Elorda qaly kilemdeı qulpyryp tur. Jaıqalǵan jelek, aınaladaǵy qyzyl-jasyl gúlder el mereıin ósiredi. Dosty qýantyp, tileýles jandardyń júregine jylylyq uıalatady. Kezinde: «Aıazy – qatty, jeri –sortań, topyraǵy – qunarsyz», degender, gúl ósirýdiń naǵyz tehnologııasy Astanada qalyptasqanyna kýá boldy.
Bas qalada gúl otyrǵyzý jumystary mamyr aıynda bastalyp, áli kúnge deıin jalǵasyp keledi. Qalanyń jasyl jelegine jaýapty «Astana kógaldandyrý» AQ mekemesi bıyl 162 288 sharshy metr jerge gúl otyrǵyzý josparlanǵanyn aıtady. Onyń ishinde birjyldyq jáne kópjyldyq ósimdikter, 25 myńǵa jýyq raýshan gúliniń kósheti bar. Al, qala gúlbaqtary men kóshe gúlzarlaryn árleý úshin 7 mln. 700 myńnan astam gúl egilgen.
Kez kelgen joba ıdeıadan bastaý alatyny belgili. Sol sekildi elordalyq gúl ósirýshiler qalany sándeýde adam men tabıǵat, tehnologııa men dástúr, zat pen túr arasyndaǵy úılesimdikke basa nazar aýdarady. Nátıjesinde ashyq alańdardy jobalaýdaǵy tájirıbe jyl ótken saıyn jetilip keledi.
– Myna gúlderdiń bári ózimizdiń jylyjaıda ósirilgen. Kózdiń jaýyn alatyn gúltósemniń jasalýy ońaı sharýa emes. Otyrǵyzylǵan gúlderdiń túr-túsiniń ózinen merekelik saltanat sezilýi tıis. Ol úshin tústerdi tıimdi qoldanyp, gúl kilemderdiń oıýyn aıqyndaımyz. Ajaryn ashý úshin aq mármárdiń qıyrshyq tastaryn tóseımiz. Ulttyq boıaýymyzdy kórsetetin oıýlardy bilikti de bilimdi dızaınerlerimiz jasaıdy, – deıdi saıabaqty bezendirýge jaýapty qyzmetker Gúlnár Syzdyqova.
Aıta ketý kerek, álem elderi astanalarynyń árqaısysynyń ózderine tán sıpaty bar. Biri kóne ǵımarattarymen tanylsa, biri tarıhı nysandarymen, endi biri qaıtalanbas eskertkishterimen erekshelenedi. Al, bizdiń elorda alýan-alýan gúlderimen kórgen jannyń janarynda uzaq saqtalady.
Mamandardyń pikirinshe, elordany kórkeıtýge kóbine birjyldyq ósimdikter qoldanylady. Sol gúlderdiń tamyry jaıqalǵanǵa deıingi kútimi birneshe kezeńderdi qamtıdy, asa tózimdilikti qajet etedi. Gúlzarlardy sapaly ekpe gúl kóshetterimen qamtamasyz etý úshin qalada 2 jylyjaı kesheni jumys isteıdi. Onda 3 174 700 birjyldyq jáne 800 000 kilem tárizdi gúl kóshetteri ósiriledi. Jylyjaıda shyraıgúldiń 16, barqytgúldiń 3, alıssıýmnyń 2, arystan aýyzdyń 5, vıolanyń 11, narqaısardyń 5 túsi bar. Jalpy, 85 túrli gúldiń tuqymy egiledi eken.
Árıne, gúl ósirýdiń mashaqaty kóp. Jerdi óńdeý, tuqymdy egý, sýarý, jeldetý, qopsytý, otaý, tyńaıtý, tańbalaý sekildi jumystarǵa 1800 adam tartylǵan. 253 arnaýly tehnıka jumyldyrylady.
Elordalyqtarǵa, ásirese túrli pishindegi jerjamylǵy gúlderi unaıdy. Qalemsheleý ádisimen ósiriletin alýan gúlderdiń jıyntyq sany 800 000-nan asatyn kórinedi. Olardyń qatarynda alternantera, sedým, sınerarııa, eheverııa, qamys, senesııa, bozot jáne taǵy basqa gúlderdiń túr-túrleri bar. Qalanyń sánin keltirip turǵan pil, kerik, tasbaqa, hokkeı oıynshysy, «Tabıǵatty aıala» kompozısııasy, jer shary, túıeler, qumyra, fýtbol doby jáne basqa da jasyl músinderdiń syrty osy gúldermen bezendiriledi.
«Mundaı jasyl sulbalardy jasaýdyń ózindik tásili bar. Aldymen temir symnan qańqasyn jasaımyz. Onyń ishin topyraqpen toltyramyz. Syrty tormen qymtalyp, gúl otyrǵyzatyn qalyń materıalmen kómkeriledi. Sýretshiler syzyp bergen jobamen gúlderdi ret-retimen otyrǵyzamyz. Gúlder tyǵyz ornalasqandyqtan, sulbamyz ádemi kórinedi. Kóbine alternantera, sınerarııa, santolına sekildi gúl túrlerin qoldanamyz. Máselen, bir ǵana pil beınesin jasaý úshin 160 myń dana gúl egiledi», – deıdi jylyjaı agronomy Marııa Sareva.
Onyń aıtýynsha, tik kógaldandyrýdaǵy gúlzarlarmen birge 19 sándik fıgýraǵa 643 myńǵa jýyq tóselmeli kilem tárizdes ósimdik ósirilgen.
