Halyqaralyq porttyń jaǵdaıy qalaı?

Ol Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń Mańǵystaý oblysyna jumys sapary barysynda talqylandy Úkimet basshysy Mańǵystaýdaǵy saparyn Quryq parom kesheni qurylysymen tanysýdan bastady. 24 ga jerdi alyp jatqan, tolyqqandy júk tasymaldaýdy qamtamasyz etý, Kaspıı mańy elderi arasynda halyq tutynatyn taýarlar ımportyn uıymdastyrý, taǵy basqa da maqsattardy negiz etken parom qurylysy – óńirdegi irgeli qurylystardyń biri. Jyl sońyna taman paıdalanýǵa beriletin qurylys jumystary tııanaqtalýǵa jaqyn. K.Másimov Aqtaý halyqaralyq teńiz-saýda portynda boldy. Aqtaý porty arqyly taýarlar men kólik tranzıti Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Tájikstan, Aýǵanstan, Qytaı jáne Mońǵolııa arqyly ótedi. Bıylǵy jyldyń 6 aıy ishinde teńiz portynan 378 parom men 648 qurǵaq júk ótken jáne parom qatynasymen 9 201 kólik quraly tasymaldanǵan. Men Mańǵystaý oblysyna Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha óńirdiń búgingi tynys-tirshiligimen tanysý maqsatynda keldim. Qazirgi tańda elimizde Ult Josparyna saı, Qazaqstandaǵy halyqaralyq portty iske asyrý jónindegi jumystar júrgizilýde. Portty jetildirý bizge Azııadan Eýropaǵa júkti kidirissiz tasymaldaýǵa múmkindik beredi. Osy maqsatqa jetý úshin  Aqtaý halyqaralyq teńiz-saýda portynyń strategııalyq mańyzy zor, – dedi K.Másimov. Jıynda porttyń qazirgi jaǵdaıy, problemalary men damý perspektıvalary týraly Qarjy mınıstrliginiń Memlekettik kirister komıtetiniń tóraǵasy D.Erǵojın, «QTJ» UK prezıdenti A.Mamın, «Aqtaý» teńiz portynyń prezıdenti M.Iаlbachev baıandady. Investısııalar jáne damý mı­nıstri J.Qasymbek, «Baký halyq­aralyq teńiz saýda porty» JAQ bas dırektory T. Zııadov, Mańǵys­taý oblysynyń ákimi A.Aıdarbaev sóz sóılep, portqa qatysty búgingi jaı-japsarlardy ortaǵa saldy. 2016 jyldyń birinshi jarty­jyl­dyǵy boıynsha atalmysh teńiz portynan  2 mln.  681 myń tonna júk ótkizilgen, al ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda metall men astyqty aýystyryp tıeý sáıkesinshe 41 jáne 177 myń tonnany qurady. Aýyr júk tasıtyn mashı­nalardyń tasymaldaý kólemi 14 esege artty. Sondaı-aq, «Teńiz porty» ótkizý beketindegi memlekettik qyzmetterdiń jumys úrdisterin ońtaı­landyrý, qujattardy resim­deýin jeńildetý jáne jyldamdatý, biryńǵaı memlekettik baqylaý júr­gizý maqsatynda «Bir tereze» qaǵı­daty boıynsha jumys jasalýda. Nátıjesinde barlyq organdar bir jerge ornalastyrylyp, baqy­laý­shy memlekettik organdar táýliktik rejimde jumys isteıtin boldy. «Bir tereze» qaǵıdaty boıyn­sha kedendik resimdeýdi engizý arqy­ly qujattardy óńdeý ýaqyty 10 saǵattan 2,5 saǵatqa deıin qysqaryp,  jyl basynda týyndaǵan kezekke turý máselesi sheshimin tapty. Keńeste «QTJ» UK» AQ prezı­denti A.Mamın Kaspıı aımaǵynyń elderi 2020 jyldarǵa qaraı porttar qýattylyǵyn 103 mln. tonnadan 150,6 mln. tonnaǵa deıin, ıaǵnı 1,5 ese arttyrýdy jospar­lap otyr­ǵandyǵyn,  bul óz keze­gin­de Aq­taý teńiz portynyń Kaspıı mańy elderiniń júk aınaly­myn­­daǵy úlesin 26%-dan 34% -ǵa deıin arttyratyndyǵyn atap ótti. Ke­ńeste sóz alǵandar tarapy­nan qol­danystaǵy tarıfter­diń tıimsizdigi sóz bolsa, ázerbaı­jandyq árip­tes birlese jumys jasa­ǵan qazaq­stan­dyq port basshyly­ǵyna alǵysyn jetkizdi. Mańǵystaý oblysynyń ákimi A.Aıdarbaev Aqtaý áýejaı­yna, Quryq jáne Baýtıno porttaryna, Quryq keme qurastyrý zaýytyna qatysty máselelerdi kóterdi. Premer-Mınıstr K.Másimov keńes qorytyndysynda ınvestı­sııalar jáne damý mınıstri J.Qa­symbektiń basshylyǵymen jumys tobyn quryp, talqylanǵan máse­leler boıynsha usynystardy qorytyndylap, Úkimet qaraýyna engizý týraly tapsyrma berdi. Odan ári Premer-Mınıstr Aq­taý qalalyq jastar ortalyǵynda bolyp, jumyssyz jastardy ju­mysqa ornalastyrýdy kózdeıtin «Jańa serpin» baǵdarlamasynyń júzege asyrylý joldarymen tanysty. K.Másimov bastaǵan top Mań­ǵystaý oblysy ákimdiginde qorytyndy keńes ótkizip, oblys­tyń 2016 jyldyń birinshi jarty­jyldyǵyndaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damýy men aldyna qoıyp otyrǵan mindetteri týraly tyńdady. Jınalǵandar arasynan jastardyń jumysqa turýy men baspanamen qamtylýy, Munaıly aýdanynda aýrýhana salý jobasyn qoldaý, Mańǵystaýda munaı óńdeý zaýytyn salý, sondaı-aq, «Burǵylaý», «Kezbı» servıstik qyzmet kórsetý kompanııalaryndaǵy týyndap turǵan máseleler boıynsha suraqtar qoıyldy jáne jıyn sońynda saýaldarǵa tıisti azamattar tarapynan jaýaptar berildi. Basqosýdy qorytyndylaǵan K.Másimov aımaqta aıtylǵan  munaı­shylarǵa, sapaly aýyz sýǵa qatysty, ózge de kóterilgen máse­lelerdi nazarǵa alatyndyǵyn jáne múmkindiginshe sheshý joldaryn qarastyratyndyǵyn jetkizdi. Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY, «Egemen Qazaqstan» Mańǵystaý oblysy