasqan. Bul joǵary óndiristik kórsetkishterge jetý úshin mańyzdy ári myqty irgetas bolyp sanalady. Atalǵan baǵyt boıynsha bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligin de arttyryp, Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń óńdiris salasy eńbekkerleriniń aldyna qoıǵan tapsyrmalaryna sáıkes, aldaǵy kezderde jumys yrǵaǵyn báseńdetpeı, óndiristiń órkendeýine bar kúsh-jigerimizdi salamyz.
– Taıaýdaǵy jyldar ishinde kompanııanyń ınvestısııalyq saıasaty qandaı deńgeıge kóterilmek?
– Tórtkúl dúnıege belgili ekonomıkalyq qıyndyqtarǵa qaramastan, ony eńserý úshin bizdiń qarqyndy damý jóninde túzilgen josparymyz bar. Aldaǵy kezde kenishter men óndiristik qýattylyqtardy jańǵyrtý boıynsha belsendi jumys isteýdi jalǵastyra beremiz.
Bizdiń josparymyzǵa Jezqazǵan alańyndaǵy Jylandy dep atalatyn jańa kenishtiń jumysyn iske qosý mindeti de kiredi. Ol bıyl óndirisin bastap, 2021 jyly tolyq qýatyna jetedi. Jezqazǵanǵa taıaý jerde Jaman-Aıbat 2 ken orny ornalasqan. Atalǵan ken orny ústimizdegi jyly iske qosylady. Qaraǵandy alańyndaǵy Nurqazǵan ken baıytý kombınatynda óndiris kólemin jylyna 3,3 mıllıon tonnaǵa jetkizip, al 2017 jyly 4 mıllıon tonnaǵa deıin ulǵaıtýdy josparlap otyrmyz.
Budan basqa korporasııada geologııalyq barlaý máselesine de erekshe kóńil bólinedi. Geologııalyq-barlaý jumystary jobalarynyń ústińgi qabatyn anyqtaý kezinde «Atlas Copco CS -3001» joǵary ónimdi burǵylaý qondyrǵylary paıdalanylady. Olar 1200 metrge deıingi tereńdikte uńǵymalardy burǵylaýǵa múmkindik beredi. Jerasty kenishterinde «Diamec 262» jáne «Sandvik DE 130» burǵylaý qondyrǵylary qoldanylady. Bul stanoktardy paıdalaný barlaýyna baǵyttalǵan, olardyń árqaısysynyń ónimdiligi aıyna 700 qýma metrge deıin jetedi. Kompanııa zamanaýı jabdyqtarmen, ozyq quraldarmen jan-jaqty jaraqtandyrylǵan. Qaramaǵymyzdaǵy qondyrǵylarmen jyl saıyn on mıllıon tonnaǵa jýyq ken óndirýge qaýqarlymyz. Buǵan qosa geologııalyq-barlaý jumystaryn standartty júrgizýde ınnovasııalyq zertteýlerge súıenemiz. Kendi tomografııalyq izdestirýdi 800 metr tereńdikte zondtaý jolymen atqaramyz. Atalǵan jumysty osyndaı beıindegi jetekshi kompanııalardyń biri júrgizdi. Qazirgi kezde ken aımaqtaryn anyqtaý úshin mıkroseısmıkalyq zondtaý jobasy qarastyrylý ústinde.
– Korporasııada uzaq ýaqyttan beri tehnıka qaýipsizdigin jáne eńbekti qorǵaýdy kúsheıtý boıynsha aýqymdy jumystar júrgizilip jatyr eken. Ásirese, óndiristegi qaýipti ári aýyr jumys úrdisin barynsha jeńildetý máselesi de kúndelikti nazarda turǵany qýantady. Degenmen, atalǵan sharalardyń túpki nátıjesi tıimdiligin bere me?
– Sonaý 2012 jyly biz kásiporyndarda jaraqat alýdy tómendetý boıynsha 5 jyldyq baǵdarlamany bekitken edik. Jyl saıyn bul maqsattar úshin korporasııa basshylyǵy qomaqty ınvestısııa bóledi. Qarjy óndiristi jańǵyrtýǵa, qaýipsiz jumys isteý jaǵdaıyn qurýǵa, derbes qorǵanyshqa qajetti eń zamanýı quraldar satyp alýǵa, eńbekti qorǵaýǵa baılanysty túrli táýekelderdi meılinshe tómendetýge jumsalady.
Bizdiń negizgi maqsatymyz ónerkásiptik qaýipsizdik boıynsha kórsetkishterdi jaqsartý bolyp otyr. О́ndiriste ólim-jitim kórsetkishin múldem boldyrmaýǵa jáne jalpy jaraqat alýdy 40%-ǵa tómendetýge umtylyp otyrǵanymyz tekten-tek emes. Sondaı-aq, «Barshaǵa arnalǵan eńbek medısınasy» strategııasy jasalyp bekitildi. Ol kásiptik aýrýlardyń aldyn alýǵa jáne emdeýge baǵyttalǵan. Qaýipsiz óndiris – bul, aldymen, qaýipti óndiristik nysandarda qaýipsiz eńbek jaǵdaılaryn qamtamasyz etý.
Korporasııada «О́mir» baǵdarlamasyn júzege asyrý júrgizilýde. Oǵan kompanııanyń kásiporyndarynda ónerkásiptik qaýipsizdikti jáne eńbek qorǵaýdy basqarý qurylymyn jetildirý, jumys oryndaryn standarttaý, artyqshylyqty korporatıvtik standarttardy engizý, qaýipsizdikti qamtamasyz etý úrdisinde jelilik jáne jumysshy personaldy tartý, «qaýiptiden» «qaýipsizge» ótý sátinde personaldyń minez-qulqynyń ózgerýi tárizdi máseleler de kiredi.
