Elbasy saılaýy – eldik synaǵy

Qazaqstandyqtar bul synnan súrinbeıtinine senimdi

Zor jaýapkershilikti qajet etedi

Kezekten tys prezıdenttik saılaý naýqanynyń bastalǵanyna aptaǵa jýyq ýaqyt ótti. Qazirdiń ózinde úsh úmitker óz kandıdatýralaryn usyndy. Al osynaý saıası naýqandy uıymdastyryp, oıdaǵydaı ótkizý asa zor jaýapkershilikti talap etedi. Osyǵan baılanysty Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshesi M.­A.SÁR­SEM­BAEV­PEN áńgimelesken edik. – Marat Aldańǵoruly, kezekten tys prezıdenttik saı­laý­dyń 2005 jyly ótken prezıdenttik saılaýdan qandaı basty ereksheligi bar? – Ortalyq saılaý komıssııasy osy jyldyń 4 aqpanynda 2011 jylǵy 3 sáýirge taǵaıyndalǵan Qa­zaqstan Respýblıkasy Prezı­denti­niń kezekten tys saılaýyn ázirleý jáne ótkizý sharalarynyń kúntizbelik josparyn bekitti. Al bul saılaý naýqanynyń basty erekshelikteri mynada:  Memleket basshysynyń jarlyqtarymen osy jyldyń 2 aqpanynda Konstı­tý­sııa­ǵa, 3 aqpanda «Qazaqstan Res­pýblıkasyndaǵy saılaý týraly» Konstıtýsııalyq zańǵa engizilgen ózgeristerge sáıkes prezıdenttik kezekten tys saılaý eki aı ishinde ótkiziletin boldy. Al kezekti prezıdenttik saılaý naýqany Konstıtýsııada kórsetilgendeı, úsh aı merzimdi qamtıdy. Taǵy bir ereksheligi, osy saılaýda daýys be­rýdiń «Saılaý» avtomattandyryl­ǵan júıesi qoldanylmaıdy. Sebebi, burynǵy ótken saılaýlarda daý­ys berýshi saılaýshylar «Saılaý» avtomattandyrylǵan appa­rat­­tardy onsha kóp paıdalanbady. Kezekten tys prezıdenttik saılaý naýqany eki aı bolǵandyqtan, barlyq saılaý rásimderiniń merzimi de qysqardy. Bul saılaý ko­mıssııalarynyń, kandıdattar men olardyń shtabtarynyń saılaý naý­qanyna degen kúsh-múmkin­dik­terin meılinshe jumyldyrýdy talap etedi. Bizdiń oıymyzsha, belgilengen eki aı merzim jetkilikti, saılaý naýqanyn ádil ári ashyq ótkizýge múmkindik beredi. Búginde saılaý naýqanyn oıda­ǵy­daı ázirleý men ótkizýge 9952 saılaý komıssııasynyń barlyǵy qaty­sýda. – Prezıdenttikten úmitker­ler­ge qandaı talaptar qoıy­la­dy? – Elimizdiń Konstıtýsııasyna sáıkes Prezıdentti Qazaqstan aza­mat­tary jalpyǵa birdeı teń jáne tóte saılaý quqyǵy negizinde ja­syryn daýys berý arqyly 5 jyl merzimge saılaıdy. Prezıdenttikke Qazaqstan azamaty bolyp ta­bylatyn 40 jasqa tolǵan, memlekettik til – qazaq tilin erkin meń­gergen jáne Qazaqstanda sońǵy 15 jyl boıy turatyn azamat saılana alady. Kandıdattardy usyný 5 aqpanda bastalǵan edi, endi ol 20 aq­panda aıaqtalady. Kandıdattar usy­nýǵa saıası partııalar men res­pýblıkalyq qoǵamdyq birlestikter quqyly, sondaı-aq azamattar­dyń ózin-ózi usynýlaryna bolady. Saılaýshylardyń prezıdenttikke kandıdatty qoldaýy olar­dyń qol jınaýy arqyly rasta­la­dy. Kandıdat eń az degende, elimizdiń 14 oblysynyń keminde toǵyzynan, sondaı-aq Astana men Almaty qalalarynyń atynan teń­deı ókildik etetin 91010 adamnyń qolyn jınaýy tıis. Sonymen birge, kandıdat pen onyń jubaıy (zaıyby) tirkeýge deıin tur­ǵy­lyq­ty meken-jaıy boıynsha sa­lyq organdaryna 2011 jylǵy 1 aq­pandaǵy jaǵdaı boıynsha ta­bysy men múlki týraly deklarasııalar tapsyrýy qajet. Al kan­dıdattardy tirkeý olar barlyq qajetti qujattardy usyn­ǵannan keıin bastalady