Dúbir

Úshinshi jarys kúni – úshinshi medal «Egemen Qazaqstannyń» arnaýly tilshisi Baqtııar TAIJAN, Rıo-de-Janeırodan habarlaıdy 62 kıloda synǵa salǵan aýyr atletimiz Farhad Harkı jarady. Rıoda kún eńkeıip batqan mezgilde kúndizgi jarys­tardy qorytyndylap, búgin qarmaǵymyz qappady ma dep otyrǵanda, qorjyny- myzǵa qola medal saldy. Bári de ádettegideı bastalǵan. Áýeli óz múmkindigin biletinder bir-birimen jarysqa túsip boldyryp baryp toqtaıdy da, sońynan kil myqtylardyń tartysy bastalady. Buǵan ábden kózimiz úırengen. Farhad julqa kóterýdi 135 kılomen bastady. Túri sharshaýly kóringenimen, jaqsy kóterdi. Biraq 140 kılony eki ret kelip, kótere almaı ketti. Ishten tynyp qaldyq. Basty qarsylastary ındonezııalyq Eko Iýlı Iravan men kolým­bııalyq Alberto Fıgýera Mos­kera 142 kılomen toqtady. Myq­ty sportshylarǵa bar-joǵy eki kılo kelesi jattyǵý úshin buıym emes. Ishteı medaldiń aýyly alys emes ekenin sezip, taqymymyzdy qysyp otyrmyz. Aıtqandaı, júldege talasa­tyndar osy úsheýi ǵana ekeni serpe kóterýdiń saıysynda ańǵarylyp qaldy. Árýa­ǵyn shaqyryp, kótere alǵanyn kóterip baryp, múlde tynshy­ǵandardan keıin jarys qaıta qyzdy. Biraq aýyr tynystap júrgen Farhadtyń júzinde jar­qyl joq. Jarystyń tez aıaqta­lýyn kútip júrgendeı áser qal­dyrady. Bul joly ol 170 kılomen toqtady. Iravan da 170 kg-den asa almady. Moskera ǵana 176 kılony baǵyndyra aldy. Sonymen, qos saıys qorytyndysy boıynsha 305 kg jınaǵan bizdiń Farhad Harkı qola medaldi keýdesine taqty. Indonezııalyq Iravan 312 kılomen kúmis medalǵa ıe bolsa, bas júlde 318 upaıy bar kolýmbııalyq Moskeranyń qanjyǵasynda ketti. Jarystan soń jýrnalısterge suhbat bergen bas jattyqtyrýshy Alekseı Nı Olımpııalyq oıyn­darǵa qatysý úshin Farhadtyń az kúnde segiz kılo salmaq qýǵanyn aıtqan. Álem chempıonatyna 69 kg salmaqta barǵan bizdiń oǵlanǵa osynshama salmaq qýǵany kúshine tıip, áldeneshe ret basy aınalyp, qulap qala jazdapty. «Áıtpese, ol jattyǵýda serpe kóterýde 177 kılony erkin kóteretin», deıdi Alekseı Nı. Bolashaqta Farhad­tyń 69 kg salmaqta jarysqa daıyndalatynyn aıtty. Bul sózdi Farhadtyń ózi de qýattady. «Men jolym bolyp Qazaqstanǵa bir medal áperip, ortaq jeńiske úles qosa alǵanyma, menen úmit kútken eldiń aldynda uıatqa qalmaǵanyma qýanamyn. Árıne, budan joǵary medal alsam degen armanym boldy, biraq kóp qýǵan salmaq shtangany kótergende esimnen aıyryp jibere jazdady. Bul medal meniń eń myqty kórsetkishim emes, aldaǵy Olımpıadaǵa daıyndyqty Qazaqstanǵa barysymen bastap ketemin». Aldyna qoıǵan úlken maqsa­ty bar ulan sózin osylaı tujyr­dy. Farhad óz sózinde tura alatyndyǵyn osy jarys barysynda kórsetti. Sol asyl armany oryndalǵaı dep tileıik. Bokstyń keremetin qazaqtar kórsetti Til-kóz tasqa, qazaq boksshylaryna deıin bul kúni sharshy alańǵa shyqqandardyń birazy uly ónerdiń qadirin ketirip, jankúıerlerdi sharshatyp ta aldy. Birjan Jaqypovtyń qarsylasy afrıkalyq Matıas Hamýnela bastapqyda bizdiń boksshyny qalpaqpen uryp alardaı tarpa bas salǵan. Eki qolyn aldyna salyp, ońdy-soldy sermegen