PARLAMENT «Egemen Qazaqstannyń» arnaýly beti

Qazaqstan Parlamentine – 15 jyl

ELIMIZ ZAŃ ShYǴARÝ ORGANYNYŃ QALYPTASÝY

Tuńǵysh Prezıdenttiń esimimen tyǵyz baılanysty

Elimizdiń táýelsizdigi jyldarynda Qazaqstan parlamentarızmi ýaqyt synynan súrinbeı ótti. Jańa úlgidegi Parlamenttiń qalyptasýy, onyń qoǵamdaǵy róli men bedeliniń nyǵaıa túsýi Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń esimimen tyǵyz baılanysty. Konstıtýsııamyzda atap kór­setilgendeı, respýblıkada memlekettik bıliktiń birden-bir bastaýy – halyq. Halyq pen memleket aty­nan bılik júrgizýge el Prezı­dentiniń, sondaı-aq óziniń kons­tıtýsııalyq ókilettigi sheginde Parlamenttiń quqyǵy bar. Negizgi prınsıpter: ol – qo­ǵam­dyq tatýlyq, saıası turaqty­lyq, halyqtyń ıgiligin kózdeıtin ekono­mıkalyq damý, qazaqstandyq patrıotızm, elimizdegi asa ma­ńyz­dy máse­lelerdi demokra­tııa­lyq ádis­­termen, onyń ishinde res­pýb­lı­kalyq referendýmda nemese Parlamentte daýys berý arqyly sheshý. Parlament – elimizdiń zań shy­ǵarý qyzmetin júzege asyra­tyn respýblıkanyń eń joǵary ókildi organy. Parlamenttiń uıymdas­tyrylýy men qyzmeti, onyń de­pýtat­tarynyń quqyqtyq jaǵdaıy «Qazaqstan Respýblıkasynyń Par­­lamenti jáne onyń depýtattary­nyń mártebesi týraly» Zańmen belgilengen. Parlament turaqty jumys isteıtin eki palata, ıaǵnı Senat já­ne Májilisten turady. Qazaqstan Respýblıkasy aza­mat­tyǵynda turatyn jáne onyń aýmaǵynda sońǵy on jylda turaq­ty turyp jatqan adam Parlament depýtaty bola alady. Parlament respýblıkanyń bú­kil aýmaǵynda mindetti kúshi bar Qazaqstan Respýblıkasynyń zań­dary, Parlamenttiń qaýlylary, Senat pen Májilistiń qaýlylary túrinde zań aktilerin qabyldaıdy. Qazaqstandyq parlamen­ta­rızm­niń tarıhy sonaý ǵasyrlar qoı­naýy­na ketedi. Zań shyǵarýdyń bul zamanaýı úrdisi erkin ári táýel­siz Qazaqstan Respýblıka­syn­da ǵana óziniń shynaıy ór­kendi órisin taýyp otyr. Depýtattary turaqty negizde qyzmet atqarǵan eldiń alǵashqy kásibı Parlamenti – on úshinshi saılanǵan Joǵarǵy Keńes, ol 1994 jylǵy sáýirden bastap 1995 jylǵy naýryz aralyǵynda ju­mys istedi. Bul organǵa depý­tat­tardyń saılanýy respýblıkada kóp partııalyqtyń qalyptasýyna yqpal etti. Qazaqstannyń tarı­hynda alǵash ret saıası partııalar men qozǵalystar bıliktiń naqty tetikterine qol jetkizip, memlekettik baǵdarlamalardy qalyp­tas­tyrý men qabyldaýǵa yqpal etý múmkindigin ıelendi. 1995 jylǵy 30 tamyzdaǵy referendým qorytyndylary bo­ıynsha Qazaqstan Respýb­lıka­sy­nyń jańa Konstıtýsııasy qabyl­dandy, ol Parlamentti Senat pen Májilisten turatyn eń joǵarǵy organ retinde aıqyndap berdi. Birinshi saılanǵan Parlament 1996 – 1999 jyldar aralyǵynda jumys istedi. Osy merzim ishinde ótpeli kezeńniń kúrdeli jaǵdaı­larynda ekonomıkalyq, áleýmet­tik jáne saıası problemalardy sheshýdi qamtamasyz etken asa mańyzdy zańdar qabyldandy. Parlamenttiń ekinshi saılany­mynyń jumysy 1999 – 2004 jyl­dar aralyǵyn qamtıdy, bul rette 1999 jyly el Konstıtýsııasyna engizilgen ózgeristerge sáıkes Má­jiliske saılaý alǵash ret aralas júıe boıynsha ótkizildi, ol par­tııalarǵa barabar ókildik etý negi­zinde partııalyq tizimder boıyn­sha saılaný quqyǵyn berdi. Saı­laýǵa on saıası partııa qatysty. Úshinshi saılanǵan Parlament 2004 – 2007 jyldar aralyǵynda jumys istedi. Úshinshi saılanǵan Parlament Májilisine saılaý 2004 jylǵy qyrkúıekte ótti, oǵan 12 saıası partııa qatysty, onyń tórteýi eki saılaý blogy­nyń quramynda boldy. 2007 jyly Konstıtýsııaǵa engizilgen ózgerister elimizdiń saıası júıesin reformalaýdyń jańa kezeńi retinde kórindi. Qazaqstan Parlamentiniń róli men fýnk­sııasy ózgerdi. Prezıdenttik bas­qarý nysanynan prezıdenttik-parlamenttik basqarý nysanyna aýysýǵa demokratııalyq qadam jasaldy. Konstıtýsııadaǵy kóptegen ja­ńa­lyqtar Parlament Májilisin zań shyǵarý qyzmetiniń jańa deń­geıine kóterdi. Osylaısha Máji­listiń bir partııaly palata bol­maýyna múmkindik berdi. Úkimet, Parlament depýtat­tary jáne Prezıdent bastamashy bolǵan zań jobalaryn Májilis birinshi bolyp talqylaıdy. Zań jobalaryn talqylaýǵa qoǵam ókil­deri, táýelsiz sarapshylar tar­tylady. Parlament Májilisi ja­nynda Qoǵamdyq palata jumys isteıdi. Onyń jumysy Májilistiń zań shyǵarý qyzmetine saraptama jasap, keńes berip, kómektesedi. Buǵan qosa, qoǵamdyq qurylym­dardan jáne úkimettik emes uıym­dardan, sondaı-aq ǵylymı birlestikterden turatyn Palata múshe­leri ázirlegen qorytyndylar men usynystar zań shyǵarý qyzme­tinde paıdalanylady. Tórtinshi saılanǵan Parlament Májilisiniń Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesimin. Bul komıtette negizinen halyqaralyq ma­ńy­zy zor qujattar talqylaýdan ótedi jáne palatanyń qaraýyna usynylady. Úshinshi sessııada (2009 jyldyń 1 qyrkúıeginen 2010 jyldyń maýsymyna deıin) 47 zań jobasy qabyldanyp, ol zańdarǵa Qazaqstan Prezıdenti qol qoıyp, kúshine endi. Al tórtinshi sessııa barysynda, ıaǵnı 2010 jyldyń 1 qyrkúıeginen 2011 jyldyń 21 qańtaryna deıingi aralyqta Elbasy Parlament qabyldaǵan 26 zańǵa qol qoıdy.