jáne 2011 jyldyń 2 naýryzynda aıaqtalady. – Saılaýshylar tizimin jasaý qalaı júzege asyrylady? – Saılaýshylardyń tolyq jáne dál tizimderin jergilikti at­qarýshy organdar tıisti saılaý komıssııalaryna 13 naýryzdan keshiktirmeı joldaýy tıis. Al 18 naýryzdan bastap tizimder azamat­tardyń tanysýy úshin usynylýy kerek. Azamatty saılaýshylar tizimine engizýge onyń turǵylyqty jeri boıynsha naqtyly saılaý ýchaskesiniń aýmaǵynda tirkelýi negiz bolady. Eger daýys beretin kúnge deıin 15 kún buryn azamat óziniń turaqty tirkelý ornynan tysqary ketetindeı bolsa, 18 naýryz ben 2 sáýir ara­lyǵynda, saǵat 18.00-ge deıin óz ýchaskelik saılaý ko­mıssııasyna baryp, daý­ys berýge quqyq beretin esepten shyǵarý kýáligin alý týraly ótinish bildirýine bolady. Osy arqyly saılaý­shy barǵan jerindegi ýchaskelik saılaý komıssııasyna jeke kýáligi men esepten shyǵarý týraly kýá­likti kórsetip, daýys bere alady. Daýys berý 3 sáýirde jergilikti ýaqyt boıynsha tańǵy saǵat 7.00-de bastalyp, keshki saǵat 20.00-de aıaqtalady. Al Ortalyq saılaý komıssııasy prezıdenttik saılaýdyń qorytyndysyn  9 sáýirden keshiktirmeı jarııalap, tıisti qaýly qabyldaıdy. – Marat Aldańǵoruly, saı­laý­shylardy daýys berýge kóp­tep tartýda aqparattyq jumys­tardyń orny bólek. Bul baǵyt­ta qandaı is-sharalar qolǵa aly­nady? – Shynynda da saılaýshylar arasynda túsindirý jumystary erekshe ról atqarady. Bul má­se­lege basa nazar aýdarýdy maqsat etip otyrmyz. Osyǵan baılanysty Ortalyq saılaý komıssııasy aq­parattyq negizdegi beıne jáne aýdıorolıkterdi, plakattar men bıl­bordtardy, basqa da kórneki qu­raldardy ázirlep jatyr. Sonymen qatar, azamattardy ózderiniń saılaý quqyǵyn paıdalanýǵa shaqy­ra­tyn jumyldyrý materıaldary da daıyndalýda. Saılaý komıssııalary saılaý naýqanynyń ashyq jáne jarııaly túrde uıymdastyrylyp, halyq­aralyq talaptarǵa saı ótkizilýine basa kóńil bóledi. Bıylǵy prezıdenttik saılaýǵa halyqaralyq uıymdardan, shet memleketterden, sondaı-aq otandyq qoǵamdyq-saıası uıymdardan kóptegen baı­qaýshylar qatysady dep kútilip otyr. Mysaly, EQYU Ortalyq saılaý komıssııasyna 400-ge jýyq baıqaýshy jiberetindigi jóninde aqparat túsirdi. Baıqaýshylardy akkredıtteý 7 aqpannan  28 naý­ryzǵa deıin júrgiziledi. – Qoıylǵan qoldardyń ras­tyǵyn kimder tekseredi? – Aldymen myna máselelerge toqtalyp óteıin. Usynylǵan kan­dıdattyń Ata Zań men saılaý tý­ra­ly zańnamada kórsetilgen ta­lap­tarǵa sáıkestigi anyqtalǵan  soń, bes kún ishinde Ortalyq saılaý komıssııasy olarǵa azamat­tar­dyń qolyn jınaý úshin qol qoıý paraqtaryn beredi. Qol jınaýdy kandıdattardyń senim bildirilgen ókilderi júrgizedi. Qol jınaýshy toptar men ondaǵy adamdardyń sanyna shek qoıylmaıdy. Qol qoıý paraqtary bir ortalyqta daıyn­da­lady jáne kandıdattyń árqaı­sy­syna 100 myń qol jınaýǵa jetetindeı 5 myń danadan beriledi. Qajet bolǵan jaǵdaıda qosymsha qol qoıý paraqtarymen qamta­ma­syz etiledi. Qol qoıylǵan paraq­tar aýmaqtyq saılaý komıs­sııalaryna tapsyrylady. Al qol qoıylǵan paraqtardyń rastyǵyn saılaý komıssııalary tólqujat qyzmetiniń qyzmetker­le­rin qatystyra otyryp, 5 kún ishinde tekserip bitirýi kerek. Sodan keıin onyń qorytyndysy týraly hattama