Qazaq jyrynyń tunyq qaınary Muqaǵalı poezııasy – ulttyq bolmysqa baılanǵan týyndylar ǵana emes, onyń óleńderi jalpyadamzattyq sezimderge qurylǵan. Mahabbat, saǵynysh, jalǵyzdyq, taǵdyr, ómir men ólim týraly oılar – kez kelgen halyqtyń júregine jol tabatyn taqyryptar. Aqıyq aqynnyń jyrlarynda jıi kezdesetin osy taqyryptar onyń óleńderin basqa tilderge aýdarýǵa, ózge mádenı keńistikke engizýge muryndyq boldy.
Muqaǵalı poezııasy eń aýqymdy ári júıeli túrde qytaı oqyrmandary arasynda keń taralǵanyn ańdadyq. Bul rette aqyn óleńderin qytaı tiline aýdarǵan Qaısha Tábáriktiń eńbegin erekshe atap ótý qajet. Onyń aýdarmalary arqyly Muqaǵalı jyrlary qytaı tilinde oqıtyn oqyrmanǵa tabıǵı, túsinikti ári poetıkalyq qýatyn joǵaltpaı jetti. Qaısha Tábáriktiń aıtýynsha, Muqaǵalı poezııasy Qytaıdaǵy qazaq qaýymy arasynda ǵana emes, qytaı tildi ádebı ortada da jıi oqylady eken. «Osydan birneshe jyl buryn Qytaıdaǵy mektep oqýshylary arasynda ótken óleń oqý baıqaýynda Muqaǵalıdyń «Otan», «Ana» atty jyrlary oqyldy. Qazaq aqynynyń arǵymaq óleńderiniń shekara asyp, ózge elderdegi oqyrman nazaryna ilingeni qýanarlyq jaǵdaı», deıdi ol tebirenip.
Túsinsek, bul – aqyn shyǵarmashylyǵynyń ulttyq sheńberden shyǵyp, ózge tilde jańa ómir súre bastaǵanynyń naqty kórinisi. Aýdarmashynyń sózine júginsek, qytaı oqyrmany Muqaǵalıdy eń aldymen lırık aqyn retinde tanıdy. Onyń tabıǵat pen adam janyn astastyra jyrlaýy, qarapaıym sózben tereń oı aıtýy, ishki muń men úmitti qatar órbitýi qytaı poezııasynyń dástúrimen de úndesedi. Sondyqtan Qytaıdaǵy tájirıbe eger aýdarma sátti bolsa, ulttyq poezııa shekaradan ary asyp, ózge ult oqyrmandaryna jete alatynyn dáleldep otyr.
Qytaıdyń sırek kitaptar satylatyn bir elektrondy kitap dúkeninde Muqaǵalı Maqataevtyń «Qazdar qaıtyp barady» atty osy tilge aýdarylǵan óleńder jınaǵy bizdiń aqshamen eseptegende 39 myń teńgege satylyp turǵanyn kórdim. Atalǵan kitaptyń keıbir danalary aýdarmashynyń qoltańbasymen sırek kitap retinde usynylyp, tipti jańa kitap baǵasynan birneshe ese qymbatqa tur. Kitap týraly túsindirmede «Muqaǵalı Maqataevtyń «Qazdar qaıtyp barady» atty jyr jınaǵy Qytaıdyń Shyńjań jastar baspasynan jaryq kórip, tórt márte qaıta basyldy, ár joly kitap bolyp shyǵa salysymen tez tarap ketti», dep jazylypty.
