– Saǵatbek Medeýbekuly, bıyl jýrnalıstıka fakýltetine talapkerlerdi qabyldaýda ózgerister bar dep estidik?
– Baspa ónimderiniń, baspasóz mátinderiniń ádebı redaktorlaryn daıarlaıtyndyqtan, redaktor bolamyn, ózgeniń jazǵanyn saralaımyn, túzetemin degen bala aldymen ózi jaza bilýi kerek. Sondyqtan, on jylǵa jýyq aıtylǵan oıdyń bıylǵy qorytyndysy sol – Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń Joǵary oqý ornyna qabyldaý týraly Erejesine «Baspa isi» mamandyǵyna talapkerlerdi shyǵarmashylyq konkýrstar arqyly qabyldaý jóninde ózgeris engizildi. Konkýrs eki kezeńnen turady. Birinshi kezeńde erkin taqyrypqa shyǵarma jazý, ekinshi kezeńde berilgen mátindi ádebı redaksııalaý jáne grammatıkalyq túzetýler jasaý, sonymen qatar, aýyzeki tildesý, suraqtarǵa jaýap berý mashyqtary saraptalady. Kelesi ózgeris «Qoǵamdyq baılanys» mamandyǵyna qatysty. Bul mamandyq boıynsha talapkerlerdiń tańdaý páni buryn jaǵyrapııa bolsa, bıyldan bastap ádebıet bolyp engizildi.
– Aqparattyq tehnologııalar zamanynda ekiniń biri aqparat alýǵa da, taratýǵa da múmkindik aldy. Mundaı jaǵdaıdaǵy jýrnalıstıkanyń salmaǵy týraly ne aıtýǵa bolady?
– Menińshe, jýrnalıstiń qyzmeti burynǵydan aýyrlady. Qoǵam qaı kezde de kásibı bilikti de quzyretti jýrnalıstke zárý. Qazirgi ýaqytta otbasy-oshaq qasynyń, bolmasa qara basynyń qoshan tirligine qatysty habar-oshar, ósek-aıańdy alý jáne tarata bilý bir bólek te, ulttyń, memlekettiń búgini men erteńine qatysty qoǵamda bolyp jatqan máni men mańyzy zor máseleler tóńireginde jalpyǵa ortaq oı qozǵaý, azamattyq-patrıottyq rýhtaǵy sóz aıtý, aıtqanyna ılandyra alý, ılanǵan júrekti jumyldyra bilý – múldem basqa. Bul – ekiniń biriniń qolynan kele bermeıdi. Mundaı jaǵdaıda kásipqoı jýrnalıstıkaǵa degen suranys burynǵydan da joǵary bolyp tur.
– Sóz bostandyǵynyń qoǵamdyq sanaǵa yqpaly orasan. Qalaı oılaısyz, ulttyq jýrnalıstıka bul turǵyda ózin ózi kórsete aldy ma?
– Bizdiń qoǵamda sóz bostandyǵy da, oı erkindigi de bar. Másele sol qundylyqtardy kimniń qalaı paıdalanyp otyrǵandyǵynda, kimniń qalaı qadirleıtindiginde. Absolıýtti azattyq bolmaıtyny sekildi, absolıýtti sóz bostandyǵy, oı erkindigi de bola almaıdy. Olaı deıtinim – jýrnalıst eń aldymen óziniń ary men uıatyna, namysy men ojdanyna táýeldi. Odan keıin ol óz Otanynyń múddesine, memleketiniń muratyna, ultynyń uıatyna táýeldi. Sol murattar men múddeler negizinde jazylǵan Ata Zańyna, sol zańnyń aıasyndaǵy kásibı ádep erejelerine táýeldi. Jýrnalıst osy moraldyq-etıkalyq shek pen sheńberler aıasynda qyzmet etedi. О́ıtpese, ol ar aldynda da, zań aldynda da jaýapty bolady.
– Fakýltetterińizde «Dızaın» mamandyǵy da bar ǵoı. Onyń jýrnalıstıkaǵa qatysy qanshalyqty?
– Iá, ashylǵanyna bıyl tórtinshi jyl. Buryn gazet-jýrnaldar men baspa ónimderiniń bezenin jasaýshylardy daıarlaý bolmaǵan. Tutynýshy taýardyń aldymen syrtqy áshekeıine nazar aýdarady. Taýardyń syrtqy pishini ishki mazmunyna saı bolsa, ótimdi bolatyny sekildi, gazettiń de, jýrnaldyń da, kitabı basylymdardyń da, kerek deseńiz, telekórsetilimderdiń, ınternettegi saıttar men portaldardyń da dızaıny, ıaǵnı bezeni aıtylar oıdyń ajaryn ashyp tursa, oqyrman da, kórermen de yntyǵady, kórýge, oqýǵa, asyǵady. Bul zamanaýı qajettilikterden týǵan jýrnalıstıkaǵa qatysty jańa mamandyq respýblıkamyzda tuńǵysh ret ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde ashyldy. Kelesi jyly alǵashqy túlekterdi qanattandyramyz. Bul mamandyqqa sýretten, kompozısııadan arnaýly daıyndyqtary bar talapkerler kelip jatyr.
– Jýrnalıstıka fakýltetiniń túlekterine qatysty syn kóp aıtylyp júrgenin bilesiz. Jýrnalısterdi búgingi kúnniń talap-tilegine saı daıarlaý barysy qalaı?
– Zamannyń ózi talap etip otyrǵan úshtildiliktiń, ásirese, jýrnalısterge kerektigin ýaqyt kún saıyn dáleldep otyr. О́ıtkeni, jýrnalıst shetelge shyqpaı, ǵalamtor arqyly aqparat almaspaı otyra almaıdy. Ol aqparattar qaı elden kelse, sol eldiń tilinde bolǵandyqtan, aýdara almasa aqparattan qur qaldy deı berińiz. Sondyqtan, bizdiń fakýltette aǵylshyn toptary qurylyp, sol tilde dáris berýdi qolǵa aldyq. Sebebi, sońǵy jyldary aǵylshyn tilin mektepte ájeptáýir meńgerip kelgen abıtýrıentter kóbeıe bastady. Bul ultymyzdyń bolmysyn, keshegisi men búgingisin jáne erteńin aǵylshyn tilinde jahanǵa taratatyn mamandar daıarlaý bastaldy degen sóz. Bolashaqta bizdiń túlekter halyqaralyq keńistikte de suranysqa ıe bolady dep úmittenemiz. Olaı bolatyny – shet elderdiń jýrnalıst mamandar daıarlaıtyn tańdaýly oqý oryndarymen qos dıplomdyq baǵdarlama boıynsha maman daıarlaý kelisimshartyna otyrdyq. Bıyldan bastap jýrnalıstıka mamandyǵy boıynsha bilim berý baǵdarlamasyn zamanaýı talaptarǵa saı keletindeı etip qaıta jasap shyqtyq. Munda eń qajetti mashyqtardy úıretetin pándermen qosa, salalyq jýrnalıstıkaǵa beıimdeıtin pánder de engizildi.
– Áńgimeńizge rahmet!
Áńgimelesken Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