jasalyp, ol Ortalyq saılaý komıssııasyna jiberiledi. Qol qoıylǵan jáne rastalǵan saılaý­shy­lar sany 91010-nan kem  bol­maýy tıis. Eger rastalǵan saılaý­shy sany 91010-ǵa jetse, qalǵa­nyn tekserý qajet etilmeıdi. – Prezıdenttikke ózin-ózi usyn­ǵan kandıdat Ýálıhan  Qaı­sarov Lıngvıstıkalyq komıs­sııanyń synaǵynan  ótpeı qal­dy. Kópshilik onyń sebebin bilgisi keletini anyq. – Barlyq kandıdatqa qoıy­latyn talaptyń biri – memlekettik tildi erkin meńgerýge tıistiligi. Ol úshin úmitker qazaq tilinde saýatty oqyp, saýatty jaza bilýi, sondaı-aq óz oıyn aıqyn jetkizýi qajet. Ony Lıngvıstıkalyq komıssııa kandıdattan synaq alýǵa arnalǵan otyrysynda anyqtaıdy. Al Ýá­lıhan Qaısarov Lıngvıstıkalyq komıssııanyń 8 aqpanda ótken oty­rysyndaǵy synaqta talap deńgeıinen kórine almady. Sebep – osy. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Álısultan QULANBAI.

Memlekettik tildi erkin meńgergen

Sársenbi kúni Ortalyq saılaý komıssııasynda prezıdenttikke úmitker Musaǵalı Dýambekov Lıngvıstıkalyq komıs­sııanyń múshelerine memlekettik til – qazaq tilin erkin meń­gergendigi jóninde synaq tap­syrdy. – Ekologııa problemasymen aınalysyp júrgenime 20 jyldan asty, – dedi Halyqaralyq eko­logııalyq akademııasynyń prezıdenti Musaǵalı Dýambekov synaq tapsyrar aldynda jýrnalısterge bergen suhbatynda. – Ǵylym doktorlyǵyn ekologııadan qorǵa­ǵanmyn, 22 kitaptyń avtorymyn. Osydan bes jyl buryn «Meniń Qazaqstanym» respýblıkalyq ekologııalyq partııasyn qurǵan edim. О́kinishke qaraı, partııa áli kúnge deıin tirkeýden ótken joq. Eger synaqtan ótip, kandıdat retinde tirkelsem, saılaý naýqa­nyn­da ekologııalyq máselelerdi kóteretin bolamyn. О́ıtkeni, elimizde ekologııalyq problemalar jetkilikti. Suhbat barysynda prezıdenttikke kandıdat saılaýda óziniń jeńiske jete almaıtyndyǵyn, biraq ekinshi orynǵa kóterile­tindeı, saılaýshylar daýysyn jınaý úshin kúsh salatyndyǵyn da aıtyp qaldy. Lıngvıstıkalyq komıssııa­nyń tóraǵasy Myrzataı Joldasbekov prezıdenttikke kandıdat Musaǵalı Dýambekovke memlekettik tildi erkin meńgerýge qatysty synaqtyń tártibimen tanystyryp, konvertke salynǵan suraqtardy tańdap alýyn ótindi. Kandıdatqa «Abaı – qazaq hal­qynyń rýhanı kósemi» degen taqyryp shyqqan eken... Kandıdat Musaǵalı Dýam­bekovtiń synaq tapsyrý nátı­jesin Lıngvıstıkalyq komıs­sııa­nyń tóraǵasy habardar etti. Myr­zataı Joldasbekovtiń aı­týynsha, Musaǵalı Dýambekov taqyryp boıynsha shyǵarma jazýda óz oıyn saýatty jetkizgen. Onyń sóılem quraýy da komıssııa músheleriniń kóńilinen shyq­ty. Degenmen, jazba jumysynda tynys belgileri men orfo­grafııalyq qateler de kezdesti. Soǵan qaramastan, úmitker jazba jumysyn jaqsy jazyp shyqqan. Úmitker, sondaı-aq synaqta Maǵjan Jumabaevtyń úsh óleńin óz deńgeıinde kelisti oqyp berdi. Al kandıdat kópshilik aldynda erkin sóz sóıleýde tóselgendigin kórsetti. Prezıdenttikke kandıdat Musaǵalı Dýambekov barlyq suraqtarǵa durys jaýap berdi, – dedi Myrzataı Joldasbekov Lın­gvıstıkalyq komıssııanyń qorytyndysyna baılanysty. – Úmitker jalpy máseleni biletindigin ańǵartty. Biz kandıdat memlekettik tildi erkin meńger­gen degen qorytyndyǵa kelip  otyrmyz. Álısultan QULANBAI.

Úılesimdilik

Sonymen, Qazaqstandaǵy prezıdenttik saılaý ústimizdegi jyl­dyń 3 sáýirine belgilendi. Mundaı sheshimdi Memleket basshysy Konstıtýsııalyq Keńes Parlament qabyldaǵan referendým ótkizýge múmkindik beretin túzetýlerdi kons­tıtýsııalyq emes dep tany­ǵan­nan keıin qabyldady. Endi elimiz aldynda saılaýaldy naýqanyn tabysty uıymdastyryp, osy úderisti óz deńgeıinde ári jaýapkershilikpen ótkizý mindeti tur. Bul jáıt búginde tekserýden ótip, ózin aqtaǵan turaqtylyq jáne ósý jolymen júrýdi nemese daǵda­rystan shyǵýdy kúmándi saıası kúsh­terge senip tapsyrýdy tańdaı­tyn el halqynyń quzyretine tikeleı baılanysty. Ústimizdegi jyldyń 31 qańta­ryn­da Konstıtýsııalyq Keńes is ba­syndaǵy Prezıdenttiń ókilet­ti­gin 2020 jylǵa deıin uzartýǵa múm­kindik beretin referendým ót­kizý týraly zań jobasyna qatysty óziniń kesimdi sheshimin bildirdi. Sol kúni Ult Kóshbasshysy ha­lyq­qa úndeýmen shyǵyp, Konstı­týsııalyq Keńes sheshimimen kelisetinin aıtty jáne zań talabyn qatań ustanatynyn málimdedi. «Re­ferendým ótkizýden bas tartý bizge ómirdiń ózi usynyp otyrǵan jaqsy tarıhı sabaq bolady ǵoı dep senemin», – dedi Memleket bas­shysy óz ustanymyna oraı. Sondaı-aq Nursultan Nazarbaev óziniń qazirgi ókilettik merzimin eki jylǵa qysqartyp, merziminen buryn prezıdenttik saılaý ótkizý týraly sheshim qabyldaǵanyn jarııa etti. Prezıdenttiń bul sheshimin qo­ǵam­nyń barlyq jikteri – úkimettik emes uıymdardan bastap oppo­zı­sııa­lyq partııalarǵa deıin qol­da­dy. Qabyldanǵan sheshimge osyn­daı biraýyzdy maquldaýdy halyq­ara­lyq qoǵamdastyq ta jan-jaqty bildirdi. Balama prezıdenttik saı­laýǵa den qoıý Nursultan Nazar­bae­vtyń óz baǵytynyń durys­ty­ǵy­na senimdiligin kórsetedi. О́ıt­keni, Qazaqstannyń táýelsizdik jyl­darynda qol jetkizgen tabys­tary eshqandaı kúmán týdyr­maı­dy. Onyń ústine, saılaý ýaqyty aıtarlyqtaı oń tańdalyp otyr – daǵdarys aıaqtaldy, Qazaqstan bel­sendi ekonomıkalyq ósimniń, ın­dýstrııalandyrýdyń jańa keze­ńi­ne ótip, sandyq damýdan sapa­lyq damýǵa basymdyq berýdi du­rys dep tapty. Jańa ekonomı­ka­lyq kezeń saıası jaǵdaıdy reformalar júrgizýdi búkilhalyqtyq saılaýlarda prezıdenttik man­dat­ty qýattaý arqyly kókeıkes­ti­len­dirýdi talap etedi. Parlamenttiń Prezıdentke mer­ziminen buryn saılaý ótkizý týraly Jarlyq shyǵarýǵa múmkindik beretin túzetýlerdi maquldaǵanyn, so­nyń nátıjesinde aldaǵy 3 sáýirde prezıdenttik saılaý ótetinin jo­ǵaryda aıttyq. Al kandıdattardan ázirshe naqty bir adamdy ǵana atap aıtýǵa bolady: ol – qazirgi Memleket basshysy. О́zin-ózi