О́zekti máselelerge ún qatty

Úkimettiń selektorlyq rejimdegi kezekti otyrysynda ekonomıkalyq ósimdi yntalandyrý jáne jumyspen qamtý boıynsha qosymsha sharalar jospary talqylandy. Sondaı-aq, Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń júzege asyrylý barysy jáne ony ózektendirý jaıy qaraldy. Otyrysta Úkimet basshysy budan bólek el ómirinde oryn alyp jatqan basqa da ózekti máselelerge nazar aýdardy. Máselen, sońǵy aptada qoǵamda qyzý talqyǵa túsip, eldi eleń etkizgen – sportshylardy shyryldatqan dopıng, sharýalardy shyǵyndatqan shegirtke, Almatyny alańdatqan jaýyn-shashyn saldaryna baılanysty jaǵdaılarǵa qatysty jıyn basynda-aq Úkimet múshelerine tıisti tapsyrmalar júkteldi. «DOPING» NEGE  ShYRYLDATTY? «Búgingi kúni dopıng daýyna qatysty kóp suraqtar týyndap otyr. Qazir bizdiń komanda Olımpıada oıyndary, basqa da jarystarǵa daıyndalyp jatyr. Osyǵan oraı, Mádenıet jáne sport mınıstrligi, Ulttyq olımpıada komıteti bizdiń sport­shylardyń bul synnan abyroımen ótýin qamtamasyz etýi kerek», dedi K.Másimov. Úkimet basshysy elimizde dopıngke qarsy jaqsy zerthana jabdyqtaý múmkindikterin qarastyrý qajettigin de atap ótti. Dopıng-testter ótkizý úshin zama­naýı zerthanalar satyp alý­ǵa qarajat qarastyrýdy tapsyrdy. Eske salsaq, Londonda ótken 2012 jylǵy Olımpııa oıyn­darynda aýyr atletıkadan chempıon atanǵan qazaqstandyq sportshylardyń dopıng-testi qaıta tekserilgen. Halyqaralyq aýyr atletıka federasııasynyń málimetinshe, qazaqstandyq tórt sportshy – Ilıa Ilın, Zúlfııa Chınshanlo, Svetlana Podobedova jáne Maııa Maneza jarystan shet­tetilgen. Munyń bári el arasy­n­da kúdik týdyra bastady. Sebebi, bul salada álemdi aýzyna qarat­qan zor jetistikterimizge «kóre almaýshylyq» bolyp, aıaq­tan shalatyndar tabylmasyna kim kepil?! Halyqaralyq fede­rasııanyń bul sheshimderi qan­shalyqty shyndyqqa janasady? Jalǵan bolǵan jaǵdaıda, biz sportshylarymyzdyń «kúná­siz­digin» aqtap shyǵa alamyz ba? Jurt arasynda alań týdyr­ǵan, mine, osyndaı máseleler. Al buǵan kóz jetkizýdiń bir amaly zerthana bolsa, elde buǵan saı zerthanalyq jabdyq­tary­myzdyń da joqtyǵy qyn­jyltady. Árıne, kemshi­lik­tiń bárin kemistik ketken soń ǵana anyqtaý jaqsy emes. Degenmen, sporttyq salada aldaǵy jyl­dar­­dan da zor úmitimiz bar eke­­nin eskerip, kerek zerthanany jabdyqtaýdy qazirdiń ózinde qolǵa alǵan abzal. Máde­nıet jáne sport mınıstri Arys­tanbek Muhamedıuly da qazir­gi tańda bul jaǵdaıdy ba­qy­laýǵa alǵandaryn aıtty. 