Tiri óledi, jer qoınaýy – jataǵy,
Izi qalady, bolsa jaqsy ataǵy.
Júsip Balasaǵun
Danyshpan Arıstotel: «О́mirdiń bar máni nede?» degen suraqqa: «Basqalar úshin qyzmet etý men izgilikti is atqarý» dep jaýap bergen eken. Osy bir qanatty sózge Qazaqstan Respýblıkasy IIM B.Beısenov atyndaǵy Qaraǵandy akademııasynyń Qylmystyq quqyq jáne krımınologııa kafedrasynda qyryq jyldan astam tapjylmaı jastarǵa bilim bergen ardaqty ustazymyz Roza Balbatyrqyzynyń ómiri men qyzmeti dálel der edim. Zań ǵylymdarynyń kandıdaty, professor, polkovnık, «Qurmet» ordeniniń ıegeri ustazymyz adamgershiligi jáne ıman uıyǵan tazalyǵymen ózinen bilim alǵan jastardyń ómiri boıy úlgi tutar ustynyna aınaldy. 90-shy jyldary elimiz táýelsizdiginiń eleń-alań tusynda qazaq tilinde joǵary bilim alý múmkindigi tolyqqandy memlekettik dárejege kóterildi. Atalarym ańsaǵan armanǵa meniń de qolym jetken edi. Sol ýaqytta qylmystyq quqyq páninen dáristerdi, semınarlardy, tájirıbelik sabaqtardy Roza Quljaqaeva júrgizdi. Qylmystyq quqyq ǵylymyn memlekettik tilde sóıletip, kókiregimizdi ultjandylyq nurǵa, zerdemizdi bilimge tundyratyn edi. Ol jyldary pánderdi memlekettik tilde oqýǵa qajetti oqýlyqtar men oqý-ádistemelik quraldar joqtyń qasy bolatyn. Roza Balbatyrqyzynyń mazmundy dáristerinen qazaq toptarynyń birde-bir kýrsanty qalmaıtyn. Dáris oqý kezinde ushqyr oı túıindeýleri men máseleni jetkizýdegi ózine tán ádis-tásilderi kýrsanttardy baýrap alatyn. Bilimge qushtar, belsendi jastar úshin marqaıyp, joǵyn tapqandaı qýanatyn. Ol memlekettik tilde ǵylymı kadr máselesin jetildirýge, ásirese, jastarmen tolyqtyrýǵa qomaqty úles qosty. Sonymen birge, R.Quljaqaeva talaby bar jastardy ǵylymǵa tartty, jas izdenýshilerge jetekshilik jasaýǵa da ýaqyt taba bildi, ǵylymı-pedagogıkalyq kadrlardy daıyndap, óziniń ǵylymı mektebin qalyptastyrdy. Qazaqstan Respýblıkasy Ishki ister mınıstrligi B.Beısenov atyndaǵy Qaraǵandy akademııasynyń professorlyq-oqytýshylar quramyna ulttyq kadrlardy tartyp, ornyqtyrýǵa R.Quljaqaevanyń sińirgen eńbegi zor edi.