Natalıa GELLERT, Parlament Májilisiniń depýtaty, «Nur Otan» HDP fraksııasynyń múshesi.

* * *

IZDENIS IZDERI KÁSIBI ARMIIа –

tek qarý men áskerı tehnıkany jetildirý ǵana emes

Jaqynda Qorǵanys mınıstri Ádilbek Jaqsybekov basshylyq etetin Qorǵanys vedomstvosy jetekshileriniń Qorǵanys jáne qaýipsizdik jó­nindegi halyqaralyq qatynastar komıtetiniń tóraǵasy Ámzebek Jol­shy­bekov bastaǵan Parlament Májilisi depýtattarymen kezdesýi ótti. Kezdesý barysynda Ádilbek Jaqsybekov depýtattardy Qazaq­stan Respýblıkasy Qarýly Kúsh­teriniń damý barysymen tanys­ty­ryp, elimizdiń parlamentarıılerimen mundaı kezdesýler ótkizý jaǵymdy dástúrge aınalǵan­dy­ǵyn tilge tıek etti. Qorǵanys vedomstvosynyń bas­­­­shylyǵy komıtet depýtat­tary­­men bi­ri­gip, Qarýly Kúsh­ter­diń jaýyn­­ger­lik ázirligin kóterý­ge baıla­nys­ty jáne áskerı qyz­met pen áskerı qyzmetshilerdi áleý­mettik qamtama­syz etý týraly zańdy jetildirý jó­nin­degi bir­qatar máse­lelerdi qaras­tyryp, talqylady. Qorǵanys vedomstvosynyń bas­shysy óz sózinde zamanaýı armııa qurý – bul tek tehnıka men qarý-ja­raqty je­tildirý ǵana emes, ol birinshi kezekte kásibı armııanyń negizi – áskerı ma­man­dardyń jańa tolqy­nyn tárbıe­leý, kadr qýatyn jetildirýdiń ajyra­mas bóligi sana­latyn á­s­kerı qyzmet­tiń bedelin art­tyrý, sonymen birge, ás­kerı qyz­met­shilerdiń áleý­met­tik már­tebesin kó­terý ekendigin atap kórsetti. Qorǵanys vedomstvosynyń bas­­shy­lyǵy men Májilis depýtattary kez­desýge qorytyndy jasaı oty­ryp, Qazaqstan armııasyn odan ári jetildirý jónindegi josparly sha­ra­lardy júzege asyrý sapaly óz­geris­terge qol jetkizetindigin já­ne el Prezıdenti – Qarýly Kúsh­ter­diń Joǵarǵy Bas qolbas­shy­synyń Qarý­ly Kúshterdiń jaýyn­gerlik ázir­ligin arttyrý talap­taryn oryn­daýǵa múmkindik beretindigin atady. Oksana PARPÝRA. Sýretti túsirgen Ermek SARBASOV.

