Jańasha pishimge ıe uıym

Búgin О́zbekstan astanasy – Tashkent qalasynda Shan­haı yn­tymaqtastyq uıy­myna múshe memleketter basshylarynyń sam­mıti ótedi. Oǵan Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Na­zarbaev qatysady. Jetekshi uıymnyń ha­lyq­aralyq sıpatqa ıe jıyny qarsańynda bizge Qazaq­stannyń О́zbekstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Erik О́TEMBAEVPEN az-kem suhbattasýdyń sáti tústi. – Erik Myltyqbaıuly, bıylǵy jyl – ShYU úshin mereıtoıly jyl. Sebebi, ol óziniń 15 jyldyq belesinen ótti. Búginde bul uıymǵa kirýge basqa da memleketterdiń nıet­tes tanytýy baıqalyp otyr. Siz uıymnyń bolashaǵy týra­ly ne aıtasyz? ShYU keńis­tiginiń keńeıýi onyń quzyretine qanshalyqty tıimdi áser etýi múmkin? – Iá, bıyl uıym óziniń 15 jyldyq belesin baǵyndyrdy. ShYU aıasynda atqarylǵan jumys­tardyń mańyzdy nátıje­leriniń biri – búgin qabyldanatyn Tashkent deklarasııasy, onda biz uıymnyń odan ári qaraıǵy damý joldaryn aıqyndaýǵa tyrystyq. Bul, eń aldymen, uıymǵa múshe elderdiń ózara yqpaldastyǵyna jańa múmkindikter ashady dep sanaımyz. ShYU úlken evolıýsııalyq joldan ótti. Biz «Shanhaı bestigi» pishiminen  úlken óńirlik uıym pishimine qaraı kóship otyrmyz. О́zderińiz biletindeı, bıyl uıymǵa Pákistan men Úndistannyń qosylý úderisi júrip jatyr. Jalpy alǵanda, bul – dúnıejúzi halqynyń shamamen 45%-y osynaý beldi de bedeldi ári jetekshi halyqaralyq uıymnyń múshesine aınalyp keledi degen sóz. Iаǵnı, mundaı evolıýsııalyq jol osyndaı ıntegrasııalyq úderistiń óńirde asa qajettilik týyndatyp otyrǵanyn baıqatty. Qazaqstan Prezıdenti árdaıym terrorızmge qarsy keń aýqymdy koalısııa qurý týraly bastama kóterip kelgeni belgili. Elbasynyń BUU aıasynda terrorızmge qarsy koalısııa qurý tý­raly jaqynda kótergen bastamasy bizdiń Shanhaı yntymaqtastyq uıymy únqa­tysý alańynda álemdi alańdatyp otyr­ǵan «kúrdeli qubylystardyń» aldyn alýǵa jáne sheshýge qaýqary bar myqty uıym qura alǵandyǵymyzdy kórsetti. Biz óńirlik qaýipsizdikke qatysty tetikterden bólek, ekonomıkalyq ynty­maqtastyq máselelerin de talqy tarazysyna salyp otyramyz. Máselen, saýda-ekonomıkalyq baǵytta yqpaldastyq ornatýda arnaıy joba-josparlar ázirlenip, onyń aıasynda jańa naryqtar qurýǵa barynsha kóp mán berilýde. Álem halqynyń 45 paıyzy – óte keń aýqymdy alyp jatqan naryq. Osy oraıda, jańa kólik dálizderin damytý jáne jandandyrý baǵytynda úlken múmkindikter jasalyp jatyr. Máselen, qabyldanatyn Tashkent deklarasııasynda bir jaǵynan kóliktik áleýetti, ekinshi jaǵynan jańa kóliktik-kommýnıkasııalyq júıelerdi damytýǵa qatysty aspektiler qarastyrylǵan. Budan bólek, ekstremızmge jáne terrorızmge qarsy turý, esirt­ki bıznesine qarsy kúres júr­­gizý baǵyty boıynsha óńirlik yqpal­­dastyqqa aıryqsha nazar aýda­ry­­lyp otyr. Osy rette, aldaǵy ýaqyt­­ta Shanhaı yntymaqtastyq uıy­­myna