Roza Balbatyrqyzy alpystan astam ǵylymı eńbek jazyp, ǵylymǵa súbeli úles qosty. Olardyń arasynda oqýlyqtar, oqý-ádistemelik quraldar, mazmuny tereń zertteý maqalalary bar. Kópshilik oqyrmanǵa óte túsinikti tilmen jazylǵan «Qylmystyń quramy» atty memlekettik tildegi alǵashqy oqý quraly osy saladaǵy mańyzdy eńbek edi. Aıta ketý kerek, bul oqý quraly áli kúnge deıin zań salasyn, onyń ishinde qylmystyq zańnamanyń qyry men syryn bilem deýshi kýrsant-stýdentterdiń jáne professor-oqytýshylardyń qolynan túspeıtin basty oqýlyǵy bolyp keledi. Roza Balbatyrqyzynyń izdenisteri men keshendi eńbegi zań ǵylymyn táýelsiz elimizdiń memlekettik tilinde sóıletýge jasalǵan alǵashqy qadamnyń biri jáne qomaqty úles dese bolady. Ustazym osyndaı ıgilikti istiń bastaýynda turdy. Solaqaı saıasat qursaýynda esikten qarap qalǵan qazaq tiliniń eńsesin kóterýge talpynyp jatqan tusta táýelsiz eldiń zań ǵylymy memlekettik tilde jazylýy kerektigin bar aqyl-parasatymen túsingen ǵalym edi jáne ony júzege asyrýǵa atsalysty. Qazir bul aıtýǵa ǵana ońaı. Al sol ýaqyttyń ólshemimen alǵanda bilimdilik pen qaırat-jigerdi talap etetin qıyn sharýa edi. Ǵalym Roza Quljaqaevamen birge qyzmet atqaryp, jan shýaǵyna bólengen ýaqytymdy ómirimniń baqytty sátteriniń birine balaımyn. Ustazym bizdi ómirde de, kásibı qyzmette de adamgershilik qaǵıdalarynyń basym bolýyna, bilimge talpynýǵa, tazalyq pen adaldyqqa baýlydy. R.Quljaqaeva erekshe adal jáne shynshyl adam boldy. Jumysqa shyǵarmashylyqpen, jaýapkershilikpen qaraıtyn. Tártipti talap etse de, ol kisi pedagogıkalyq ádepten aspaıtyn. Shákirtterin de mádenıettilikke, sabyrmen jumys isteýge tárbıeledi.
Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «О́mir ótkelderi» atty suhbat kitabynda: «Meniń taǵdyrymdy basshylyqtaǵy bir-eki adam sheshe salǵan joq... Basqa adamdar degen kimder? Olar meniń búkil ómir jolymda kezdesken adamdar, maǵan ustazdyq etken, járdem kórsetken, menimen birge jumys istep, maman retinde shyńdalýyma, azamat retinde qalyptasýyma septesken jandar. Qaraǵandy oblysynyń sol kezdegi atqarý komıtetiniń tóraǵasy S.Dosmaǵambetov sekildi adamdar óz tájirıbesimen, naqty isimen, qoldaýymen kómek etti deýge bolady», dep jazdy. Nursultan Ábishuly jazyp otyrǵan Sultan Qapparuly Dosmaǵambetov – Roza Balbatyrqyzynyń ómirlik joldasy. «Jaqsydan – sharapat» degen osy. О́sip kele jatqan jas mamanǵa jol siltep, shynaıy qamqorlyq kórsetip, óz ónegesimen úlgi bola bilý ekiniń biriniń qolynan kele bermeıdi. Eki jaqsynyń ulaǵatty, úlgili otbasy bolǵany ótken jyly Roza apamyz dúnıeden ozǵanda Elbasynyń Sultan Qapparulyna shildeniń 13-i kúni salǵan kóńil aıtý jedelhatynan da bilinedi. «Ol kisini jaqsy biletinmin. Marqum halqymyzdyń qazaq qyzyna tán jaqsy qasıetterin boıyna jınaǵan, ózińizdeı qaıratker azamattyń el úshin alańsyz eńbek etýine barlyq jaǵdaıdy jasaı bilgen jany jaısań jan edi» dep jazylǵan jedelhatta Nursultan Ábishulynyń marqum Roza Balbatyrqyzyna degen tereń qurmeti de sezilip tur.
Roza Balbatyrqyzy ómiriniń sońyna deıin elimizdiń quqyq qorǵaý salasy úshin maman daıyndaý isine qaltqysyz qyzmet etti. О́zi tárbıelegen shákirtter júreginen óshpesteı oryn alǵan ustazdy óldi deýge bola ma? О́negeli izi saırap jatyr.
Mırlan QYZYLOV,
Qazaqstan Respýblıkasy IIM Sh.Qabylbaev atyndaǵy Qostanaı akademııasynyń bastyǵy, polısııa polkovnıgi, professor
QOSTANAI