– Álbette, Qazaqmystyń qazaqstandyq úlestiń damýynda ózindik orny bar ekendigi talassyz. Qazir bul aspektide jumys barysynyń jaǵdaıy qalaı bolyp tur?
– Qazaqmys ımport almastyrý boıynsha keń aýqymdy baǵdarlamany júzege asyrýdy jalǵastyrýda jáne qazaqstandyq úlesti damytý jóninde otandyq óndiriste kóshbasshylyq ornyn saqtap tur. Otandyq taýar óndirýshilerden alynǵan taýarlardyń, satyp alý men qyzmetterdiń úlesi 70 paıyzdan astam quraıdy. Bul óte joǵary kórsetkish. Bizben jumys istegisi keletin barsha áriptesterimizge qoıylatyn basty ólshem – bul óndiriletin taýarlar men qyzmetterdiń sapaly ári básekelestikke qabiletti bolýy jete eskeriledi. Qazirgi tańda biz 100 óńirlik otandyq kompanııamen belsendi yntymaqtastyqta jumys isteımiz. Onda 5 myńǵa jýyq adam eńbek etedi. Negizinen olar Jezqazǵan jáne Balqash qalalarynyń turǵyndary. Sondyqtan da olar Kásipkerler jáne óndirisshilerdiń óńirlik qaýymdastyǵynyń músheleri. Qaýymdastyqtyń negizgi qyzmeti otandyq kásiporyndardyń básekelestikke qabilettiligin arttyrýǵa jáne halyqtyń jumyspen qamtylýyn ulǵaıtýǵa baǵyttalǵan.
«Qazaqmys korporasııasy» JShS «Damý» qorymen birlesip ımport almastyrýdyń uzaq merzimdi jáne perspektıvaly jobasynyń sheńberinde baǵdarlamany iske asyrady. Qaraǵandy quıý-mashına jasaý zaýytynyń óndirisin tehnıkalyq qaıta jaraqtandyrý jumysymen de aınalysyp, ony merziminde aıaqtap shyǵýǵa múddeli.
2019 jylǵa qaraı Qaraǵandy quıý-mashına jasaý zaýyty bosalqy bólshekterdi, ken-metallýrgııa ónerkásibine arnalǵan jabdyqty jasap shyǵarýdyń tolyq sıklyn uıymdastyrýdy jolǵa qoıady. Bul zaýytty 15 myń ataýly tehnologııalyq materıaldar óndirisin jańa deńgeıge shyǵarýǵa múmkindik beredi.
– Siz basqaryp otyrǵan kompanııa quramyndaǵy kásiporyndar qala qurýshy retinde halyqtyń áleýmettik-turmystyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa qanshalyqty úles qosyp otyr.
– Jezqazǵan men Balqash qalalarynyń tynys-tirshiligine Qazaqmystyń qosyp otyrǵan úlesi asa zor. Atap aıtqanda korporasııanyń kásiporyndary qala qurýshy bolyp tabylady. Mine, sondyqtan da osy óńirdegi adamdardyń ómir súrýi kóbinese kásiporynnyń qalypty jumys isteýine tikeleı baılanysty. О́ıtkeni, turaqty jumys isteýdiń nátıjesinde ómir súrý kórsetkishi de arta túsetini belgili. Osyǵan oraı bizdiń áleýmettik jobalar birinshi kezekte atalǵan óńirlerde júzege asyrylady. Máselen – ata-anasyz qalǵan balalarǵa, turmysy tómen jáne asyraýshysynan aıyrylǵan otbasylaryna kómektesý bizdiń azamattyq paryzymyz ekendigin árdaıym esten shyǵarmaımyz. Sonymen birge, eldi mekenderdi abattandyrý boıynsha jergilikti organdarǵa da járdemimizdi aıamaımyz. Kompanııa óńir turǵyndarynyń salamatty ómir saltyn ustanýyn turaqty nazarda ustaıdy. Turmys kóńildi bolsa, eńbek ónimdi bolatyndyǵyn qaǵıdaǵa aınaldyrdyq.
Qazaqmys Jezqazǵan shaharynda aǵash otyrǵyzý jónindegi aýqymdy jobany 2015 jyly Uly Jeńistiń 70 jyldyǵyna oraı iske qosqan edi. Tuńǵysh qurylysshylar alańyndaǵy saıabaqqa qosa Keńgir sý qoımasynyń jaǵalaýyndaǵy Dańq monýmenti aýmaǵynda toǵaı paıda boldy. «Jasyl jelek» jobasy birneshe kezeńnen turady. Ol 5 jylǵa eseptelingen jáne Keńgir sý qoımasynyń búkil jaǵalaýyndaǵy 100 gektar aýmaqty kógaldandyrýǵa baǵyttalyp otyr.
Birinshi kezeńde aýmaqtaǵy úsh gektarǵa jýyq jerge eki jarym myńdaı kóshet otyrǵyzyldy. Byltyrǵy qazan aıynda aǵash otyrǵyzýdyń ekinshi kezeńi ótip, taǵy da 2 myń 600 kóshet boı kóterdi. Olar negizinen qaraǵash, úıeńki jáne terek tuqymdastar. Jasyl jelekterdi kútip baptaýmen túrli sebeptermen jeńil jumysqa aýystyrylǵan Soltústik-Jezqazǵan, Shyǵys-Jezqazǵan jáne Ońtústik-Jezqazǵan kenishteriniń jumyskerleri belsene atsalysty. Aldaǵy ýaqytta olar bul ıgi isterin odan ári jalǵastyra berýdi uıǵaryp otyr.
