Oqshaýlanbaı, ortaǵa oıys

Taıaýda bir orys azamatymen saparlas bolyp, áńgimelesýdiń reti tústi. Aıta keterligi, bul kisi kórgen- túıgeni mol, áńgimeniń maıyn tamyzatyn adam eken. Úlken ájesin de, óziniń anasyn da tiline tıek ete otyryp, sol kisilerden estip edim dep, biraz jaıttardy sóz etti. Ásirese, «Smysl jıznı – v obshenıı», «Chem vyshe zabor soseda, tem dalshe on ot tebıa» degen sózderi jadymda qalyp qoıypty. Bir qyzyǵy, keıinde «Egemen Qazaqstan» gazetinen «Qudaıy kórshi» atty kólemdi maqalany oqyp otyrǵanymda osy sózder esime qaıtadan oraldy. Oılary ozyq, qalamdary ushqyr jýrnalıster Anar Tóleý­hanqyzy men Qarashash Toq­sanbaıdyń birlesip daıyndaǵan bul maqalasy meniń jadymdy jańǵyrtyp qana qoıǵan joq, sondaı-aq, ol kóńil­di kúpti etip júr­gen búgingi kún tár­tibiniń eń ózekti bir máselesin qoz­­ǵaýy­­men maǵan úlken áser qal­dyr­­dy. Rasyn­da, «Kórshi aqysy – Táńiri aqy­sy» dep, kórshisin qudaı­daı syı­laǵan keshegi qaıma­na qazaq ýaqyt óte kele múldem ózge kúıge túsedi dep oıladyq pa? Maqala avtor­lary osyny meńzeı­di, má­se­leniń astaryna úńile kele, ter­eń­­­­­nen taldaýǵa umtylady, tuıyq­tyqtan shyǵaratyn joldy birge izdesýge shaqyrady. Maqala osy­ny­symen qundy, ári meılinshe mańyz­dy. Eń bastysy, bul taqyryp mem­lek­etimizdiń ishki jáne syrtqy saıa­satyna tikeleı qatysty desem, qate­lese qoımaspyn. Endeshe, kóp bolyp keńesip, keleli mámilege kelsek, qane?! «Kóńil kóńilden sý ishedi» degen sóz bar. Oı tarazy­sy­na salyp kórseńiz, adam­nyń kóńi­liniń kóterińki bo­lyp, aınala­syn­daǵylarǵa adam­ger­shiliktiń, tatýlyqtyń, meıirban­dylyqtyń, jaqsylyqtyń nuryn shashyp júrgenine ne jetsin, shir­kin. Al, mundaı ahýaldyń kó­rshi­ler­diń arasynda túbegeıli orny­ǵyp jatýy, túptep kelgende, el birli­giniń senimdi kepili emes pe? Sondaı-aq, barys-kelis, alys-be­ris deıtin sózder udaıy qatar, qo­sar­­lana aıtylady. «Beris­peseń – alys­paısyń, alyspasań – alys­taı­­syń» degen qanatty sóz jáne bar. «Tyqqanyń joǵalt­qanyń, ber­ge­­niń tapqanyń», – dep te beker es­ker­­til­­megen. Al bul tek sózdiń uı­­qa­sy úshin qol­danylmaǵan, dana hal­­qy­myz keneýli sózdi mánerli kes­­­te­legende neǵurlym uǵynyqty bolýyn esker­gen ári máseleniń saıa­sı-áleý­­mettik jaǵyna da tereń mán bergen. Iá, oqshaýlaný eshýaqytta esh­kimge abyroı ápergen emes. Kór­shi­ler­diń mamyra-jaı qa­rym-qa­ty­nastaryn ornyqtyrý­dyń syr­tynda, memleketterdiń de bir-birimen tyǵyz baılanysta bolýy bizge asa qajet-aq. Ásirese, Qazaq­stan úshin oqshaýlaný saıasaty jeńilispen teń ekendigin aıtyp jatýdyń ózi artyq. Men muny bekerden bekerge aıtyp jatqanym joq. Qazir ár jerden: «jerimizdi qytaı­larǵa berip qoıdyq», «el baılyǵy shetel­derge tegin satylyp ketip ja­tyr», «ulttyq múdde eskerýsiz qalý­da» degen tárizdi áńgimeler jıi es­ti­lýde. Shyndap kelgende, ashyq eko­no­­mıka jaǵdaıynda bizdiń ózge mem­le­ket­termen dostyq qarym-qatynas­ta bolýymyz tipten de ańqaý­lyq pen kiriptarlyqtyń kórini­si emes ekendigi este bolǵa­ny lázim. Keri­sinshe, «kórshi­lerimiz­­ben du­rys qarym-qatynas ornyq­tyrý ar­qyly elimizdiń qarysh­tap damýy­na tolyq jol ashyp otyr­myz», deýge tolyq negiz bar. «Dosy kóp eldiń yrysy kóp» degen­deı kórshi­leri­mizben tatý bolaıyq, aǵaıyn! «Qudaıy kórshiniń» de kózdegeni osy. Kenjebolat JOLDYBAI, saıasattanýshy ASTANA