Muny kórip, qýanǵanymnan kabınettegi áriptesterime aıttym. Ult poezııasy úshin bul da bir deńgeı hám bıiktik. О́z sezimin de, ult taǵdyry men Otannyń bolashaǵyna qatysty tolǵanysy men alańyn jyrǵa qosqan aqyn úshin budan artyq baqyt bar ma eken? Bul bizge qazaq kitabyna suranystyń bar ekenin, al suranys oqyrmannyń rýhanı qajettiliginen týatynyn túsindiredi. Sonymen birge qazaq ádebıetiniń halyqaralyq keńistikke shyqqanyn kórsetedi. Taǵy bir mańyzdy qyry – qazaq ádebıetiniń eksporttyq áleýeti. Eger bir aqynnyń kitaby shetelde sırek jádigerge aınalyp, qymbat baǵaǵa satylsa, bul ulttyq ádebıetti júıeli túrde tanytýǵa, aýdarma isin qoldaýǵa, mádenı dıplomatııany kúsheıtýge tolyq negiz bar ekenin bildiredi.
Amerıkada oqyp júrgenimde, mynadaı bir qyzyq jaǵdaı boldy. Bizge dáris oqýǵa kelgen lektor úziliste maǵan burylyp: «Estýimshe siz óleń jazady ekensiz, Maqataevty bilesiz be?», dedi. Artynsha: «Men onyń aǵylshynshaǵa aýdarylǵan óleńderin oqyp, aqyndyq qabiletine qaıran qaldym», dedi tebirenisin jasyra almaı.
Araǵa birneshe kún salyp Muqaǵalıdyń álgi amerıkalyq oqyrmany elektrondy poshtama aqyn týraly jazǵan essesin jiberdi. О́zge elde júrgenińde, óz elińniń aqyny týraly bireý jyly sóz aıtsa, netken baqyt, netken mereı! Ol maqalasynda aqyn óleńderimen qalaı tanysqany, áseri qalaı bolǵany, sonymen birge onyń tarıhy týraly jazypty. «Tún maǵan uıyqtaý úshin jaralmaǵan» dep jyrlaǵan aqynnyń jyrlaryn myna álemde qanshama oqyrman oqyp jatqanyn kim bilsin?
Oıdan oı týyp, Muqaǵalıdyń kitaptary túrik tiline aýdaryldy ma eken degen saýalmen Túrkııadaǵy qazaq ádebıetiniń janashyry, aýdarmashy Ashýr О́zdemirge habarlastym. «О́kinishtisi, kóptegen qazaq aqyny sııaqty Muqaǵalıdy túrik oqyrmany bile bermeıdi. Árıne, ǵylymı ortada, ýnıversıtetterde birli-jarym ǵylymı jumys jazǵandar ǵana biledi. Biraq jalpy oqyrman tanıdy dep aıtý qıyn. Muqaǵalıdyń bul elde kitaptary aýdarylmasa, óleńderi úlken ádebı jýrnaldarda jarııalanbasa, árıne qarapaıym oqyrman qalaı tanymaq? Bul bir úlken olqylyq bolyp tur. Osyǵan deıin kóptegen qazaq aqynynyń kitaptaryn túrik tiline aýdardym. Biraq Muqaǵalıdyń óleńderin, kitaptaryn aýdarý týraly usynys kelgen joq», deıdi ol.
Muqaǵalı Maqataevty álemdik deńgeıde tolyq tanyttyq deýge áli erte. Aqyn murasyn halyqaralyq ádebı aınalymǵa engizý úshin sapaly aýdarma, júıeli nasıhat, akademııalyq zertteý áli de qajet. Muqaǵalı óleńderi osydan birneshe jyl buryn aǵylshyn tilinde kitap bolyp shyqqan. Búginde «Amazon» kitap dúkeninde 31 dollardan satylady. Atalǵan aýdarma kitaptyń odan keıingi taǵdyrynan habarsyzbyz. Endi ıspan, fransýz, arab sekildi álemdik tilderge kórkemdik deńgeıi joǵary aýdarmalar jasalmaıynsha, Muqaǵalıdyń ǵalamdyq poezııa kartasyndaǵy orny aıqyndala qoımaıdy. Aqyndy álem tolyq tanymasa da, sheteldik oqyrmandardyń Muqaǵalı poezııasyna den qoıýy bastaldy.