Qazaqstannyń tóraǵalyq etýi uıymnyń qyzmet etý tetik­teri­­niń kúsheıýine ózgeshe serpin bere­­di dep oılaımyz. Biz, bul oraıda, ja­ńa qaýip-qaterlerdiń aldyn alýǵa yq­pal etetin jańa ádis-tásil­der­di júzege asyratyn bolamyz. Bir aı­ta keterlik jaıt, ol bizdiń ózara árip­­testigimiz úshin jańa únqa­tysý alań­­­daryn ornatýǵa kúsh salyp otyr­­­ǵandyǵymyz. Sebebi, mun­daı qa­dam tek ShYU-ǵa múshe elder­di ǵa­na emes, basqa da kóptegen halyq­ara­­lyq óńirlik uıymdy biriktireri sózsiz. О́zderińiz biletindeı, ASEAN, UQShU, AО́SShK uıymdary ShYU-ǵa baıqaýshylar retinde qatysady. Bul oraıda, ShYU únqatysý alańynyń basym ıntegrasııalyq sıpatqa ıe ekendigin aıtýǵa bolady. Sondyqtan, kelesi joly Astanada bolatyn sammıt kezinde tek osy uıym sheńberinde ǵana emes, basqa da halyqaralyq uıymdar aıasyndaǵy yn­tymaqtastyqqa yqpal etetindeı qundy qujattar qabyldanady dep oılaımyz.  – Siz ShYU tek qana terrorızm men ekstremızmge qarsy kúsh-jiger bi­rik­tiretin uıym emes ekendigin, onyń ekonomıkalyq yntymaqtastyqqa aı­ryq­sha yqpal ete alatyn tetigi bar eken­digin aıttyńyz. Demek, bul bola­shaqta memleketter arasyndaǵy ta­ýar aınalymy ósedi degendi bildire me? Ekonomıkalyq ynty­maqtastyqtyń jańa kezeńi qandaı múmkindikterge jol ashpaq? – Saýda-ekonomıkalyq yn­ty­maq­­tas­tyq joba-jospary bir­neshe tetikti qam­tıdy. Olar tek óza­ra saýda aınalymyn ǵana kúsheı­tpeıdi, sonymen qatar, ın­vestı­sııalyq yntymaqtastyqqa tıimdi negiz qalaıdy. Sol sebepti de, As­tana birqatar mańyzdy bastamany kóterip otyr. Bul bastamalar bizge bank sektory salasynda ǵana emes, ınvestısııalyq yqpaldastyq sheńberinde de ózara árekettesýge múmkindik beretin bolady. Mine, osy oraıda, Astana 2017 jyly EKSPO kórmesin ótkizip qana qoımaı, «Astana» qarjy ortalyǵyn qurýdy usynyp otyr. Demek, ShYU únqatysý alańy arqyly biz memleketterdiń eko­no­mıkalyq, ınvestısııalyq bastamalaryn qoldap, qýattaýǵa múmkindik alatyn bolamyz. Biz úlken birlesken ınfra­qurylymdyq jobalarǵa jaǵdaı jasap otyrmyz. Bul jobalar Uly Jibek jolyn damytýǵa da jol ashady. Qazaqstan, bul rette, ınvestorlarǵa kóp múmkindik jasaý­da. «Astana» qarjy ortalyǵy tek ShYU-ǵa múshe memleketter úshin ǵana emes, basqa da halyqaralyq uıymdar úshin de mańyzdy únqatysý alańy bolady dep oılaımyz. – Jalpy, ınvestısııalyq árip­­tes­tikti jandandyrý baǵy­tyndaǵy ju­mystar týraly ne aıtar edińiz? – Jaqynda Shanhaı ynty­maq­tastyq uıymyna múshe memle­ketterdiń iskerlik qaýymdastyǵy ókilderiniń jıyny bolyp ótti. Osy jıyn sheńberinde bank sektory salasy ókilderiniń jeke kez­desýi uıymdastyryldy. Kezdesý aıa­synda ınvestısııalyq baǵyttaǵy má­­seleler talqylanyp, birlesken ın­fra­qu­rylymdyq jobalar py­syqtaldy. ShYU-ny qamtıtyn óńir óte úlken. Sebebi, jańa bir sózimde aıt­qa­nym­daı, álem halqynyń 45 paıyzy osy óńirde qonystanǵan. Demek, úlken