Bıylǵy kóktem aıynda sý qoımasynyń jaǵalaýy qaıta jaraqtandyrylyp, jasyl jelekke bólendi. Jezqazǵannyń naǵyz kórkine aınaldy. Abattandyrý men kóriktendirý jumystary aldaǵy kezde de júrgizile bermek. О́nerkásip oryndary kóp shoǵyrlanǵan ári tabıǵaty qatal óńirde mundaı jumystardy atqarý árıne saýapty is. Aǵash otyrǵyzý jumystaryn júıeli túrde júrgizip, óńirdiń kelbetin jaqsartý bárimizge birdeı ortaq mindet. Nátıjesinde bul údeden shyǵatynymyzǵa men senimdimin.
– Tabıǵat qorǵaý taqyrybyn biraz qozǵadyq, endi budan týyndaıtyn kelesi suraq mynadaı: Ken-metallýrgııa kesheniniń kásiporyndary úshin ekologııa problemalary qashanda ótkir kúıinde turatyny belgili. Mundaı máseleler birden sheshilmeıtindigi de túsinikti. Buǵan belgili bir ýaqyt qajet. Qazir ekologııalyq problemalardy sheshý máselesi qandaı kezeńde tur jáne Qazaqmystyń qatysýyndaǵy óńirlerde ekologııalyq jaǵdaıdyń jaqsarýy úshin sizdiń kompanııa qandaı joldy tańdady?
– Atalǵan másele kompanııadaǵy ózekti baǵyttardyń biri. Qazaqmystyń qatysýyndaǵy óńirlerde ekologııany jaqsartýǵa árkez erekshe nazar aýdarylatyn jáne de aýdarylyp kelgen. Kásiporyndar syrtqa shyǵarylatyn gazdy tazartýdyń zamanaýı jabdyqtarymen únemi jaraqtandyrylady. Súzgiler ornatylyp, aýany lastaıtyn shıkizatty tazartý tásili keńinen qoldanylýda. «Jasyl ekonomıkaǵa» kezeń-kezeńmen ótý jalǵastyrylýda. «Jasyl ekonomıkaǵa» ótýdiń tujyrymdamasyna aldymen mynalar kiredi – ekologııalyq zańnama talaptaryn saqtaý, qorshaǵan ortaǵa áser etýdi tómendetý men meılinshe azaıtý, qorshaǵan ortaǵa kásiporyndar qyzmetiniń áser etý monıtorıngin júrgizý, jer qoınaýyn utymdy paıdalaný, tabıǵatty qorǵaý sharalaryn taldaý jáne oryndaý. Mine, osylardyń bári qorshaǵan ortaǵa keleńsiz áser etýdi tómendetýge baǵyttalǵan. Atalǵan is-sharalardy Qazaqmystyń tıisti qyzmetteri belsendi túrde júrgizýde. Aldaǵy kezde de bul baǵytta aýqymdy jumystar atqarý mindeti tur. Biz ony tolyqtaı oryndap shyǵýdy maqsat ettik. Týǵan jerdiń biregeı tabıǵatyn saqtap, ekologııalyq jaǵdaıdy aıtarlyqtaı jaqsartýǵa bar kúshimizdi jumsaımyz.
– Qazirgi kezde elimizdiń kóptegen kásiporyndary bilikti jumysshy kadrlarynyń jetispeýshiligi túıtkiline tap kelip otyrǵandyǵy jasyryn emes. Jastar ókinishke qaraı, jumysshy mamandyqtaryn ıgerýge ynta tanytpaıdy. Osyndaı jaǵdaıda kenishterde, zaýyttar men fabrıkalarda jumys isteý úshin mamandardy qaıdan izdestiresizder?
– Qazaqstanda jumys isteıtin barlyq taý-ken kompanııalary sııaqty bizde kadrlar izdestirý túıtkiline tap kelip otyramyz. Biz kadrlyq rezervke ıe bolý úshin óz tarapymyzdan bilikti kadrlarǵa degen suranysty tómendetpeýge únemi tyrysamyz jáne de olardyń biliktiligin arttyrýǵa barlyq múmkindikti jasaımyz. Bul úshin «Qazaqmys korporasııasy» JShS-niń arqaýynda eki oqý orny qurylǵan. Onyń bireýi Balqash óńirinde, onda biz metallýrgııa baǵyty boıynsha mamandar daıyndaımyz. Al ekinshisinde – Jezqazǵan alańynda ken óndirý jáne baıytý salasyna mamandar oqytyp shyǵaramyz. Oqý úrdisi úsh jyl merzimge sozylady. Osy ýaqyt ishinde stýdentter shákirtaqy alyp bilimderin tereńdetedi. Oqýdy aıaqtaǵannan keıin «Qazaqmys korporasııasy» JShS-da turaqty jumysqa ornalasady. Atap aıtarlyǵy, oqý korporasııanyń esebinen tolyq tólenedi.
Biz sonymen birge, Qazaqstannyń jáne taıaý shetelderdiń oqý oryndarymen joǵary bilikti basqarý kadrlaryn izdestirý jáne daıyndaý úshin berik yntymaqtastyq baılanysyn ornattyq. Máselen, Sankt-Peterbýrgtegi Taý-ken jáne Máskeýdegi «MISıS» ulttyq tehnologııalyq zertteý ýnıversıtetimen tyǵyz qarym-qatynas jasaımyz. Qyzmetkerlerimizdi osy oqý oryndaryna bilimderin tereńdetýge jiberemiz, sondaı-aq, túrli kompanııalarǵa tájirıbe jınaqtaý úshin taǵylymdama alýǵa attandyramyz.