27 maý­symda Lozannada tártiptik komıssııanyń aqtyq otyry­sy ótetinin alǵa tartyp, úmit­tiń shyraǵy úzilmegenin jet­kizdi. «Rıodaǵy Olımpıada qar­­­sańynda biz ózimizdiń zert­hana­­lyq medısınalyq qural­dary­myzdy kúsheıtemiz, sebebi bul qatelikterdiń qaıta­lan­ba­ǵa­ny óte mańyzdy», dedi mınıstr. Biz ótken nómirlerimizdiń birinde osy máselege oraı «Ilıa Ilın aqyryna deıin kúresedi» («Egemen Qazaqstan», 20 maýsym, 2016 jyl) dep jaz­ǵan edik. Al Úkimet basshysy «Bizdiń sportshylar osy sy­naqtan súrinbeı ótýi úshin barlyǵyn jasaýymyz qajet», dep shegeleı aıtty. Endi­gisin kim bilgen, degen­men, halyqaralyq tártiptik komıs­sııanyń aqtyq otyrysy «oń qabaq» tanytyp qalar degen úmi­timiz de joq emes. ShARÝALARDY NEGE ShYǴYNDATTY? Ońtústik Qazaqstan men Jam­byl oblystarynda she­girt­kege qarsy dárileý jumys­tary ýa­qytynda júrgizilmegen. So­nyń saldarynan sharýalardyń shy­ǵynǵa batyp otyrǵandyǵy. «Egemen Qazaqstannyń» ke­shegi nómirinde synǵa alynyp, buǵan AShM-ǵa qarasty qu­ry­lymdardyń tenderdi kesh ótkiz­gen beıqamdyǵy sebep bol­ǵan­dyǵy mamandar pikirine súıene otyryp jazylǵan edi. («Ba­sshylardyń sal­ǵyrt­tyǵy­nan sharýalar shyǵynǵa ushy­rady», «Egemen Qazaq­stan», 21 maýsym, 2016 jyl). Gazet da­byly Úkimetti qozǵalysqa kel­­tir­gendeı: keshegi Úkimet oty­­ry­synda osy máselege oraı tıisti oryndardan jaýap su­ral­dy. Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstri A.Myrzahmetov, Oń­tús­tik Qazaqstan oblysynyń áki­mi B.Atamqulov, Jambyl ob­ly­synyń ákimi K.Kókirekbaev óńir­lerdegi jaǵdaı týraly esep ber­di. Osyǵan qatysty Premer-Mınıstr agrarlyq vedomstvo bas­shy­syna birqatar tapsyrma júk­tedi. «Sizge beretin tapsyrma – barlyq jaǵdaıdy taldaý. Birinshiden, máseleni sheshý kerek. Ekinshiden, alda mundaı jaǵdaı qaıtalanbas úshin aıyptylardy jazalaý qajet. Sosyn maǵan jeke baıandaısyz», dedi K.Másimov. О́z kezeginde agrarlyq vedomstvo basshysy Premer-Mınıstrge qazirgi ýaqytta ob­lystyq fıtosanıtarlyq dıag­nostıka ortalyǵynyń dırektory men onyń Saryaǵash aýdanyndaǵy fılıalynyń basshysyn qyzmetinen bosatý týraly sheshim qabyldanǵanyn habarlady. Mınıstrdiń aıtýynsha, qazirgi ýaqytta komıtet jáne OQO men Jambyl ob­lysynyń qurylymdyq bólim­sheleriniń basshylyǵynyń jaýap­kershiligi týraly másele qaralýda, óńdeýdiń jedel júr­gizilýin baqylaıtyn jedel shtab kúsheıtilgen. Mınıstr bıyl shegirtkege qarsy óńdeý jumystary ýaqytynda júr­gizilmegenimen qatar, bul jaǵ­daı tabıǵı qubylysqa da baılanysty ekenin túsindirdi. «Bıyl qys jyly bolyp, kóktem erte shyqty. Sondyqtan shegirtkege qarsy kúres 15-20 kún erte bas­talýy tıis edi. Osy faktor eskerilmeı, qyzmetterge júr­giziletin baıqaý ýaqytynda ót­kizilmegen. Qarajat tolyq kólemde bólindi, preparattar boldy, tek tenderdi ýaqytynda ótkizý kerek edi. Alqaptardy óńdeý sáýir aıynyń sońynda bastaldy. Avıasııalyq dárileý shamamen bir aıǵa kesh bastaldy. Al jerdegi óńdeý 15-20 kúnge keshikti», dedi