soqqylary keıde nysanaǵa tıip te jatty. Birjan – klassıkalyq mánerdiń boksshysy. Sál abdyrap qalǵanymen, esin tez jıyp, Matıastyń ekpinin basýdyń amaldaryn jasady. Birinshi raýndty teń aıaqtaǵan jerlesimiz ekinshi raýnd­ta bul jerde kimniń qojaıyn ekendigin órekpigen shirkinge tez uqtyrdy. Áli de bolsa jeńisten úmiti bar Matıas sońǵy raýndta alǵa júgirip júrip, boldyryp bitti. Bylaı aıtqanda, daıyndap kelgen oqtarynyń dárisi de, qorǵasyny da taýsylypty. Syrt kózge qolǵabynyń ishine maqta orap alǵandaı áser qaldyrǵan. Birjan bir-eki ret buryshqa qýyp tyǵyp, bóriktirip alǵannan keıin sharshy alańnan saǵalar saıa tappaı sandalǵan. Eseptiń 3:0 – bolýy osynyń aıǵaǵy. Al 75 kıloda sharshy alańǵa kóterilgen Jánibek Álim­han­uly bul keshtegi ádemi aı­qastyń arqaýyn kór­setken. Ulybrıtanııalyq Entonı Foý­lerdiń Brazılııaǵa Jáni­bekten taıaq jeýge kelmegeni belgili. Aıaqqaptaı keýdesin kerip-aq shyqqan. Jánibektiń eki-úsh soqqysy aýyr ótkennen keıin qaıqańdaı bastaǵanyn baıqady. Soqqy almasqanda, Jánibektiń qolyn qoltyǵyna qysyp alyp, erkin qımyldaýyna múmkindik bermeıdi. Bizdiń jigit qolyna qolǵap emes, qos narkesken ustap alǵandaı áser qaldyrady. Ekeýi bettesse boldy, Entonı soqqydan aýyrsynyp, qaıqańdaı jóneledi. Bolmady. Qutyla almady. Ekinshi raýndta sol jaqtan opyra tıgen gúrzi judyryq eki aıaǵynan jan ketirip jerge sylq etkizdi. Sodan keıin-aq Entonıdan sán ketti. Oǵan dál qasymyzda shyryldap otyrǵan jankúıerleriniń de aıqaıy demeý bola almady. Gongtyń tez soǵylǵanyn, taǵy da masqara bolyp qulap qalmaýdy oılaǵany anyq. Sońǵy raýndta da qarsylasyp jarytpady. Jánibek aıqyn basymdyqpen jeńdi. Vasılıı Levıttiń qarsylasy qytaı boksshysy Iý Fengkaı qaradan-qarap úrkip shyqty. Soǵan qaraǵanda, qazaq boksynyń qaı­ratyn burynnan biletin bolýy kerek. Levıt te aqyry tóbelesýge keldik qoı, urysta turys joq degendeı, eki bilegin sybanyp kirisip ketti. Qytaı uly qorǵanysta. Qoıandy indetken qasqyrdaı sabap júrgen bizdiń jigit. Ekinshi raýndta týra tıgen joıqyn soqqy julyndaı ushyryp jiberdi. Iý Fengkaı edende eki jaqqa ketken eki aıaǵyn jınaı almaı uzaq otyryp qaldy. Bapkerleri shákirtiniń qazaq boksshysyna shamasynyń jetpeıtinin, endigi baskózdik densaý­lyǵyna zııan ekendigin tez baǵamdap jarystan aldy. Keıbir boksshylar mundaıda ótirik qo­pańdap, shaıqasqa qaıta túse­tindeı syńaı tanytatyn edi, qytaı boksshysy aman-esen qutyl­ǵanyna razy bolǵandaı syńaı tanytqan. Ataqty Felıks Savonnyń nemere inisi Erslandı Savonnyń jekpe-jegin tamashaladyq. Amandyq bolsa, ol ekinshi kez­desýinen soń joly bizdiń Levıt­pen toǵysady. Savon baıaǵy qoldy-aıaqqa turmaıtyn Savon emes, qımyly aýyrlap qalypty. Iаǵnı, Vasılııdiń jartylaı fınalǵa at oınatyp ótýine múmkindigi mol sııaqty. Ol – endi, aldaǵy kúnderdiń áńgimesi. Bas jattyqtyrýshy Myrza­ǵalı Aıtjanovqa jolyqtyq. Onyń shákirtterine kóńili toq. Qarsylas­tar belgili. Birjan kelesi joly óziniń syralǵy qarsylasy Hasan­boı Dýsmatovpen jolyǵady. Ekeýi­niń arasyndaǵy báseke búgin­ge deıin teń – 1:1. Endigisine – Rıo sharshy alańy tóreshi. Harkı men boksshylardy qospaǵanda, surmergenimiz Iýrıı Iýrkov 10 metrlik myltyq atýdyń irikteý saıysynda 44-i orynǵa turaqtady. Dzıýdoshy Dıdar Hamza ekinshi ótkelden óte alǵan joq. Sadaqshy Sul­tan Dúzelbaev jarys­ty jaqsy bastaǵanymen, London Olımpıadasynyń chempıony ıtalıan Maýro Nespolıdan utylyp qaldy. Akademııalyq esýde Vıacheslav Iаkovlev pen Svet­lana Germanovıch jarty­laı fınalǵa shyǵa almady. Sla­lomda baıdarkamen eskek esken Ekaterına Smırnova irikteý jarys­ta 19-orynmen aıaqtaǵan. Kestede belgilengen boks­shy­lar­dyń sharshy alańǵa shyǵýy ózgerip jatyr. Atyńnan aınalaıyn, Abylaıhan! Arqa tósindegi Abaı syndy nebir tarlan boksshylar shyqqan qalada týǵan Abylaıhannyń bala kúninen boks degen ónerge úıir bolǵanyna tańdanýdyń qajeti joq shyǵar. Ekinshi synypta oqyp júrgeninde ata-anasy boks úıirmesine beripti. Bolar bala bilikti bapkerdiń qolyna túsip jatsa, qandaı ǵanıbet deseńizshi! Abylaıhannyń alǵashqy jattyq­tyrýshysy Baýyrjan Amanbaev kezinde sharshy alańda atoı salǵan has sheberdiń ózi. Keńester Odaǵy kezinde «KSRO sport sheberi» ataǵynyń kim-kóringenge berile salmaıtyny belgili. Al Amanbaev bolsa, osy ataqqa saı bolǵan saıypqyran edi. Sportta osyndaı bıikterdi baǵyndyrǵan Baýyrjan-boksshy búginde ózin talantty tálimger retinde de tanytyp úlgerdi. Bir ǵana Abylaıhandy mysalǵa keltirer bolsaq, osy sózimizge dáleldi alystan izdep áýre bolmaımyz. «Bala kezimde, – deıdi Abylaı­hannyń ózi, – Serik Sápıevtiń jatty­ǵýlaryn tamashalaýdan jalyq­paıtynmyn. О́se kele chempıon jerlesime  uqsaǵym keldi. Ony ózi­me úlgi tuttym. Qazir qarap tursa­ńyz, meniń mánerimnen Sápıev tehnıkasynyń keıbir mashyq­taryn ańdaýǵa bolady. «Jaq­sydan – sharapat» degen ǵoı, óz basym Serik Sápıev, Gennadıı Golov­kın sııaq­ty aldyńǵy tolqyn aǵala­rym­nan úırenerim áli de kóp dep esepteımin». Til-kózden saqtasyn deıik, Aby­laıhan Júsipovtiń boks álemindegi joly ázirge buralańsyz bolyp keledi. О́zderińiz-aq baǵamdaı berińizder: jasóspirimder arasynda Azııa, Álem jáne Olımpıada chempıony atandy. Budan keıin jas­tar arasynda da jarqyraı kórinip, sary qurlyqtyń jáne dúnıe júziniń  birinshilikterinde top jardy. Bázbir mamandar Abylaıhan úshin eresekter arasyndaǵy dodaǵa synalaı ený úlken synaq bolady dep, tipti keıbiri kúmándanǵandaı keıip tanytyp,  sáýegeılik aıtqan-dy. Alaıda, jas talant syndarly shaqta syr bermedi. Saqa jigitter arasyndaǵy alǵashqy syn­nyń birinde – Qaraǵandyda ótken Ǵalym Jarylǵapovty eske túsirýge arnalǵan týrnırde ol 64 kılo salmaqta elimizdegi eń myqty dep júrgen Bekbergenov, Muqanov jáne Álimbekov syndy úsh birdeı boks­shymen rıngke shyǵyp, úsheýin de bet qaratpaı jeńdi. Mine, sol kezde baryp ulttyq quramanyń tizginin ustaǵan bapkerlerdiń Abylaıhanǵa degen kózqarasy kúrt ózgergen. Dál osy týrnırdiń Júsipov syndy jas boksshynyń sporttyq mansabynda taǵdyrsheshti ról oınaǵany ras. Nege deseńiz, jattyqtyrýshylar quramy jastyǵyna qaramaı, Abylaıhanǵa úlken senim artyp, bıylǵy jyldyń naýryz aıynda Qytaıda ótken lısenzııalyq týrnırge alyp bardy.  