О́tkizý beketteriniń múmkindikteri mol

Qazaqstan men Reseı elderi arasynda memleket basshylarynyń memleketaralyq máselelerdi talqylaýǵa arnalǵan jıyndary men kezdesýleri jıi-jıi ótkizilip turady. Tipti, mundaı basqosýlar kórshiles elderdiń elordalary Astana men Máskeýde ǵana emes, sonymen birge eki memlekettiń shekaralas óńirlerinde de ótkizilýi tájirıbege berik ornyǵa bas­tady. Buǵan bıylǵy jyldyń basty mysalynyń biri retinde ótken mamyr aıynyń ekinshi onkúndiginiń bas kezindegi Qazaqstan men Reseı parlamentshileriniń Oral qalasyndaǵy resmı sapary deýge bolady. Osy memleketaralyq alqaly basqosý kezinde Parlament Se­na­ty­­­nyń tóraǵasy  Qasym-Jo­mart Toqaev pen Reseı Fede­ra­sııa Keńesiniń tóraıymy Va­len­tına Matvıenko bastaǵan eki el parlamentshileri men Ba­tys Qazaq­stan oblysyndaǵy atqarý­shy jáne saılanbaly bılik organ­darynyń jetekshileri shekaralas óńirlerge tán sheshimin kútip turǵan ózekti máselelerdi ortaǵa salǵan edi. Osyndaı jaýapty sátte Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Altaı Kólginovtiń úni aıqyn, naqty, tu­jyrymdy ári ornyqty shyqqan bolatyn. Sondyqtan da buǵan deıin respýblıkalyq baspasóz bet­terinde jarııalanbaǵan aımaq basshysynyń ótkizý beketteri, trans­shekaralyq Jaıyq ózeniniń búgingi jaı-kúıi jónindegi oı-pikirin gazet oqyrmandarynyń nazaryna bergendi jón kórip otyrmyz. Eń bastysy, óńir jetekshisiniń utymdy usynystaryna Reseıdegi bılik laýazym ıeleri túsinistikpen qulaq túrdi. Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy ortaq shekaranyń aýqymy jeti myń shaqyrymnan asyp túsetini bel­gili. Osynyń ishinde tek bir ǵana Batys Qazaqstannyń reseılik kór­shi­lermen shekaralas aýmaǵy 1,5 myń shaqyrymdy quraıdy. Endeshe, mun­daı jaǵdaıda qara­paıym adamdar arasyndaǵy qa­rym-qatynastar men taýar aınaly­my júıesi tetigi minsiz ári oıdaǵydaı bolýy qajettiligi talas týǵyzbaıdy. Mine, Altaı Kól­­ginov halyqaralyq basqosý ústin­de basty oı arnasyn osy aradan sa­baq­tady. Onyń taıǵa tańba bas­qan­daı usynys-pikirleriniń uzyn-yr­ǵasy tómendegideı. Reseıdiń Saratov, Samara, Orynbor, Astrahan jáne Vol­gograd sekildi bes birdeı iri gý­bernııasymen shektesetin Qazaq­stannyń osy batystaǵy qaqpasy aýmaǵynda 25 ótkizý beketi bar. Onyń ekeýi áýe jáne temirjol be­ketteri bolsa, altaýy avtobeketter. Qalǵandary jeńildetilgen júıe boıynsha jumys jasaıtyn beketter. Bulardyń ereksheligi sonda, munda turǵyndar tek jaıaý ǵana shekaranyń arǵy betine óte alady. Al avtokólikpen ótý múmkindigi múldem qarastyrylmaǵan. Shyntýaıtyna kelgende, shekaralas óńirler úshin jeńildetilgen júıelerde avtokólikter qatynasyn ornyqtyrýdyń eshqandaı qıyn­shylyǵy joq. Buǵan qajetti al­ǵy­sharttar men múmkindikter de jet­kilikti. Bul máselege sizder tú­sinis­tikpen qaraıdy ári tıisti qoldaý kór­setedi dep senemin, dedi Batys Qa­zaqstan oblysynyń ákimi Altaı Kól­ginov óz sózin Reseı Fe­derasııasy Fe­­derasııa Keńesiniń tóraıymy Va­len­tına Matvıenkoǵa qaraı baǵyt­tap. Sondaı-aq, ol óz paıymdaýlaryn naqty mysaldarmen dáıektep otyrdy. Aıtalyq, oblystaǵy Kaz­talov aýdany Reseıdiń Saratov ob­ly­sy­nyń Aleksandrov Gaı aýdanymen shektesedi. Kórshiles aýdan or­ta­lyqtary arasynyń qashyq­tyǵy 40 shaqyrymnan aspaıdy. Ashy­ǵyn aıtqanda, osy aralyqta jeńildetilgen júıe boıynsha atqarylyp jatqan jumystar eki jaqtyń da talap-tilekterin qa­naǵattandyra almaı otyr. Eger atalǵan beketke eki jaqtan da av­tokólik ótkizýge ruqsat berilse, bi­rinshi kezekte taýarlar almasý jáne shaǵyn jáne ortasha kásipkerlikti damytý úshin dańǵyl jol ashylar edi. Bul óz kezeginde taýar aına­lymynyń joǵarylaýyna jáne qarapaıym adamdar arasyndaǵy baılanystardyń jaqsara túsýine septigin tıgizbek. Dál osyndaı kórinis Bókeı Ordasy aýdany men Reseıdiń Astrahan oblysy Ahtýba aýda­ny aýmaǵyndaǵy «Molodost» beketine de tán, dedi A.Kólginov. Aımaq basshysy kótergen taǵy bir másele, temirjol qaty­nastaryna qatysty týyndady. Máseleniń má­nisi mynada. Batys Qazaqstan oblysy aýma­ǵyn­daǵy temirjol boıynda Saıhyn jáne Jánibek temirjol stansalary ornalasqan. Osy qazaq­standyq stansalar arqyly Reseıdiń barlyq baǵyt­taryna ár táýlik saıyn 16 jolaýshylar poıyzy toqtamastan aǵyp óte shyǵady. Osyǵan oraı oblys ákimi atalǵan poıyzdardy Saıhyn men Jánibek stansalaryna aıaldatý úshin memle­ketaralyq kelisim qajet ekenin jetkizdi. Qazaqstan men Reseı ara­syn­­daǵy ortaq problemaly má­seleler týraly sóz qozǵaǵanda trans­shekaralyq Jaıyq ózeni boıynda qalyptasyp otyrǵan kúrdeli ekologııalyq ahýal­dy umyt qal­dyrýǵa bolmaıdy. Kórshiles eki el ózara teń paıdalanatyn ózenniń deńgeıi jyl saıyn tómendep, arnasy tartylyp barady. Onyń arnasy men sýyn qalpyna keltirý baǵytyndaǵy is-sharalar birlesip atqarylǵan jaǵdaıda ǵana tıisti nátıje bere alady, dedi Altaı Seıdiruly. Biz joǵaryda bul mańaıda avto­kólikterge arnalǵan alty beket ornalasqanyn aıt­qan edik. Sonyń eń irileri Qazaqstan men Reseı shekaralary aýmaǵyndaǵy «Mashtakovo» jáne Syrym halyq­­aralyq avtomobıl ót­kizý beketteri bolyp tabylady. Ári osy aradan Samara-Shym­­kent jáne keri baǵytta Shym­kent-Máskeý avtojoldary bas­talady. Osy trassanyń uzyn boıy men halyqaralyq deń­geıdegi avtobeketterdi qaıta jabdyqtaý men kúrdeli jóndeý jumystary da óz kezegin kútip turǵandaı. Qazaqstan men Reseı parlamentshileri jáne Batys Qazaqstan oblysynyń atqarýshy jáne saılanbaly bılik ókilderi basqosýynda bul máseleler de óz sheshimin tabýy kerektigi jan-jaqty sóz boldy. Memlekettik deńgeıdegi laýazymdy tulǵalardyń halyqaralyq deńgeıdegi basqosýlary kezinde elimizdegi óńir basshylary, sonyń ishinde ártúrli deńgeıdegi ákimder korpýsy ókilderi óńirge qatysty túıtkildi máselelerdi aıta almasa, bul kórinis olardyń dármensizdigin bildirmek. Ári jaltaqtyq pen jalpaqshesheılik tanytatyn mundaı basshydan úmit te, qaıyr da joq desek, shyn­dyqtan alshaq kete qoımaspyz. Osy turǵyda Qazaqstan men Reseı parlamentshileri qatysqan jıynda ózi basqaryp otyrǵan óńirdiń problemalaryn janashyrlyqpen kótere bilgen Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Altaı Kólgi­novtiń batyl da iskerlik turǵy­syndaǵy usynystary onyń ózge áriptesterine sińisti bolsa ıgi. Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan» Batys Qazaqstan oblysy