A.Myrzahmetov. Osy jaǵdaıǵa baılanysty komıssııa qurylǵan. Qazir komıssııa qyzmettik tekseris júr­gizip jatyr. K.Másimov bul jaǵ­daıdy qatań baqylaýda ustaýdy tapsyrdy. ALMATYNY NEGE  ALAŃDATTY? K.Másimov Úkimet otyry­synda, sondaı-aq, sońǵy ýaqyt­ta Almaty turǵyndaryn alań­­da­typ, biraz álekke sal­ǵan máselege nazar aýdardy. Iаǵnı, jaqynda jaýǵan jaýyn­nyń saldarynan qalany sý basýyna qatysty jumystaǵy kem­shilikterge toqtaldy. Osy rette qala ákimi B.Baıbektiń esebin tyńdady. Ákimniń aıtýynsha, búginde Almatyda qalaǵa qosyl­ǵan aýmaqty qosa eseptegende, uzyndyǵy 221 shaqyrym bola­tyn 28 ózen bar. Osyǵan baıla­nysty sý tasqyny bolýy yq­­tı­mal 21 ýchaske anyqtalǵan. Aq­pan-naýryz aılarynan beri kommýnaldyq qyzmetter uzyndyǵy 188 shaqyrym bolatyn ózen arnalaryn, kanaldar men aryqtardy tazalap, 5000 tekshe metr qar, 17 myń tekshe metrden astam turmystyq qatty qoqys shyǵarylǵan. «Degenmen, mamyrdyń ózin­de 200 mm. jaýyn-shashyn jaý­dy. Bul aılyq normadan eki esedeı asyp tústi. Al 17 maý­sym­­da 3 saǵat ishinde 50 mm-ǵa de­ıin jaýyn tústi», dedi B.Baıbek. Ákimniń aıtýynsha, tabıǵattyń mundaı tosyn mi­nezi sońǵy ret 1957 jyly baı­qal­ǵan kóri­nedi. Qala ákimi jalpy jaǵ­daı baqylaýda ekenin aıt­ty. Ju­mystyń bári bulaı tııa­naq­­ty jasalǵan bolsa, «jaýyn-sha­­shyn saldary Almatyny nege sonsha alańdatty?» dedi me eken, ákimniń baıandama­syn to­lyq tyńdaǵan soń, Premer-Mınıstr taıaý ýaqyt­ta Alma­ty­ǵa baryp, bul jumys­tar­dy óz kózi­men kórip qaıtaty­nyn jetkizdi. EKONOMIKALYQ  О́SIM BOLA MA? Úkimet otyrysynyń kún tár­­tibindegi negizgi másele boı­yn­sha Ulttyq ekonomıka mı­nıs­tri Qýandyq Bıshimbaev Mem­­leket basshysynyń tap­syr­­­masymen jasalǵan 2016-2017 jyldary ekonomıkalyq ósim­di yntalan­dyrý jáne ju­­myspen qam­tamasyz etý bo­ıyn­sha qosym­sha sharalar jos­paryn tanys­tyrdy. Onyń aı­tý­ynsha, aǵym­daǵy jyldyń so­ńyna qaraı ekonomıkanyń oń ósimin qam­ta­masyz etý úshin úsh baǵyt boıyn­sha sáıkes sharalar qalyptas­tyrylǵan. Birinshi baǵyt aıasynda óndirý kólemin arttyrý jáne mu­naıdy qaıta óńdeý, kómir ón­dirý, «SSTBО́» AQ temir kenin Qytaı men Reseıge jetkizý, otan­dyq kásiporyndardy júk­teýdi jáne jumyspen qamtýdy saqtaý boıynsha sharalar qa­­ras­ty­rylǵan. Ekinshi baǵyt «Nurly Jol» memlekettik baǵdarlamasy jáne 2016 jylǵy Daǵdarysqa qarsy qosymsha sharalar jospary aıasynda josparlanǵan qarajatty paı­dalanýdyń tıimdiligin art­tyrýǵa baǵyttalǵan. Sonymen, 155 mlrd. teńge somasyndaǵy ýa­qytsha erkin qarajat aınalym kapıtalyn, «Báıterek» UBH» AQ arqyly óńdeý óner­kásibindegi eksport aldy jáne eksporttyq nesıeleýdi qar­jy­landyrýǵa baǵyttalady, dedi Ulttyq ekonomıka mınıstr­liginiń basshysy. «Ekonomıkanyń ósimine