– Baqtııar Ábdirahmanuly, sizge kompanııa basqarmasy tóraǵasynyń jańa laýazymy, árıne, qosymsha jaýapty mindetter júkteıdi. Jalpy, endi sizge Qazaqmys atynan elimizdiń Úkimetimen jáne tutastaı alǵanda, Qazaqstannyń memlekettik qurylymdarymen belsendi yntymaqtastyqta qyzmet isteýge týra keledi. Mundaı ózara áreket etý korporasııaǵa qarasty kásiporyndardyń oıdaǵydaı jumys atqarýyna áser etetin bolar?
– Birinshiden, Elbasyna jáne respýblıka Úkimetine Qazaqstanda ken-metallýrgııa ónerkásibin damytýǵa erekshe nazar aýdaryp otyrǵandary úshin korporasııa atynan alǵys aıtqym keledi. «Qazaqmys korporasııasy» JShS basqarma tóraǵasy laýazymyndaǵy qyzmetimdi Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı bastamasymen qabyldanǵan negizgi baǵdarlamalyq qujattarǵa sáıkes atqaramyn. Atap aıtqanda, Qazaqstan Respýblıkasyn ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damytýdyń 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn, el Prezıdentiniń Qazaqstan halqyna arnaǵan «Nurly Jol – bolashaqqa bastar jol» dep atalatyn Joldaýyn jáne «Bes ınstıtýttyq reformany júzege asyrý boıynsha 100 naqty qadam» Ult Jospary kúndelikti jumysymyzda baǵdar bolyp qala beredi. Bul qujattardyń bári – Qazaqstannyń saıası jáne ekonomıkalyq damýynyń aıqyn jospary ekendigi málim. «Qazaqmys korporasııasy» JShS-niń eńbek ujymdary ony oıdaǵydaı júzege asyrý úshin barlyq kúsh-qaıratyn jumsaıtyn bolady.
Áńgimelesken
Marat AQQUL,
«Egemen Qazaqstan»
• 16 Maýsym, 2016
Qıyndyqqa qarsy turǵan «Qazaqmystyń» qaryshty qadamy
Bıylǵy jyl Qazaqmys úshin qalaı bolady, Qazaqstandaǵy eń iri kompanııalardyń qataryna kiretin alyp kásiporynnyń damýy men órkendeýine ekonomıkalyq daǵdarys áser ete me, buǵan jáne basqa da kókeıkesti máselelerge baılanysty qandaı sharalar qabyldanyp jatqandyǵynyń jaı-japsaryn bilý maqsatynda «Qazaqmys korporasııasy» JShS basqarma tóraǵasy Baqtııar QYRYQPYShEVPEN jolyǵyp, áńgimelesýdiń reti tústi.
– Baqtııar Ábdirahmanuly, osy jaqynda ǵana siz «Qazaqmys korporasııasy» JShS bas dırektorynyń qyzmetin atqaryp júrgen edińiz, endi mine, basqarma tóraǵasy bolyp taǵaıyndaldyńyz, biraq burynǵydaı, siz, árıne korporasııa quramyndaǵy kásiporyndardyń óndiristik úrdisteriniń tolyq saqtalyp, qalypty jumys isteýin jiti qadaǵalap otyratynyńyz da anyq. Kompanııa ótken 2015 jyldy jáne bıylǵy jyldyń birinshi toqsanyn qandaı nátıjelermen aıaqtady, osy týraly keńirek baıandap berseńiz?
– Byltyr kompanııa óz menshigindegi kenishterden katodty ekvıvalenttegi 220 myń tonnadan astam mys shyǵardy. Qazaqmys – álemdegi eń iri kúmis óndirýshi kásiporyndardyń biri ekendigi jalpaq jurtqa ábden málim. Munda ótken jyly 275 tonna tazartylǵan kúmis óndirildi.
Bıylǵy jyldyń birinshi toqsanynda biz katodty ekvıvalenttegi 55,5 myń tonna mys balqytyp, daıyn ónimdi tutynýshylarǵa jónelttik. Bul kórsetkish ótken jylǵy uqsas kezeńnen 4,1 myń tonnaǵa artyq. Altyn quımasy óndirisi boıynsha ótken jyldyń birinshi toqsanymen salystyrǵanda, kórsetkish – 95%-ǵa artsa, kúmis óndirý 12% artyǵymen oryndaldy.
Ústimizdegi jyldyń birinshi toqsanynda bizdiń baıytý fabrıkalary 7,4 mıllıon tonna ken óńdedi. Bıyl «Qazaqmys korporasııasy» JShS katodty ekvıvalenttegi 224,4 myń tonna mys óndirýdi josparlap otyr.
Eń bastysy, birinshi toqsanda biz kásiporyndardaǵy eńbek jáne qaýipsizdik jaǵdaılaryn aıtarlyqtaı jaqsartýǵa qol jetkizdik. Bul máseleler burynǵydaı, korporasııada basymdy sala bolyp qala beredi. Osy arada mynany atap ótkim keledi, eńbek ujymdary qıyndyqtarǵa moıymaı óndiristik mindetterin oıdaǵydaı oryndap shyqty. Kompanııanyń barlyq kásiporyndary kúrdeli ekonomıkalyq jaǵdaıǵa qaramastan, búgingi tańda turaqty ári yrǵaqty jumys isteýde.
– Búkilálemdik ekonomıkalyq daǵdarys Qazaqstandy da syrt aınalyp ótken joq. Jetekshi álemdik ekonomıkanyń ósý qarqynynyń báseńdeýi shıkizatqa jáne metalǵa degen suranysqa áserin tıgizgeni ras. Jekeleı alǵanda, mys baǵasy uzaq ýaqyttan beri óte tómen deńgeıde qalyp otyr, mundaı jaǵdaı kóptegen álemdik kompanııalarǵa ónim óndirýdiń barynsha tıimdi joldaryn izdestirýdi talap etip otyr. Sondaı-aq, eńbek ujymdaryn edáýir qysqartýǵa da ákelip soǵýda. Mine, osyndaı jaǵdaı barysynda Qazaqmys ózindik qun máselesin qalaı sheshpek?
– 2015 jyly mys baǵasy meılinshe quldyrap eń tómengi deńgeıge deıin jetti jáne de bıyl jaǵdaıdy túbegeıli ózgertýdiń reti kelmeıtin túri bar. Sondyqtan da biz kirisi mol kásiporyn bolyp qala berýge birqatar sharalar qabyldadyq. О́ndiris úrdisterin ońtaılandyrý boıynsha birneshe baǵdarlamalardy belsendi túrde júrgizemiz, shyǵystardyń barlyq baptaryn qaıtadan qarastyryp, jabdyqtardy eń ozyq ári tıimdilerine aıyrbastaýdy uıǵardyq.
Biz taıaýdaǵy ýaqytta ken oryndarynda mystyń eń tómengi qunyna baılanysty, óńdeý júıesin de soǵan sáıkestendirip ózgertýdi josparǵa engizdik. Qazirgi kezde ken oryndaryn ıgerýdiń kameralyq-baǵanalyq júıesin paıdalanýdamyz. Ol kenishterdegi ken qorynyń túgeldeı derligin alýǵa tolyq múmkindik beredi. Sonymen birge, bul júıeniń arqasynda joǵary ózindik qun máselesin de sheshýge bolady. Osylaısha barynsha tıimdi model – kameraaralyq tutas kesekterdi óńdeý úrdisine aýysatyn bolamyz. О́ıtkeni, osy tásil arqyly quramynda metaldyń baı qospasy bar kendi aıyrýǵa qol jetkizemiz. Nátıjesinde biz tıimdi tásilmen joǵary sapaly katodty mys alýǵa jol ashamyz. Budan basqa Elbasynyń jáne Úkimettiń qoldaýymen, qabyldanǵan kestege sáıkes ken qory taýsylmaǵan kenishter aýmaǵynan jumysshy kentteriniń turǵyndaryn basqa mekenderge kóshirip jatyrmyz. О́ıtkeni, mundaı qadam Jezqazǵan óńirindegi ken qoryn aıtarlyqtaı arttyrýǵa múmkindik beredi. Sebebi, halyq turatyn jerlerde joǵaryda aıtyp ótkenimdeı, ken qorynyń áli de paıdalanylmaı turǵan bólikteri barshylyq.
Osy oraıda, mynany aıryqsha atap aıtqym keledi, budan burynǵy daǵdarysty kezeńderde de biz eńbek ujymdarynyń múshelerin jappaı qysqartqan joqpyz, qazirgi jaǵdaıda da qysqartpaımyz. Qysqartý máselesi kún tártibinde múldem turǵan joq. Iá, jasyryp-jabýdyń qajeti shamaly, biz operasııalyq shyǵystardy qysqartý boıynsha belgili bir sharalardy qabyldaımyz. Ol negizinen ákimshilik personalǵa qatysty bolmaq. Daǵdarys jaǵdaıynda mundaı qadam jasaýdyń syry mynada – dalıǵan basqarýshylyq shtat eshbir paıda ákelmeıtindigi aıdan anyq. Al kenshilerdiń, baıytýshylardyń jáne metallýrgterdiń máselesine keletin bolsaq, olardyń birde-bireýiniń, ıaǵnı eńbek ujymdarynyń qysqartylmaıtyndyǵyna kepildik beremiz. О́ıtkeni, korporasııada uzaq jyldar boıy urpaqtar sabaqtastyǵy men dástúri berik qalyptasqan. Bul joǵary óndiristik kórsetkishterge jetý úshin mańyzdy ári myqty irgetas bolyp sanalady. Atalǵan baǵyt boıynsha bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligin de arttyryp, Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń óńdiris salasy eńbekkerleriniń aldyna qoıǵan tapsyrmalaryna sáıkes, aldaǵy kezderde jumys yrǵaǵyn báseńdetpeı, óndiristiń órkendeýine bar kúsh-jigerimizdi salamyz.
– Taıaýdaǵy jyldar ishinde kompanııanyń ınvestısııalyq saıasaty qandaı deńgeıge kóterilmek?
– Tórtkúl dúnıege belgili ekonomıkalyq qıyndyqtarǵa qaramastan, ony eńserý úshin bizdiń qarqyndy damý jóninde túzilgen josparymyz bar. Aldaǵy kezde kenishter men óndiristik qýattylyqtardy jańǵyrtý boıynsha belsendi jumys isteýdi jalǵastyra beremiz.
Bizdiń josparymyzǵa Jezqazǵan alańyndaǵy Jylandy dep atalatyn jańa kenishtiń jumysyn iske qosý mindeti de kiredi. Ol bıyl óndirisin bastap, 2021 jyly tolyq qýatyna jetedi. Jezqazǵanǵa taıaý jerde Jaman-Aıbat 2 ken orny ornalasqan. Atalǵan ken orny ústimizdegi jyly iske qosylady. Qaraǵandy alańyndaǵy Nurqazǵan ken baıytý kombınatynda óndiris kólemin jylyna 3,3 mıllıon tonnaǵa jetkizip, al 2017 jyly 4 mıllıon tonnaǵa deıin ulǵaıtýdy josparlap otyrmyz.
Budan basqa korporasııada geologııalyq barlaý máselesine de erekshe kóńil bólinedi. Geologııalyq-barlaý jumystary jobalarynyń ústińgi qabatyn anyqtaý kezinde «Atlas Copco CS -3001» joǵary ónimdi burǵylaý qondyrǵylary paıdalanylady. Olar 1200 metrge deıingi tereńdikte uńǵymalardy burǵylaýǵa múmkindik beredi. Jerasty kenishterinde «Diamec 262» jáne «Sandvik DE 130» burǵylaý qondyrǵylary qoldanylady. Bul stanoktardy paıdalaný barlaýyna baǵyttalǵan, olardyń árqaısysynyń ónimdiligi aıyna 700 qýma metrge deıin jetedi. Kompanııa zamanaýı jabdyqtarmen, ozyq quraldarmen jan-jaqty jaraqtandyrylǵan. Qaramaǵymyzdaǵy qondyrǵylarmen jyl saıyn on mıllıon tonnaǵa jýyq ken óndirýge qaýqarlymyz. Buǵan qosa geologııalyq-barlaý jumystaryn standartty júrgizýde ınnovasııalyq zertteýlerge súıenemiz. Kendi tomografııalyq izdestirýdi 800 metr tereńdikte zondtaý jolymen atqaramyz. Atalǵan jumysty osyndaı beıindegi jetekshi kompanııalardyń biri júrgizdi. Qazirgi kezde ken aımaqtaryn anyqtaý úshin mıkroseısmıkalyq zondtaý jobasy qarastyrylý ústinde.
– Korporasııada uzaq ýaqyttan beri tehnıka qaýipsizdigin jáne eńbekti qorǵaýdy kúsheıtý boıynsha aýqymdy jumystar júrgizilip jatyr eken. Ásirese, óndiristegi qaýipti ári aýyr jumys úrdisin barynsha jeńildetý máselesi de kúndelikti nazarda turǵany qýantady. Degenmen, atalǵan sharalardyń túpki nátıjesi tıimdiligin bere me?
– Sonaý 2012 jyly biz kásiporyndarda jaraqat alýdy tómendetý boıynsha 5 jyldyq baǵdarlamany bekitken edik. Jyl saıyn bul maqsattar úshin korporasııa basshylyǵy qomaqty ınvestısııa bóledi. Qarjy óndiristi jańǵyrtýǵa, qaýipsiz jumys isteý jaǵdaıyn qurýǵa, derbes qorǵanyshqa qajetti eń zamanýı quraldar satyp alýǵa, eńbekti qorǵaýǵa baılanysty túrli táýekelderdi meılinshe tómendetýge jumsalady.
Bizdiń negizgi maqsatymyz ónerkásiptik qaýipsizdik boıynsha kórsetkishterdi jaqsartý bolyp otyr. О́ndiriste ólim-jitim kórsetkishin múldem boldyrmaýǵa jáne jalpy jaraqat alýdy 40%-ǵa tómendetýge umtylyp otyrǵanymyz tekten-tek emes. Sondaı-aq, «Barshaǵa arnalǵan eńbek medısınasy» strategııasy jasalyp bekitildi. Ol kásiptik aýrýlardyń aldyn alýǵa jáne emdeýge baǵyttalǵan. Qaýipsiz óndiris – bul, aldymen, qaýipti óndiristik nysandarda qaýipsiz eńbek jaǵdaılaryn qamtamasyz etý.
Korporasııada «О́mir» baǵdarlamasyn júzege asyrý júrgizilýde. Oǵan kompanııanyń kásiporyndarynda ónerkásiptik qaýipsizdikti jáne eńbek qorǵaýdy basqarý qurylymyn jetildirý, jumys oryndaryn standarttaý, artyqshylyqty korporatıvtik standarttardy engizý, qaýipsizdikti qamtamasyz etý úrdisinde jelilik jáne jumysshy personaldy tartý, «qaýiptiden» «qaýipsizge» ótý sátinde personaldyń minez-qulqynyń ózgerýi tárizdi máseleler de kiredi.
– Álbette, Qazaqmystyń qazaqstandyq úlestiń damýynda ózindik orny bar ekendigi talassyz. Qazir bul aspektide jumys barysynyń jaǵdaıy qalaı bolyp tur?
– Qazaqmys ımport almastyrý boıynsha keń aýqymdy baǵdarlamany júzege asyrýdy jalǵastyrýda jáne qazaqstandyq úlesti damytý jóninde otandyq óndiriste kóshbasshylyq ornyn saqtap tur. Otandyq taýar óndirýshilerden alynǵan taýarlardyń, satyp alý men qyzmetterdiń úlesi 70 paıyzdan astam quraıdy. Bul óte joǵary kórsetkish. Bizben jumys istegisi keletin barsha áriptesterimizge qoıylatyn basty ólshem – bul óndiriletin taýarlar men qyzmetterdiń sapaly ári básekelestikke qabiletti bolýy jete eskeriledi. Qazirgi tańda biz 100 óńirlik otandyq kompanııamen belsendi yntymaqtastyqta jumys isteımiz. Onda 5 myńǵa jýyq adam eńbek etedi. Negizinen olar Jezqazǵan jáne Balqash qalalarynyń turǵyndary. Sondyqtan da olar Kásipkerler jáne óndirisshilerdiń óńirlik qaýymdastyǵynyń músheleri. Qaýymdastyqtyń negizgi qyzmeti otandyq kásiporyndardyń básekelestikke qabilettiligin arttyrýǵa jáne halyqtyń jumyspen qamtylýyn ulǵaıtýǵa baǵyttalǵan.
«Qazaqmys korporasııasy» JShS «Damý» qorymen birlesip ımport almastyrýdyń uzaq merzimdi jáne perspektıvaly jobasynyń sheńberinde baǵdarlamany iske asyrady. Qaraǵandy quıý-mashına jasaý zaýytynyń óndirisin tehnıkalyq qaıta jaraqtandyrý jumysymen de aınalysyp, ony merziminde aıaqtap shyǵýǵa múddeli.