Osy synda ol ózine kórsetilgen senimdi tolyq aqtap, Rıo-2016 Olımpıadasynyń joldamasyna qosa jarystyń altyn júldesin de   jeńip aldy! Júsipovtiń jeke bapkerine aqyl-keńes berip júrgen ataqty maman, Qazaqstan jastar quramasynyń bas jattyqtyrýshysy Ǵalym Kenje­baevtyń Abylaıhan týraly aıt­qan myna pikirine qulaq túre ketkendi jón sanadyq. «Ol – áli jeńilistiń ashy dámin tata qoımaǵan jas peri. Munyń psıhologııalyq turǵyda artyqshylyqtary bar. Odan keıin ol jastyǵyna qaramaı, óte sal­maqty, psıhologııasy ornyq­ty jigit. Tehnıkasy joǵary deń­geıde. Degenmen, onyń eresekter boksyndaǵy tájirıbesiniń azdyǵy jáne de kúsh-qýatynyń áli de bolsa tolysa qoımaǵandyǵy kóńilge azdap kúdik   uıalatady. Biraq Olımpıada syndy alaman dodadan bárin de kútýge bolady: myqtylar súrinedi, jastar sýyrylyp shyǵyp, jarq ete qalýy múmkin», deıdi áıgili Golovkınniń bir kezdegi jeke bapkeri. Álbette, Rıo-2016 Olımpıada­syndaǵy jekpe-jekterdiń bizdiń Abylaıhan úshin ońaıǵa túspesi aıdan anyq. Tym árige barmaı-aq, beriden salar bolsaq, 64 kılo salmaq dárejesinde munyń jolynda nebir «sen tur, men ataıyn» deıtin myqtylar ıin tiresip tur. Bulardyń aldyńǵy qatarynda qazir Ázerbaıjannyń atynan judyryqtasyp júrgen kýbalyq Lorenso Sotomaıordy ataýǵa bolady. Osy salmaqta álemdik reıtıng boıynsha birinshi orynda turǵan reseılik Vıtalıı Dýnaısev te ekiniń birine ese jiberetin bosbelbeý emes. Al kýbalyq Iаsnıer Toledo týraly áńgime tipti de bólek. Mysaly, joǵaryda biz aıtqan Vıtalıı Dýnaısev osy Toledony Rıodaǵy óziniń basty qarsylasy sanaıdy eken. «Toledo – ámbebap boksshy. Ol jekpe-jek kezinde taktıkasyn myń qubyltatyn teńdessiz sheber. Onyń boıynda kemshilik degen joqtyń qasy», depti reseılik boksshy suhbattarynyń birinde. Osy sózderdi 2015 jylǵy Álem jáne Eýropa chempıony Vıtalıı Dýnaısev aıtyp otyrǵan soń, nanbasqa laj joq. Mine, bizdiń 19 jastaǵy balań jigit Abylaıhandy osyndaı aıbarly qarsylastar kútip tur. Jankúıer jazǵannyń boıynda qazir úmit pen kúdik aıanbaı aıqasqa túsken. Taıaýda Qaraǵandyda bolǵanynda Olımpıada chempıony, Bell Barker kýbogynyń ıegeri Serik Sápıev jýrnalısterge bergen suhbatynda bizdiń alań kóńildi azdap bolsa da demeıtindeı sóz aıtty. «Menińshe, Abylaıhan Júsipovtiń júlde alýǵa barlyq múmkindigi bar. Tek sáttilik pen daıyndyq serik bolsyn deńiz. Men eki márte Olımpıada oıyndaryna qatysqan adammyn. Sondaǵy túsingenim – eshqashanda saspaý kerek», dedi London-2012 Olımpıadasynyń eń úzdik boksshysy. Jaqsy sóz jandy semirtedi ǵoı, «Aýzyńa – maı, astyńa – taı», dedik bizder ishteı. Basqa tilek joq bizde – Arqa jurty, Alash eli «Atyńnan aınalaıyn, Abylaıhan!», deıtin kúnge jazsyn! Qaırat ÁBILDINOV, «Egemen Qazaqstan» QARAǴANDY Jerlester – jappaı jankúıer! Latyn Amerıkasy qurly­ǵynda alaýyn jaqqan Rıo Olımpıadasyna Shyǵys Qazaq­stan óńirinen 6 sportshy qatysady. Atap aıtqanda, jeńil atletıkadan Olga Ry­pakova, Irına Smolnıkova jáne Elına Mıhına, aýyr atletıkadan Denıs Ýlanov pen Ekaterına Smırnova, eskekti