jyl­dam áser etý úshin aǵym­daǵy jyldyń ekinshi jarty­jyl­dyǵynda ishki suranysty yntalandyrýǵa Úkimettiń arnaıy rezervi esebinen 91,5 mlrd. teńge baǵyttalatyn bola­dy», dedi Q.Bıshimbaev. Jospardyń úshinshi baǵyty – «Nurly Jol» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda ınfra­qurylymdyq jobalardy jáne ekonomıkanyń basymdyqty salalaryndaǵy ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrýdy jedeldetý. «Boljanǵan sharalardy eskere otyryp, aǵymdaǵy jyldyń maýsym-shildesinde ekonomıka oń jaǵdaıǵa shyǵady, al 2016 jyldyń qorytyndysy boıynsha ósimniń josparlanǵan deń­geıine shyǵady dep kúti­lýde», dedi Q.Bıshimbaev. Osy­laı­sha, Ult­tyq ekonomıka mı­nıstri bıy­­lǵy jyl ulttyq eko­nomıkada ósim bolatynyna senim uıalatty. INDÝSTRIIаLANDYRÝ QALAI IGERILÝDE? Indýstrııalyq-ınno­vasııa­lyq damýdyń memlekettik baǵ­­­da­­r­­lamasyn júzege asyrý jáne jandandyrý máselesi bo­ıyn­­sha Investısııalar jáne damý mınıstri Áset Isekeshev (Úki­met otyrysy ótken kezde mı­nıstr bolatyn – red.) má­limdedi. «Indýstrııalandyrý kartasy boıynsha 6 jylda 898 joba, onyń ishinde 2015 jy­ly 128 joba paıdalanýǵa berildi. Olardyń 80 paıyzy ja­ńadan qurylǵan óndiris joba­lary bolsa, qalǵan 20 paıy­zyn buryn jumys istep tur­ǵan jańǵyrtylǵan kásip­oryn­dar qurady. 2015 jylǵy IJО́ ósiminiń úshten biri karta jo­balarynyń esebi­nen alyndy», dedi Á.Isekeshev. Onyń aıtýynsha, jalpy Indýs­trııa­landyrý kartasynyń jobalar arqyly buryn Qazaqstanda óndirilmegen ónimniń 500 túri shyǵarylǵan. Engizilgen joba­lardyń 70 pa­ıyzy turaqty júk­temege ıe, 74 joba tómen júkte­mede ju­mys isteýde, 21 jo­ba toqtap tur. «2016 jyly 120 jobany engizý jospar­­lanǵan. Jal­py, In­dýstrııa­­lan­dyrý baǵ­dar­la­masy ekono­mı­kada turaq­tan­dyrýshy ról at­qardy. Eger 2010-2014 jyl­dary Indýs­trııa­landyrý karta­synyń jobalary barlyq óner­kásip óndirisiniń 10 paıyzyn berse, daǵdarystyń kúsheıýimen bul jobalar tu­raq­tylyǵyn kór­setip otyr. 2016 jyldyń I toq­sanynyń qory­tyndysy boıynsha bul jobalar óndiretin barlyq ónimniń 20 paıyzyn berip úlgerdi», dedi IDM basshysy. Úkimet otyrysyn Premer-Mınıstr qorytyndylady. Qa­zaqstandy odan ári damytý­daǵy IIDMB-nyń mańyzdy rólin atap ótti. «Osy baǵdar­lamanyń kómegimen, ásirese bes ınstıtýsıonaldy reforma men 100 naqty qadamnyń kó­megimen biz qazir turǵan jo­laqtan ótýimiz kerek. Bul ká­sip­oryndar salýǵa qatysty má­sele emes, bul Prezıdent aıt­qan bizdiń odan ári damýy­myz­dyń fılosofııalyq máse­lesi. Bul zor zııatkerlik jáne uıym­das­tyrý kúshterin talap etedi, alaı­­da, ony iske asyrý siz ben biz­diń qolymyzdan keletinine se­nim­dimin», dep túıindedi K.Másimov. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan»