[caption id="attachment_51827" align="aligncenter" width="700"]
Foto: ulas.kz[/caption]
Bul oqıǵa Astananyń mańynda bolǵan. Ony 2000-shy jyldardyń basynda «Egemen Qazaqstan» álde «Astana aqshamy» gazetiniń bireýinen oqyǵan edim. Dál qazir esimde joq. Avtorynyń aty da esimde qalmapty. Esimde qalǵany, materıaldyń Astananyń mańyndaǵy Qabanbaı batyr aýylynyń turǵyndary týraly jazylǵany. Osy maqalanyń qaı jyly gazetke shyqqanyn izdep tappadym. Biraq, sol materıal áli emis-emis esimde. Avtor oqıǵanyń Esil álde Nura ózeniniń jaǵasynda bolǵanyn, onda adam men ıttiń dostyǵy, ıttiń adamǵa degen adaldyǵy týraly jazǵan edi. Qysqasy, sol oqıǵa týraly avtor bylaı jazǵan.
Sol kezde Qabanbaı batyr aýylyna kóship kelgen erli-zaıyptylar birneshe jyl balaly bolmaı júredi. Ekeýi on jylǵa jýyq ýaqyt birge tursa da balanyń qyzyǵyn kóre almaı, dárigerlerge tekserilip, emshilerge baryp, ábden qınalady. Endi barmaǵan dárigeri, emshisi qalmaǵan soń, ekeýi ajyrasý týraly da oılaı bastaıdy. Biraq, ekeýiniń mahabbaty, bir-birine degen yntyq sezimderi sonsha, erli-zaıyptylar bir-birinen aırylǵysy kelmeıdi. Ýaqyt bir orynda tura ma. Osylaı ýaqyt ótip jatqanda bir kúni ekeýi kóshede ózderine jaqsy tanys adamdy kezdestiredi. Ol erli-zaıyptylardyń burynnan bala súıe almaı júrgenin biledi eken. Sol adam olarǵa jazdykúni ózenniń jaǵasyna baryp, kıiz úı tigip, Qudaıdan bala tilep, ýaqytty sonda ótkizý týraly aıtady. Erli-zaıyptylar odan munyń sebebin surap, tushymdy jaýap almaǵan soń úılerine qaıtyp ketedi. Ekeýiniń úıge bara jatqandaǵy oılary sol ózen, sol kıiz úı, bala. Al úıge kelgen soń shaı ústinde kúıeýi manaǵy áńgimeni eske salyp, kelesi jazda ózen jaǵasyna baryp, kıiz úı tigýdi aıtady. Kelinshegi oǵan birden kelisedi. Sóıtip, olar jaz shyǵa ózenniń jaǵasyna baryp, kıiz úı tigedi. Kúndelikti tirshilikpen aınalysa bastaıdy. Qastaryna ıtterin alady. Qazaq ıtti jeti qazynanyń biri deıdi ǵoı. Sol ıtteri otaǵasy bolmaǵanda kıiz úıdiń kúzetshisine aınalyp, beıtanys adamdardy úıge jolatpaıdy. Osylaı ýaqyt ótip jatqanda kelinshegi aıaǵynyń aýyr ekenin aıtyp, kúıeýin bir qýantyp tastaıdy. Al kelesi jyly shekesi torsyqtaı sábıdi bosanady. Osy kúni erli-zaıyptylardyń basqa armany joq edi. Kópten beri kútken bala dúnıeniń esigin ashyp, ekeýine baqyt syılaıdy. Sábı besikke bólenedi. Anasy ony kún saıyn emizip, besikte terbetse, balanyń ákesi jumysyna baryp, úıdiń sharýashylyǵymen aınalysyp júredi. Kúıeýiniń «Kıiz úıge jaqyndaı bergende ińgálaǵan sábıdiń daýysynyń shyqqany qandaı jaqsy!», dep ishteı jıi-jıi aıta beretinini de osy kez edi. Sóıtip júrgende bir kúni otaǵasy jaman tús kóredi. Túsinde qara jylan kıiz úıge kirip, balanyń janyna bara jatady eken. Osydan shoshyp oıanyp, qara terge túsedi. Janynda jatqan jary ne bolǵanyn surasa oǵan eshteńe aıtpaıdy. «Jaı ánsheıin, bir tús kórdim», dep qoıa salady. Kelesi kúni jaýyn jaýady. Erli-zaıyptylar jańbyr astynda syrtta qalǵan zattardy kıiz úıge kirgizip, biraz ábigerge túsedi. Jaýyn basylyp, kúnniń shýaǵy kóringen soń kıiz úıdegi zattardy syrtqa shyǵaryp júrgende sábıdiń jylaǵan daýysy estiledi. Sol kezde otaǵasynyń «Bul ne daýys? Balamyz bulaı jylamaıtyn edi ǵoı. Úıge bireý kirdi me?» dep oılap, oıyna birden ıt túsedi. Ol ýaqyt sozdyrmaı aıbaltany alyp, kıiz úıge júgiredi. Áıeli de bir jamandyqty sezip, úıge qaraı shalynyp-súrinip jetedi. Kıiz úıge kelse typ-tynysh. Dybys joq. Bir kezde esikten aýzy qanǵa boıalǵan, tilin jalaqtaǵan ıti atyp shyǵady. Otaǵasy kóp oılanbaı, jetken jeriń osy eken dep ıtti aıbaltasymen bir-aq urady, ıt qansyrap ketedi. Qolyndaǵy aıbaltasyn laqtyryp, kıiz úıge kirse, besiktegi sábı aman-esen. Ekeýi náresteni qushaqtaryna alyp, kózderine jas alady. Osy kezde erli-zaıyptylar kóz jastaryn bir súrtip, jerge qarasa, besiktiń ar jaǵynda keshe otaǵasy túsinde kórgen qara jylan qan-qan bolyp jatyr eken.