usyn­ǵan Ýálıhan Qaısarov qazaq tilin meńgerýine baılanysty ótkizilgen synaqtan múlt ketti. Onyń ústine, jeńiske jetý úshin qazirgi Memleket basshysynyń qarsylastaryna ózderiniń baǵdarlamalaryn Nur­sul­tan Nazarbaevtyń baǵdarlama­syna qaraǵanda úlken nátıjeler ákeletindigi paıdasyna dáıekteı alýlary tıis. Olardyń mundaı tıimdi de balamaly baǵdarlama qa­lyp­tastyrý yqtımaldyǵy kúmán týǵyzady. О́ıtkeni, Elbasynyń is-qımyl jospary dep 28 qańtar kúni jarııalaǵan Qazaqstan hal­qy­na Joldaýyn alatyn bolsaq, onda shyn máninde memlekettik saıasat­tyń taıaý jyldarǵa arnalǵan negizgi baǵdarlary egjeı-tegjeıli ja­zylǵanyn kóremiz. Memleket basshysy bıylǵy Joldaýynda Qazaqstannyń táýel­siz­dik alǵan kezinen bergi sátterdi jan-jaqty saraptaýdan ótkizgen. Nursultan Nazarbaev 1994 jyly, postkeńestik ekonomıkalyq daǵda­rys beleń alǵan tusta, Qazaqstan óz kúshine senim artyp, endi ǵana óziniń valıýtasy bar táýelsiz eko­no­mıka quryp jatqan kezde ın­te­grasııalanǵan ekonomıkalyq kór­set­kish – eldiń damý deńgeıin aı­ǵaq­taıtyn jáne onyń azamat­ta­rynyń ál-aýqatyn dáıekteıtin ishki jalpy ónim bar bolǵany 700 AQSh dollaryn quraǵanyn eske saldy. Sol shaqta bıliktiń memleketti jumyssyzdyq pen kedeıshilik shyrmaýynan alyp shyǵa alatynyna sengender tym az edi. Alaıda, Úkimet Prezıdenttiń bas­shylyǵymen Qazaqstannyń jańa naryqtyq ekonomıkasynyń negizi bolǵan reformalardy taban­dy­lyq­pen ilgeri jyljytty. Nátı­jesinde qol jetken ekonomıkalyq ósimge oraı kóptegen qazaq­stan­dyqtar jumys taýyp, bolashaǵyna senim artty jáne turaqty ómir artyqshylyǵynyń tátti dámin sezine bastady. Qazir elimizde jan basyna shaqqandaǵy IJО́ 9 myń AQSh dollarynan astam qarjyny quraıdy. Bul kórsetkish tipti dol­lar ınflıasııasyn esepke alǵanda Vengrııa, Malaızııa, Sıngapýr, Pol­sha memleketteri táýelsiz­dik­te­riniń alǵashqy jyldaryndaǵy sáıkes ósim yrǵaǵynan aıtar­lyq­taı artyq. Daǵdarys ýaqytynda júrisin sál baıaýlatqanymen, búginde qa­zaq­standyq ekonomıkalyq lokomotıv qaıta kúsh ala bastady. 2010 jyly ındýstrııalandyrý sheńbe­rin­de keıingi ınnovasııalyq damý­ǵa berik irgetas qalaıtyn 154 jańa óndiris orny ashyldy. Myńdaǵan jumys oryndary qurylyp jatyr. Soǵan qaramastan, Qazaqstan bız­nes-ahýaldyń oń kórsetkishine ıe bolǵandyqtan kóshbasshylar qata­rynda kele jatsa da, atalǵan má­se­leni jaqsartýdy eshqashan nazardan tys qaldyrǵan emes. Má­selen, memlekettik organdardyń sharýashylyq sýbektileriniń isine aralasýyn shekteıtin birqatar zańdar qabyldandy. Sonymen birge, jemqorlyqqa qarsy