Búginde «Prezıdenttik» baq, «Araı», «Jeruıyq» saıabaqtary, «Aqorda», «Qazaq eli» alańdary men «Shabyt» shyǵarmashylyq saraıy, «Stýdentter» saıabaǵy men qalalyq ákimdik, Abaı eskertkishiniń aýmaǵy jáne taǵy basqa jerler uzatylǵan qyzdyń jasaýyndaı jaınap tur.
Bul eren eńbektiń, ortaq beınettiń arqasynda jazyq dalamyzdyń jasyl jelekke aınalyp kele jatqanyn aıqyndaıdy.
Elorda mańy – en toǵaı
Jersindirý tehnologııasy jetildirildi
Amanjol KEBEKBAEV,
«Astana kógaldandyrý qurylysy» AQ bas agronomy:
Bizdiń basty maqsat – Astananyń ekologııalyq jaǵdaıyn barynsha jaqsartý. Osy ýaqytqa deıin túrli baǵdarlamalar qabyldandy, arnaýly sharalar júrgizilip keledi. Topyraqtyń qunary, aýa raıynyń jaısyzdyǵy ǵylymı izdenisti qajet etti. Nátıjesinde klımaty qatal aımaq qulpyryp shyǵa keldi.
Ásem shahardyń shyraıyn keltirý úshin názik gúlderdiń baby barynsha kútimdi qajet etedi. Bıyl Almaty aýdanynda – 50 myń sharshy metr, Esil aýdanynda – 90 myń sharshy metr, Saryarqa aýdanynda 20 myń sharshy metr jerge gúl egiledi. Bizdiń mekeme elordanyń jas kóshetterin otyrǵyzyp qana qoımaı, ony baǵyp-qaǵýmen aınalysady. Sondyqtan, júktelgen mindetterdi oryndaý úshin mekeme quramynda kógaldandyrý qurylysy, kúrdeli qurylys, tálimbaq, jylyjaı sharýashylyǵy, landshafttyq-jobalaý sheberhanasy, bas ınjener qyzmeti sııaqty 15 qyzmet túri iske qosylǵan.
Biz elordanyń qatań topyraqty-klımattyq jaǵdaılaryn eskere otyryp, iri aǵashtardy jer kesegimen qosa jersindirý tehnologııasyn qoldanamyz. Iаǵnı, aǵash arnaıy konteınerlermen tasymaldanyp, egilý jeriniń topyraǵy 100 paıyz aýystyrylady. Egiletin materıal KEIS jáne OPTIMAL arnaıy mamandanǵan tehnıkalar kómegimen daıyndalady. Kóshet egý kelesi tártippen júzege asyrylady: jer telimin bólý, egý oryndaryn qazý, jaramsyz jerdi tasyp áketý, drenaj tóseý, kóshetti ornalastyrý, súıeý qazyǵyn qaǵý, qunarly ósimdik topyraǵyn aralastyrý, qazyqqa baılaý, sý quıýǵa arnalǵan jıegin jasaý, sýarý, jabyndaý.
Astanada aǵash pen buta otyrǵyzý mekememizdiń tálimbaǵynda daıyndalatyn jeke otyrǵyzý materıaly esebinen iske asatynyn erekshe atap ótý kerek. Ol – keńes zamanynan saqtalyp kelgen, aýmaǵy 349 gektarǵa teń, Ortalyq jáne Soltústik Qazaqstanda ǵana emes, tutas respýblıka kóleminde 600 myńǵa jýyq túrli aǵash kóshetterin ósiretin birden bir iri tálimbaq sanalady.
Sulýlyǵy kóz sýyrady
Mereı MEIIRBEKOV,
qala qonaǵy:
– Búginde álem elderi «jasyl ekonomıkany» damytýdy bastap ketti. Ol degenimiz ekologııalyq ahýaldy qalyptastyrý, alyp zaýyttardan shyqqan ýly tútinderdi zalalsyzdandyrý, qorshaǵan ortany adamzat ıgiligine aınaldyrý. Bul rette qalanyń bastamasy jaman emes dep oılaımyn. Sáni men sáýleti kelisken ǵımarattar ǵana emes, jasyl jelegi de qýantady. Astana kósheleri men saıabaqtarynda ósip turǵan san alýan gúlder naǵyz sulýlyqtyń sımvoly. Ásirese, «Prezıdent» saıabaǵy erekshe qulpyryp tur. Kúıbeń tirlikten sharshaǵanda, janǵa jaıly, kóńilge medeý bolatyn naǵyz demalys orny dep bilemin.
Kókpen kómkerilgen kórkemdik
Ásel JAINAQOVA,
elorda turǵyny:
– «Bir tal kesseń, on tal ek», degen babalar amanaty bar. Osy amanat údesinen shyǵyp, aınalamyzdy jasyl jelekke aınaldyra bersek, keleshektiń de bizge aıtar alǵysy sheksiz bolar edi. Qalanyń tazalyǵyna ár turǵyn jaýapty bolsa eken deımin. Otbasymyzben jyl saıynǵy senbilikten qalmaımyz. Aınalany tazalap, aǵash egip, ony sýaryp, bir kisideı kómektesemiz.
Meniń oıymsha, elordany kórkeıtýge árbirimiz boryshtymyz. Osyny uǵynǵanda ǵana bas shaharymyzdy kókpen kómkerip, gúlmen kesteleı alamyz.
Betti ázirlegen Gúlmıra AIMAǴANBET, jýrnalıst