Jalpy, mundaı oqıǵalar erterekte Astananyń tóńiregindegi aýyldarda kóp bolǵan desedi. Astananyń ózinde de adam sengisiz oqıǵalar bolǵan. Mysaly, Almatydan, basqa jaqtardan Astanaǵa kóship kelgen adamdar úıdegi elester týraly kóp aıtady. Sonyń biri – L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń ǵımaratyndaǵy, Saryarqa men Bógenbaı batyr kósheleriniń qıylysynda jańadan salynǵan kóp qabatty úılerdegi elester. Bylaıǵy jurt bul úılerdi «Svechı» dep ataıdy. Osy jerdegi elester týraly kóp estıtinbiz. EUÝ-de adamǵa kóringen elester osy oqý ornynyń rektory bolǵan Myrzataı Joldasbekov iri qara mal soıdyrǵyzyp, arýaqtarǵa quran baǵyshtaǵannan keıin kórinbeı ketti deıdi. Biraq óz kózińmen kórmegen soń bir jaǵynan eleske de sený qıyn. Al Qabanbaı batyr aýylynyń turǵyndary men olardyń ıtteri týraly oqıǵa rasymen bolǵan desedi. Osy shaǵyn maqalaǵa bir ǵana jetispeı turǵany sol kezde shyqqan gazettiń qıyndysy. Ony gazet qıyndylarynan tapsam maqalanyń astyna salamyn.
Dastan KENJALIN
Foto: ulas.kz[/caption]
Bul oqıǵa Astananyń mańynda bolǵan. Ony 2000-shy jyldardyń basynda «Egemen Qazaqstan» álde «Astana aqshamy» gazetiniń bireýinen oqyǵan edim. Dál qazir esimde joq. Avtorynyń aty da esimde qalmapty. Esimde qalǵany, materıaldyń Astananyń mańyndaǵy Qabanbaı batyr aýylynyń turǵyndary týraly jazylǵany. Osy maqalanyń qaı jyly gazetke shyqqanyn izdep tappadym. Biraq, sol materıal áli emis-emis esimde. Avtor oqıǵanyń Esil álde Nura ózeniniń jaǵasynda bolǵanyn, onda adam men ıttiń dostyǵy, ıttiń adamǵa degen adaldyǵy týraly jazǵan edi. Qysqasy, sol oqıǵa týraly avtor bylaı jazǵan.
Sol kezde Qabanbaı batyr aýylyna kóship kelgen erli-zaıyptylar birneshe jyl balaly bolmaı júredi. Ekeýi on jylǵa jýyq ýaqyt birge tursa da balanyń qyzyǵyn kóre almaı, dárigerlerge tekserilip, emshilerge baryp, ábden qınalady. Endi barmaǵan dárigeri, emshisi qalmaǵan soń, ekeýi ajyrasý týraly da oılaı bastaıdy. Biraq, ekeýiniń mahabbaty, bir-birine degen yntyq sezimderi sonsha, erli-zaıyptylar bir-birinen aırylǵysy kelmeıdi. Ýaqyt bir orynda tura ma. Osylaı ýaqyt ótip jatqanda bir kúni ekeýi kóshede ózderine jaqsy tanys adamdy kezdestiredi. Ol erli-zaıyptylardyń burynnan bala súıe almaı júrgenin biledi eken. Sol adam olarǵa jazdykúni ózenniń jaǵasyna baryp, kıiz úı tigip, Qudaıdan bala tilep, ýaqytty sonda ótkizý týraly aıtady. Erli-zaıyptylar odan munyń sebebin surap, tushymdy jaýap almaǵan soń úılerine qaıtyp ketedi. Ekeýiniń úıge bara jatqandaǵy oılary sol ózen, sol kıiz úı, bala. Al úıge kelgen soń shaı ústinde kúıeýi manaǵy áńgimeni eske salyp, kelesi jazda ózen jaǵasyna baryp, kıiz úı tigýdi aıtady. Kelinshegi oǵan birden kelisedi. Sóıtip, olar jaz shyǵa ózenniń jaǵasyna baryp, kıiz úı tigedi. Kúndelikti tirshilikpen aınalysa bastaıdy. Qastaryna ıtterin alady. Qazaq ıtti jeti qazynanyń biri deıdi ǵoı. Sol ıtteri otaǵasy bolmaǵanda kıiz úıdiń