slalomnan dısk laqtyrý boıynsha synǵa túsetin Evgenıı Labýtov el namysyn qorǵaıdy. Qazirgi kezde Rıo-de-Janeı­ro qalasyndaǵy Olım­pııalyq oıyndar otandyq úsh telearnada tikeleı efır ar­qyly kórsetilýde. Bul merzimde Qazaq­stan aýmaǵyndaǵy teledıdar men ınternette olım­pııalyq kontentten kez kelgen sheteldik taratý shekteletinin aıta ketken lázim. Oblys ortalyǵyndaǵy Sport saraıynyń aldynda turǵan úlken ekrannan Olımpıadanyń ashylý saltanatynan bastap tikeleı kórsetilim uıymdastyryla bastady. Ekrannyń aldyndaǵy alańqaıǵa kórermenderge ar­nalǵan oryndyqtar qoı­ylǵan. Alda, 13 tamyz kúni óner kórsetetin Olga Rypakova men Denıs Ýlanovqa jerlesteri osy alyp ekran arqyly qoldaý kórsetpek. Jankúıerler tańǵy saǵat 4.00-de bastalatyn aýyr atletıka synyn, sondaı-aq, keshki 18:40-ta bolatyn jeńil atletıka jarysyn úlken ekrannan birge tamashalaı alady. Sondaı-aq, HHHI jazǵy Olımpıada oıyndaryna qa­tysýshy qazaqstandyq sport­shylardy qoldaý maq­­satynda marafon ótti. Bıiktigi 522 metrlik Qazaqstan taýyna júgirip shyqqan 200-ge jýyq marafonshy olımpıadashylarǵa qoldaý bildirdi. Bul sharaǵa pavlodarlyq áýesqoı shabandoz О́mirjan Oshanov ta qatysty. Saıahatyn Pavlodar qalasynan bastaǵan veloshabandoz О́skemen shahary arqyly Mońǵolııa, Reseı jáne Qytaı elderine saparlamaq. Olımpıadashylardy qoldaý maqsatynda basqa da túrli sharalar, aksııalar ótkizilýde. Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan» О́SKEMEN Nemeresiniń jarysyn kórip otyryp, qaıtys boldy Taılandtyq aýyr atlet Sınfet Krýaıtongtiń Rıo Olımpıadasynda qola medal jeńip alǵan shaıqasy onyń otbasy úshin qaıǵyly aıaqtaldy. Sportshynyń 84 jastaǵy ájesi Sýbın Hontap onyń tuǵyr ústinde taıtalasta bolyp ótken kúresin televızordan kórip otyryp, asa qatty tolqyǵandyqtan, júregi ustap qalyp, jahannamǵa attanyp ketti. Alaıda, bolǵan oqıǵaǵa túsinikteme bergen jergilikti polıseı bul qaıǵyly jaǵdaıdyń Sınfettiń saıysyna eshqandaı qatysy joq ekenin aıtyp otyr. «Meniń sol kezde ájeıdiń qatty tolqyp ketkenine kúmánim bar, shamasy, ol burynnan aýrý bolsa kerek», deıdi ol. Olımpıadada 56 kg salmaqta synǵa túsken Sınfet Krýaıtong aldyna KHDR ókili Om Iýn Chhol men qytaılyq Lýn Sıngýandy salǵan bolatyn. Ýseın Bolt: «Bul – meniń sońǵy Olımpıadam» Iаmaıkalyq aty ańyzǵa aınalǵan jeńil atlet Ýseın Bolt tórt jyldyqtyń basty týrnırimen ara-qatynasyn úzýge sheshim qabyldady. «Sizderdiń bul jańalyqty qol shapalaqtap, qarsy alýlaryńyzǵa bolady, – dep málimdedi sportshy Rıoda ótken baspasóz máslıhatynda. – Iá, bul – meniń sońǵy Oıyndarym. Men qoldan kelgenniń bárin jasadym, bárin dáleldedim. Kóp adamdar buǵan razy da bola qoıǵan joq». Bolt tek 200 metrlik qashyqtyqqa júgirer aldynda ǵana azdap júıkesi syr beretinin aıtty. «Men úshin 100 metrliktiń esh qıyndyǵy joq. Tek 200 metrlikke júgirýden rekord jasaǵym kelip edi. Ol shamamen 19 sekýndtyń mańaıynda bolýǵa tıis», – dedi ol. Ýseın Bolt – Olımpııalyq oıyndardyń alty altyn medalin jeńip alǵan sańlaq. Ol álemniń 11 dúrkin chempıony. Damır QOJAMQUL