_______________________________________________

Talqylaý taǵylymy

ZEINETAQY JÚIESI MÁSELELERINE ARNALDY

Parlament Májilisinde «Nur Otan» HDP fraksııasynyń janyndaǵy Áleýmettik keńes «Qazaqstan Respýblıkasynyń jınaqtaýshy zeınetaqy júıesi: qazirgi jaı-kúıi jáne damýy» degen taqyrypta otyrys ótkizdi, dep habarlady Májilistiń baspasóz qyzmeti. Otyrysta Parlament Máji­lisiniń depýtaty, «Nur Otan» HDP fraksııasynyń janyndaǵy Áleýmettik keńestiń tóraıymy Aıtkúl Samaqova sóz sóıledi. Basqosýǵa palatanyń Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraıy­my Dınar Nóketaeva qatysty. Parlament Májilisiniń depýtaty, «Nur Otan» HDP fraksııasynyń janyndaǵy Áleýmettik keńestiń múshesi Olga Kıkolenko pikir bildirdi. Jınaqtaýshy zeınetaqy júıe­si 1998 jyly reformalanyp, jumy­syn bastaǵan. Sonyń nátı­jesinde Qazaqstanda zeınetaqy­lyq úsh júıe qalyptasty. Birinshisi – 1998 jyldyń 1 qańtaryna deıingi tolyq yntymaqtastyq jú­ıege engen zeınetkerler, ekinshisi – 1998 jyldyń 1 qańtarynan zeınetke shyqqan aralas júıege engizilgen zeınetkerler, úshinshisi – 1998 jyldyń 1 qańtaryna deıin eńbek ótili bol­maǵan jınaqtaýshy júıege jata­tyn zeınetkerler. Endi árbir ju­mysker óz keleshegine ózi zeınet­aqy jınaıdy. Zeı­netaqysynyń kólemi de sol jı­naǵan qarjysyna baılanysty bol­maqshy. Elimizde 1,6 mıllıon zeınetker zeınetaqy alyp otyr. Qazaqstandaǵy zeınet­aqymen qam­­ta­­masyz etý týraly zańǵa qyryq­tan astam túzetý engizilgen. Búgin­d­e 13 jınaqtaýshy zeınetaqy qory bar. Otyrysta atalǵan máselege baılanysty Qarjy naryǵyn já­ne qarjy uıymdaryn retteý men qadaǵalaý agenttigi tór­aıymynyń orynbasary Murat Baısynov «Qa­zaqstan Respýblıkasynyń jı­naqtaýshy zeınetaqy júıesiniń qazirgi jaı-kúıi» týraly, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri Ásel Núsipova «Qazaqstan Respýblıkasynyń jı­naqtaýshy zeınetaqy júıesin da­mytý» degen taqyryptarda baıandama jasady. Sondaı-aq otyrysta «Memlekettik annýıtet kompanııasy» ómir­di saqtandyrý kompanııasy» AQ basqarma tóraǵasy Nurjan Áli­muhambetov «Memlekettik annýıtet kompanııasy mysalynda zeınet­aqy jáne annýıtettik saqtandyrý máseleleri men perspektıvalary» jáne «Memlekettik annýıtet kom­panııasy» ómirdi saqtandyrý kom­panııasy» AQ tusaýkeserin ótkizdi. Otyrysqa shaqyrylǵan atal­ǵan problemaǵa múddeli mınıstrlikter, vedomstvolar jınaqtaý­shy zeınetaqy júıesiniń qazirgi jaı-kúıi jáne damýy týraly oı­laryn ortaǵa salyp, olardy sheshý joldaryn talqylady. Bas­qosý qorytyndysy boıynsha tıisti usynymdar qabyldandy.