kúzetshisine aınalyp, beıtanys adamdardy úıge jolatpaıdy. Osylaı ýaqyt ótip jatqanda kelinshegi aıaǵynyń aýyr ekenin aıtyp, kúıeýin bir qýantyp tastaıdy. Al kelesi jyly shekesi torsyqtaı sábıdi bosanady. Osy kúni erli-zaıyptylardyń basqa armany joq edi. Kópten beri kútken bala dúnıeniń esigin ashyp, ekeýine baqyt syılaıdy. Sábı besikke bólenedi. Anasy ony kún saıyn emizip, besikte terbetse, balanyń ákesi jumysyna baryp, úıdiń sharýashylyǵymen aınalysyp júredi. Kúıeýiniń «Kıiz úıge jaqyndaı bergende ińgálaǵan sábıdiń daýysynyń shyqqany qandaı jaqsy!», dep ishteı jıi-jıi aıta beretinini de osy kez edi. Sóıtip júrgende bir kúni otaǵasy jaman tús kóredi. Túsinde qara jylan kıiz úıge kirip, balanyń janyna bara jatady eken. Osydan shoshyp oıanyp, qara terge túsedi. Janynda jatqan jary ne bolǵanyn surasa oǵan eshteńe aıtpaıdy. «Jaı ánsheıin, bir tús kórdim», dep qoıa salady. Kelesi kúni jaýyn jaýady. Erli-zaıyptylar jańbyr astynda syrtta qalǵan zattardy kıiz úıge kirgizip, biraz ábigerge túsedi. Jaýyn basylyp, kúnniń shýaǵy kóringen soń kıiz úıdegi zattardy syrtqa shyǵaryp júrgende sábıdiń jylaǵan daýysy estiledi. Sol kezde otaǵasynyń «Bul ne daýys? Balamyz bulaı jylamaıtyn edi ǵoı. Úıge bireý kirdi me?» dep oılap, oıyna birden ıt túsedi. Ol ýaqyt sozdyrmaı aıbaltany alyp, kıiz úıge júgiredi. Áıeli de bir jamandyqty sezip, úıge qaraı shalynyp-súrinip jetedi. Kıiz úıge kelse typ-tynysh. Dybys joq. Bir kezde esikten aýzy qanǵa boıalǵan, tilin jalaqtaǵan ıti atyp shyǵady. Otaǵasy kóp oılanbaı, jetken jeriń osy eken dep ıtti aıbaltasymen bir-aq urady, ıt qansyrap ketedi. Qolyndaǵy aıbaltasyn laqtyryp, kıiz úıge kirse, besiktegi sábı aman-esen. Ekeýi náresteni qushaqtaryna alyp, kózderine jas alady. Osy kezde erli-zaıyptylar kóz jastaryn bir súrtip, jerge qarasa, besiktiń ar jaǵynda keshe otaǵasy túsinde kórgen qara jylan qan-qan bolyp jatyr eken.
Jalpy, mundaı oqıǵalar erterekte Astananyń tóńiregindegi aýyldarda kóp bolǵan desedi. Astananyń ózinde de adam sengisiz oqıǵalar bolǵan. Mysaly, Almatydan, basqa jaqtardan Astanaǵa kóship kelgen adamdar úıdegi elester týraly kóp aıtady. Sonyń biri – L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń ǵımaratyndaǵy, Saryarqa men Bógenbaı batyr kósheleriniń qıylysynda jańadan salynǵan kóp qabatty úılerdegi elester. Bylaıǵy jurt bul úılerdi «Svechı» dep ataıdy. Osy jerdegi elester týraly kóp estıtinbiz. EUÝ-de adamǵa kóringen elester osy oqý ornynyń rektory bolǵan Myrzataı Joldasbekov iri qara mal soıdyrǵyzyp, arýaqtarǵa quran baǵyshtaǵannan keıin kórinbeı ketti deıdi. Biraq óz kózińmen kórmegen soń bir jaǵynan eleske de sený qıyn. Al Qabanbaı batyr aýylynyń turǵyndary men olardyń ıtteri týraly oqıǵa rasymen bolǵan desedi. Osy shaǵyn maqalaǵa bir ǵana jetispeı turǵany sol kezde shyqqan gazettiń qıyndysy. Ony gazet qıyndylarynan tapsam maqalanyń astyna salamyn.
Dastan KENJALIN