ymyrasyz kúres júrgizilýde. Sońǵy jylda­ry respýblıkalyq deńgeıdegi 40-tan astam basshy, 250 oblystyq jáne qalalyq aýqymdaǵy laýazym ıeleri, olardyń ishinde 39 ákim men olardyń orynbasarlary bar, qylmystyq jaýapkershilikke tar­tyl­dy. Prezıdent kez kelgen shendegi sheneýnik korrýpsııalyq qyl­my­sy úshin zańdy jazalaýdan qashyp qutyla almaıtynyn atap kórsetti. Osy aralyqta Nursultan Nazarbaev qazaqstandyqtardy qol jetken jetistikterge toqmeıilsi­meı, ekonomıkalyq jáne áleýmet­tik qaıta jańǵyrýlar marafonyn jalǵastyrýǵa shaqyryp otyr. 2014 jylǵa qaraı Úkimettiń qol­daýymen jalpy somasy 8 trıllıon teńgeden astam qarjyny qu­raıtyn 294 ınvestısııalyq joba júzege asyrylatyn bolady. Ortasha eseppen alǵanda shamamen 200 myń jańa jumys orny qurylady. Indýstrııalandyrýdyń basty maq­saty ekonomıkanyń shıkizat­tyq tutynýynan ketip, túbegeıli ınnovasııalyq qaıta qurýlar men aqparattyq qoǵam ekonomıkasyna ıek artý bolyp tabylady. Memleket basshysy túbegeıli reformalardy támamdaýdyń maq­sat­t­y merzimi etip 2020 jyldy bel­giledi. Bul merzimge qaraı IJО́ 30 paıyzǵa ósse, óńdeý salasyn­daǵy óndiris kólemi óndirýshi sa­la­daǵy sáıkes kórsetkishti basyp ozady. Shıkizattyq emes sektorǵa ınvestısııa da 30 paıyzǵa ulǵaı­yp, ekonomıka qurylymyndaǵy shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesi 40 paıyzdy quraıtyn bolady. Al Ulttyq qordyń aktıvteri IJО́ deńgeıiniń úshten birine jetedi. Onyń ústine, 2020 jylǵa qaraı qazaqstandyqtardyń sany 18 mıllıon adamǵa deıin ósetini, kásibı bilim-biligi joǵary maman kadrlar úlesi 40 paıyzdy quraıtyny, jumyssyzdyq 5 paıyzdan aspaı­tyny boljanyp otyr. Bul, árıne, jaqsy boljam jáne qol jetkizýge ábden bolatyn meje. Nursultan Nazarbaevtyń Prezıdent bolǵan jyldarynda kóter­gen bastamalary Qazaqstandy áleý­mettik-ekonomıkalyq progress baǵytynda ilgeri jyljytyp kele jatqany dáleldeýdi qajet etpeıdi. Deı turǵanmen, Memleket basshy­synyń bıylǵy halyqqa Jol­daý­ynda kórsetilgen basymdyqtar eli­mizdi damyǵan memleketter sa­natyna qosý jáne turǵyndardyń ómir deńgeıin joǵarylatý úshin asa qajet. Bul jerde másele atal­ǵan baǵdarlamany kimniń júzege asyratyndyǵynda. Osy turǵydan alyp qaraǵanda, prezıdenttik óki­lettikti Qazaqstannyń serpindi damýyn táýelsizdikten sońǵy uzaq jyldarǵa sozylǵan jemisti jumy­symen utymdy dáleldep kele jat­qan jemisti baǵdarlamalardyń av­to­ry – qazirgi Prezıdent Nur­sultan Nazarbaevtyń qolynda qal­dyrǵan durys dep bilemiz jáne otandastarymyzdyń basym bóli­giniń dál osylaı oılaıtyny kú­mánsiz. Samat MUSA.