ın­vestısııalyq múm­kindikterge jol ashatyn aýqymdy únqatysý alańyn qurýda ShYU-nyń róli orasan der edim. – Elbasynyń XXI ǵasyrdyń biryńǵaı ıntegrasııalyq jobasyna Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqty, Jibek joly ekono­mıka­lyq beldeýin jáne Eýropalyq odaqty biriktirýge baǵyttalǵan «Úlken Eýrazııa» ıdeıasy týraly oıyńyz qandaı? Onyń ShYU-men, Eýrazııalyq ekonomıkalyq yntymaqtastyq tetikterimen qandaı da bir baılanysy bar ma? – О́ńirlik yntymaqtastyq barlyq pishimdegi áriptestikti qamtıdy. «Úlken Eýrazııa» pishimi – óte ózekti. Sebebi, biz ja­ńa kólik dálizderin qurýdy qol­ǵa ala bastadyq. Eń bastysy, biz ınves­tısııa­lyq, ınfraqurylymdyq jobalarǵa kóp kóńil bólip kelemiz. Sondyqtan, Uly Jibek joly ıdeıasy, biryńǵaı eko­no­mıkalyq beldeý qurý ıdeıasy biz­ge má­selege basqasha qyrynan kelýge, sondaı-aq, bizdiń óńirimizde qolǵa alynatyn jańa jobalarǵa negiz bolady dep sanaımyn. Qazaqstan «Nurly Jol» baǵ­darlamasy tetigin iske qosý arqyly bizdiń durys jolda ekendigimizdi óz tájirıbesimen kórsetip berdi. Bul máselede biz kóptegen elge jaqsy negiz qalap berdik dep oı­laımyz. Atalǵan baǵdarlamanyń ınves­tısııalyq tartymdylyǵyn eskerip, kóp­tegen memleket onyń aıasynda júzege asy­rylatyn jobalarǵa ınvestısııa quıýǵa múddeli bolyp otyr. Olardyń ara­synda tek ShYU elderi ǵana emes, sondaı-aq, Eýropalyq odaq memleketteri, Azııanyń ınfraqurylymdyq-qarjylyq ınstıtýttary bar. Biz ShYU-nyń aldaǵy ýaqytta As­ta­nada ótetin sammıtinde saýda-ekono­mı­kalyq baǵyttaǵy damý jobalaryna qatysty naqty tetikterdi qarap, talqy­laı­tyn bolamyz. Bul óńirimizdiń jandanýyna jańasha serpin beredi dep oılaımyz. – Qazirgi tańda ShYU tetiginiń kú­sheıip kele jatqandyǵy jóninde jıi aıtylady. Oǵan búginge deıin Pákis­tan men Úndistan sekildi elderdiń múshe bolýǵa aıryqsha talpynys tanyt­qanyn qosyńyz. Búginde ol talpy­nystyń nátıjesi de joq emes. Mu­nyń buǵan deıingi «Shanhaı bestigi» pishi­miniń sapalyq turǵyda keńeıýine qanshalyqty oń yqpal etýi múmkin? – Qazaqstan Prezıdenti úlken ın­tegrasııalyq bastamalardy kóterdi. Má­selen, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq – eýrazııalyq tuǵyrnamada kóptegen eldiń basyn biriktiretin úlken alań. Qazaqstan ózge elderge saıası turaqtylyqty nasıhattap, ıntegrasııalyq úderisterdiń qalaı damýy kajettigin kórsetip berdi. Al Pákistan men Úndistannyń ShYU-ǵa múshe bolýǵa múddelilik tanytýy damýǵa jaqsy negiz qalaǵan «Shanhaı bestigi» jolynyń evolıýsııalyq sıpatqa ıe bolyp otyrǵanyn kórsetedi. Qoryta aıtqanda, aldaǵy ýaqytta Qazaqstannyń ShYU-ǵa tóraǵalyǵy kezinde biz yqpaldastyqtyń jańa pishimin kórsetetin bolamyz. Munyń memleketter arasyndaǵy ózara áriptestikke jańasha serpin beretini kúmánsiz. Áńgimelesken Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan» О́zbekstan Respýblıkasy, Tashkent qalasy