2019 jylǵa qaraı Qaraǵandy quıý-mashına jasaý zaýyty bosalqy bólshekterdi, ken-metallýrgııa ónerkásibine arnalǵan jabdyqty jasap shyǵarýdyń tolyq sıklyn uıymdastyrýdy jolǵa qoıady. Bul zaýytty 15 myń ataýly tehnologııalyq materıaldar óndirisin jańa deńgeıge shyǵarýǵa múmkindik beredi.
– Siz basqaryp otyrǵan kompanııa quramyndaǵy kásiporyndar qala qurýshy retinde halyqtyń áleýmettik-turmystyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa qanshalyqty úles qosyp otyr.
– Jezqazǵan men Balqash qalalarynyń tynys-tirshiligine Qazaqmystyń qosyp otyrǵan úlesi asa zor. Atap aıtqanda korporasııanyń kásiporyndary qala qurýshy bolyp tabylady. Mine, sondyqtan da osy óńirdegi adamdardyń ómir súrýi kóbinese kásiporynnyń qalypty jumys isteýine tikeleı baılanysty. О́ıtkeni, turaqty jumys isteýdiń nátıjesinde ómir súrý kórsetkishi de arta túsetini belgili. Osyǵan oraı bizdiń áleýmettik jobalar birinshi kezekte atalǵan óńirlerde júzege asyrylady. Máselen – ata-anasyz qalǵan balalarǵa, turmysy tómen jáne asyraýshysynan aıyrylǵan otbasylaryna kómektesý bizdiń azamattyq paryzymyz ekendigin árdaıym esten shyǵarmaımyz. Sonymen birge, eldi mekenderdi abattandyrý boıynsha jergilikti organdarǵa da járdemimizdi aıamaımyz. Kompanııa óńir turǵyndarynyń salamatty ómir saltyn ustanýyn turaqty nazarda ustaıdy. Turmys kóńildi bolsa, eńbek ónimdi bolatyndyǵyn qaǵıdaǵa aınaldyrdyq.
Qazaqmys Jezqazǵan shaharynda aǵash otyrǵyzý jónindegi aýqymdy jobany 2015 jyly Uly Jeńistiń 70 jyldyǵyna oraı iske qosqan edi. Tuńǵysh qurylysshylar alańyndaǵy saıabaqqa qosa Keńgir sý qoımasynyń jaǵalaýyndaǵy Dańq monýmenti aýmaǵynda toǵaı paıda boldy. «Jasyl jelek» jobasy birneshe kezeńnen turady. Ol 5 jylǵa eseptelingen jáne Keńgir sý qoımasynyń búkil jaǵalaýyndaǵy 100 gektar aýmaqty kógaldandyrýǵa baǵyttalyp otyr.
Birinshi kezeńde aýmaqtaǵy úsh gektarǵa jýyq jerge eki jarym myńdaı kóshet otyrǵyzyldy. Byltyrǵy qazan aıynda aǵash otyrǵyzýdyń ekinshi kezeńi ótip, taǵy da 2 myń 600 kóshet boı kóterdi. Olar negizinen qaraǵash, úıeńki jáne terek tuqymdastar. Jasyl jelekterdi kútip baptaýmen túrli sebeptermen jeńil jumysqa aýystyrylǵan Soltústik-Jezqazǵan, Shyǵys-Jezqazǵan jáne Ońtústik-Jezqazǵan kenishteriniń jumyskerleri belsene atsalysty. Aldaǵy ýaqytta olar bul ıgi isterin odan ári jalǵastyra berýdi uıǵaryp otyr.
Bıylǵy kóktem aıynda sý qoımasynyń jaǵalaýy qaıta jaraqtandyrylyp, jasyl jelekke bólendi. Jezqazǵannyń naǵyz kórkine aınaldy. Abattandyrý men kóriktendirý jumystary aldaǵy kezde de júrgizile bermek. О́nerkásip oryndary kóp shoǵyrlanǵan ári tabıǵaty qatal óńirde mundaı jumystardy atqarý árıne saýapty is. Aǵash otyrǵyzý jumystaryn júıeli túrde júrgizip, óńirdiń kelbetin jaqsartý bárimizge birdeı ortaq mindet. Nátıjesinde bul údeden shyǵatynymyzǵa men senimdimin.
– Tabıǵat qorǵaý taqyrybyn biraz qozǵadyq, endi budan týyndaıtyn kelesi suraq mynadaı: Ken-metallýrgııa kesheniniń kásiporyndary úshin ekologııa problemalary qashanda ótkir kúıinde turatyny belgili. Mundaı máseleler birden sheshilmeıtindigi de túsinikti. Buǵan belgili bir ýaqyt qajet. Qazir ekologııalyq problemalardy sheshý máselesi qandaı kezeńde tur jáne Qazaqmystyń qatysýyndaǵy óńirlerde ekologııalyq jaǵdaıdyń jaqsarýy úshin sizdiń kompanııa qandaı joldy tańdady?