Eshqandaı da saıası tapsyrys joq

Gazettiń ótken nómirinde habarlanǵanyndaı, prezıdenttikke ózin ózi usynǵan kandıdat Ýálıhan Qaısarov memlekettik til – qazaq tilin erkin meńgerýdi anyqtaý jónindegi Lıngvıstıkalyq komıssııasynyń synaǵynan óte almady. Osyǵan baılanysty 9 aqpanda Ortalyq saılaý komıssııasy óz otyrysynda prezıdenttikke kandıdat Ýálıhan Qaısarovty Konstıtýsııa men «Saılaý týraly» Zań talaptaryna sáıkes kelmeıtindigi týraly qaýly qabyldady. Onyń basty sebebi, prezıdenttikten úmit­ker Ýálıhan Qaısarovtyń memlekettik tildi erkin meńgermegendigine baılanysty. О́ıt­keni, kandıdat Lıngvıstıkalyq komıssııaǵa synaq tapsyrý barysynda «Bolashaq búgin­nen bastalady» degen taqyryptaǵy eki bettik shyǵarmasynda 28 orfografııalyq qate jibergen. Sonymen qatar, ol mátindi oqýda kóp­tegen stılıstıkalyq qatelikterge jol bergen. Belgilengen talaptar boıynsha, prezıdenttikke kandıdat úsh betten aspaıtyn kó­lem­degi mátindi erkin oqyp, 15 mınótten kem emes ýaqytta erkin túrde sóz sóıleýi tıis. Lıngvıstıkalyq komıssııanyń tóraǵasy Myr­zataı Joldasbekovtiń málim etýinshe, pre­zıdenttikten úmitker bul tapsyrmalardy oryndaýda birqatar qatelikterge jol bergen jáne qosymsha suraqtarǵa naqty jaýap qaıtara almaǵan. «Kandıdatqa eki bet jazbasha túrde shyǵarma jazý tapsyrylǵan edi, – dedi osyǵan baılanysty Komıssııa tóraǵasy Myrzataı Joldasbekov. – Biz oǵan tap­syrmany óz ýaqytynda oryndaýǵa múmkin­dik­ter jasadyq, odan keıin biz úmitkerdiń ju­mysyn tekserdik. Onyń jazǵan eki bettik  shyǵarmasynda 28 qate jiberilgendigi anyqtaldy». Kópshilik bul nárselerden jete habardar bolýy úshin Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy Qýandyq Turǵanqulov Myrzataı Joldasbekovten prezıdenttikke kandıdat Ýálıhan Qaısarovtyń jazǵan shyǵarmasyn kópshilikke usynýdy ótindi. Jasyratyny joq, kandıdattyń jazǵan shyǵarmasynda jiberilgen qateler qyzyl sııamen anyq kór­setilgen eken. Prezıdenttikten úmitker Ýálıhan Qaı­sarov Lıngvıstıkalyq komıssııanyń syna­ǵy­nan óte almaǵanyn saıası tapsyrystyń saldary dep málimdegen bolatyn. Komıssııa tóraǵasy Myrzataı Joldasbekovtiń málim etýinshe, prezıdenttikke kandıdat Ýálıhan Qaısarovtyń synaqtan ótpegendigi onyń saıa­sı tapsyrystyń saldary dep málimdeýi­ne eshqandaı negiz bola almaıdy. «О́zderińiz bilesizder, el Prezıdenti memlekettik tildi erkin meńgerýi jáne memlekettik tilde óz oıyn naqty jetkizýi qajet, – dedi osy jóninde Myrzataı Joldasbekov. – О́kinishke qaraı, kandıdat bul mejeden kórine almady. Sondyqtan Lıngvıstıkalyq komıssııa Ýálıhan Qaısarovty prezıdenttik laýazym­ǵa úmitkerlikke laıyq emes dep tapty. О́ıt­keni, ol memlekettik tildi jete meńgermegen. Bul jerde eshqandaı da saıası másele joq». Otyrys barysynda Ortalyq saılaý ko­mıssııasynyń tóraǵasy Qýandyq Turǵan­qu­lov osy máselege qatysty jýrnalıster tara­pynan qoıylǵan suraqtarǵa da jaýap qaıtardy. Onyń atap ótýinshe, Ýálıhan Qaı­sarov Komıssııanyń qabyldaǵan sheshimine kelispeıtin bolsa, onyń sotqa júginýine múm­kindigi bar. Bul – onyń konstıtýsııalyq quqyǵy. Álısultan QULANBAI.