* * *

Iskerlik issaparlary

ISLAM IDEIаLARYN ILGERILETÝ JOLYNDA

Islam Konferensııasy Uıymyna múshe memleketter Parlamenttik odaǵy Keńesi­niń 13-sessııasynda jáne jaqynda Abý Dabıde (Birikken Arab Ámirlikteri) bolǵan kon­ferensııanyń 2-shi kezekten tys ses­sııa­synda parlamentaralyq únqatysýdy odan ári damytý, ıslamnan úreılený kórinis­terimen kú­resti kúsheıtýdegi yntymaqtas­tyq, órke­nıetti ıs­lam­nyń ıdeıalaryn ilgeriletý máse­leleri talqylandy. Forým jumy­syna Qazaq­stan Parlamentiniń depýtattary Orynbaı Rahmanberdıev pen Azamat Tur­synov qatysty. Konferensııa aıasynda Qazaqstan parlamentshileri BAÁ Federaldy Ulttyq jı­na­lysynyń tór­aǵasy Abdýl Azız ál-Gý­reırben kezdesti, onda ha­lyq­aralyq arena­daǵy Qazaq­stannyń mańyzdy róli atap ótildi jáne bizdiń elimizdiń Islam Konferen­sııasy Uıymyna tabysty tóraǵalyq etetinine senim bildirildi. Kezdesý barysynda Qazaqstan Parlamenti­niń depýtattary bıylǵy maýsymda Astanada jetinshi Álemdik ekonomıkalyq ıslam fo­rýmy ótetini týraly BAÁ Federaldy Ulttyq jınalysy basshysyn habardar etti. Aldaǵy forým Islam Konferensııasy Uıy­myna qaty­sý­shy memleketterdiń ta­bysty ynty­maqtas­tyǵyn damytýǵa jańa serpin beretin bolady. Kezdesýge qatysýshylar parlament­ara­lyq baı­­lanystar mańyzdy baǵyty bolyp taby­latyn eki­jaq­ty qatynastardy damytýǵa jáne ny­ǵaı­týǵa ázir­ligin bildirdi. Atap aıt­qanda, QR Parlamenti men BAÁ Federaldy Ulttyq jınalysy­nyń bıyl­ǵy jyly delegasııa sapar­laryn alma­sýyn uıym­das­tyrý týraly kelisimderge qol jetkizildi, dep ha­barlady Parlament Senatynyń baspasóz qyzmeti.

* * *

Áttegen-aı!

BALALAR KО́ZAIYMYN KО́P KО́RGENI ME?

«Nur Otan» halyqtyq-demokra­tııalyq partııasynyń oblystyq fı­lıaly usynǵan kestege sáıkes, 2010 jylǵy jeltoqsanda Qaraǵan­dy ob­lysynyń saılaýshylarymen kezdesýim barysynda «Jol karta­sy» baǵdarlamasy sheńberinde jón­deý­den ótkizilgen qalalyq Balalar men jasóspirimder saraıyna bardym. Ujymmen kezdesý kezinde ustaz­dar qalalyq ákimdiktiń sheshimi bo­ıynsha balalar men jasóspirimder mektebine berilgen Balalar men jas­­óspirimder saraıynyń sport zalyna qatysty daýly máseleni sheshýge kó­mek kórsetý týraly ótinish bildirdi. Ustazdardyń aıtýynsha, osy sheshim saraıdyń ustazdar ujymynyń kelisiminsiz qabyldanǵan jáne bú­gin­gi kúni saraı jáne sport mektebi ujym­darynyń arasynda daýly jaǵ­daı qa­lyptasqan. Balalar men jas­óspirim­der mektebinde sportpen balalar emes, úlkender aınalysady eken. Saraı úıirmelerinde aınaly­satyn ba­lalardyń aqynyń qymbat­ty­ǵyna baı­­lanysty sport zalyna barýǵa múm­kindikteri joqtyǵy da aıtyldy. Sondaı-aq, sport mektebi­niń basshy­lyǵy saraımen qabyrǵasy ortaq saýna sal­ǵan, ol saraı qabyr­ǵalarynyń ylǵal­danýy­na ákelip soq­tyrýda kó­ri­nedi. Jáne de us­taz­dar qaýymy sport mektebiniń bas­shylyǵy jáne kelýshiler tara­pynan dórekilikke urynýda eken. Joǵaryda aıtylǵandarǵa baıla­nys­ty Qaraǵandy oblysynyń ákimi Serik Ahmetov osy daýly máseleni oń sheship beredi dep senemiz. Maıra AISINA, Májilis depýtaty.