– Atalǵan másele kompanııadaǵy ózekti baǵyttardyń biri. Qazaqmystyń qatysýyndaǵy óńirlerde ekologııany jaqsartýǵa árkez erekshe nazar aýdarylatyn jáne de aýdarylyp kelgen. Kásiporyndar syrtqa shyǵarylatyn gazdy tazartýdyń zamanaýı jabdyqtarymen únemi jaraqtandyrylady. Súzgiler ornatylyp, aýany lastaıtyn shıkizatty tazartý tásili keńinen qoldanylýda. «Jasyl ekonomıkaǵa» kezeń-kezeńmen ótý jalǵastyrylýda. «Jasyl ekonomıkaǵa» ótýdiń tujyrymdamasyna aldymen mynalar kiredi – ekologııalyq zańnama talaptaryn saqtaý, qorshaǵan ortaǵa áser etýdi tómendetý men meılinshe azaıtý, qorshaǵan ortaǵa kásiporyndar qyzmetiniń áser etý monıtorıngin júrgizý, jer qoınaýyn utymdy paıdalaný, tabıǵatty qorǵaý sharalaryn taldaý jáne oryndaý. Mine, osylardyń bári qorshaǵan ortaǵa keleńsiz áser etýdi tómendetýge baǵyttalǵan. Atalǵan is-sharalardy Qazaqmystyń tıisti qyzmetteri belsendi túrde júrgizýde. Aldaǵy kezde de bul baǵytta aýqymdy jumystar atqarý mindeti tur. Biz ony tolyqtaı oryndap shyǵýdy maqsat ettik. Týǵan jerdiń biregeı tabıǵatyn saqtap, ekologııalyq jaǵdaıdy aıtarlyqtaı jaqsartýǵa bar kúshimizdi jumsaımyz.
– Qazirgi kezde elimizdiń kóptegen kásiporyndary bilikti jumysshy kadrlarynyń jetispeýshiligi túıtkiline tap kelip otyrǵandyǵy jasyryn emes. Jastar ókinishke qaraı, jumysshy mamandyqtaryn ıgerýge ynta tanytpaıdy. Osyndaı jaǵdaıda kenishterde, zaýyttar men fabrıkalarda jumys isteý úshin mamandardy qaıdan izdestiresizder?
– Qazaqstanda jumys isteıtin barlyq taý-ken kompanııalary sııaqty bizde kadrlar izdestirý túıtkiline tap kelip otyramyz. Biz kadrlyq rezervke ıe bolý úshin óz tarapymyzdan bilikti kadrlarǵa degen suranysty tómendetpeýge únemi tyrysamyz jáne de olardyń biliktiligin arttyrýǵa barlyq múmkindikti jasaımyz. Bul úshin «Qazaqmys korporasııasy» JShS-niń arqaýynda eki oqý orny qurylǵan. Onyń bireýi Balqash óńirinde, onda biz metallýrgııa baǵyty boıynsha mamandar daıyndaımyz. Al ekinshisinde – Jezqazǵan alańynda ken óndirý jáne baıytý salasyna mamandar oqytyp shyǵaramyz. Oqý úrdisi úsh jyl merzimge sozylady. Osy ýaqyt ishinde stýdentter shákirtaqy alyp bilimderin tereńdetedi. Oqýdy aıaqtaǵannan keıin «Qazaqmys korporasııasy» JShS-da turaqty jumysqa ornalasady. Atap aıtarlyǵy, oqý korporasııanyń esebinen tolyq tólenedi.
Biz sonymen birge, Qazaqstannyń jáne taıaý shetelderdiń oqý oryndarymen joǵary bilikti basqarý kadrlaryn izdestirý jáne daıyndaý úshin berik yntymaqtastyq baılanysyn ornattyq. Máselen, Sankt-Peterbýrgtegi Taý-ken jáne Máskeýdegi «MISıS» ulttyq tehnologııalyq zertteý ýnıversıtetimen tyǵyz qarym-qatynas jasaımyz. Qyzmetkerlerimizdi osy oqý oryndaryna bilimderin tereńdetýge jiberemiz, sondaı-aq, túrli kompanııalarǵa tájirıbe jınaqtaý úshin taǵylymdama alýǵa attandyramyz.
– Baqtııar Ábdirahmanuly, sizge kompanııa basqarmasy tóraǵasynyń jańa laýazymy, árıne, qosymsha jaýapty mindetter júkteıdi. Jalpy, endi sizge Qazaqmys atynan elimizdiń Úkimetimen jáne tutastaı alǵanda, Qazaqstannyń memlekettik qurylymdarymen belsendi yntymaqtastyqta qyzmet isteýge týra keledi. Mundaı ózara áreket etý korporasııaǵa qarasty kásiporyndardyń oıdaǵydaı jumys atqarýyna áser etetin bolar?
– Birinshiden, Elbasyna jáne respýblıka Úkimetine Qazaqstanda ken-metallýrgııa ónerkásibin damytýǵa erekshe nazar aýdaryp otyrǵandary úshin korporasııa atynan alǵys aıtqym keledi. «Qazaqmys korporasııasy» JShS basqarma tóraǵasy laýazymyndaǵy qyzmetimdi Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı bastamasymen qabyldanǵan negizgi baǵdarlamalyq qujattarǵa sáıkes atqaramyn. Atap aıtqanda, Qazaqstan Respýblıkasyn ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damytýdyń 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn, el Prezıdentiniń Qazaqstan halqyna arnaǵan «Nurly Jol – bolashaqqa bastar jol» dep atalatyn Joldaýyn jáne «Bes ınstıtýttyq reformany júzege asyrý boıynsha 100 naqty qadam» Ult Jospary kúndelikti jumysymyzda baǵdar bolyp qala beredi. Bul qujattardyń bári – Qazaqstannyń saıası jáne ekonomıkalyq damýynyń aıqyn jospary ekendigi málim. «Qazaqmys korporasııasy» JShS-niń eńbek ujymdary ony oıdaǵydaı júzege asyrý úshin barlyq kúsh-qaıratyn jumsaıtyn bolady.
Áńgimelesken
Marat AQQUL,
«Egemen Qazaqstan»
Pedagogterdi attestasııalaý júıesi jańartylady
Bilim • Keshe
Atyraý oblysynda jer ýchaskeleri memleketke qaıtaryldy
Aımaqtar • Keshe
Atom energetıkasy salasy: Uzaq merzimdi baǵdar aıqyndaldy
Energetıka • Keshe
Japonııada 7,7 baldyq jer silkinisi tirkeldi
Tabıǵat • Keshe