«Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ Basqarma tóraǵasy Aıbatyr Jumaǵulov beıresmı jaǵdaıda banktiń salymshylarymen kezdesip, barlyq suraqqa egjeı-tegjeıli jaýap berdi.
Keri baılanys
Bank salymshylarymen atalmysh ashyq kezdesý alǵash ret ótkizilip otyr. A.Jumaǵulov kezdesýge kelgen qatysýshylardy jyly shyraımen qarsy alyp, mundaı kezdesýler aldaǵy ýaqytta dástúrge aınalatyndyǵyn jáne barlyq óńirlerde ótetindigin málimdedi. Osylaısha bank óziniń ashyqtyǵyn, transparenttiligin jáne elimizdiń azamattary úshin qoljetimdi ekendigin pash etedi. Bul turǵyda qarjy mekemesiniń saıasaty turaqty ári ondaǵan jyldar boıy ózgerissiz qala beredi. Bank servısti, ashyqtyqty kóterýge jáne salymshylardyń pikirlerimen udaıy sanasatyn jumysyn turaqty jalǵastyrady.
«Bizdiń salymshylar belgili bir kúmánmen, saqtyqpen qaraıtyn keıbir suraqtar bar. Azamattardyń bul sanaty úshin osy taqylettes kezdesýler kóńildi kúpti etip júrgen máseleniń mánisin sheshýge múmkindik beredi. Kóptegen ótkir suraq bar, olarǵa naqty jaýap berýge biz ár kez daıynbyz. Basqa óńirlerde de halyqpen kezdeskende osy tárizdi suraqtardyń týyndaýy ábden múmkin. Sondyqtan da salymshylarǵa bárin durys túsindirýimiz qajet. Biz klıentterimizben tyǵyz qarym-qatynasta bolýymyz kerek. Jáne de túrli túsinispeýshilik oryn almaǵany jón. Bankte arnaıy qyzmet – ahýaldyq ortalyq quryldy. Ol bankte, onyń óńirlik bólimshelerinde bolyp jatqan barlyq úrdisterge monıtorıng jasaýy tıis. Biz úshin máseleniń úlken-kishisi bolmaıdy. Eger qandaıda bir fılıalda adamdar kóp jınalsa, biz kezekte turǵan klıentterdiń qataryn seıiltý úshin qosymsha menedjerlerdi jiberemiz» dep atap kórsetti Aıbatyr Jumaǵulov.
Sondaı-aq, birinshi basshy taıaýda agentter shtatyn keńeıtý máselesi sheshiletindigin habarlady. Olar konsýltant ókilettigin alyp, adamdardy turǵylyqty jeri boıynsha tıisti aqparatpen qulaqtandyratyn bolady. Bul turǵyndarǵa banktiń kóptegen ónimderi, turǵyn úı zaemy jáne páter máselesin sheshý sharttary týraly naqty jáne tolyq aqparat alýǵa múmkindik beredi. A.Jumaǵulov banktiń strategııasy jóninde habarlady, onyń negizine tehnologııalardy qoldaný jáne servıster qurý jatady. Olar ýaqyt pen aqshany meılinshe únemdeıdi.
Kóptegen ózgertýler salymshylar men banktiń ózara qatynasyn jeńildetip, qazaqstandyqtardyń arasynda onyń tanymal bolýyna yqpal jasaıdy. Máselen, nesıe berý ýaqyty bes esege qysqardy. Tizilimnen birden banktik komıssııalardyń alty túri alynyp tastaldy, al, mysaly, salym ashý úshin komıssııa eki esege tómendetildi. Qujattardy kýálandyrý boıynsha notarıýstyń qyzmet quny 27 myń teńgeden 7 myń teńgege deıin azaıdy. Endi shot ashý úshin tek jeke kýálikti kórsetseńiz másele sheshildi deı berińiz. Kóptegen operasııalardy úıden shyqpaı-aq jasaısyz. Kezekti tólemdi nemese jańa úıden páter alý utysy boıynsha pýlǵa qatysýǵa ótinim berý úshin ınternet-bankıngti paıdalanýyńyz jetkilikti.
Sońǵy kezde bank klıentterge qyzmet kórsetýdi jeńildetý, servısti arttyrý, ónimderdiń tartymdylyǵyn jaqsartý úshin orasan jumys istedi. Joǵary servıstiń úzdik dáleli – klıentter aǵyny jyldan jylǵa ósip otyr. 2016 jylǵy 1 shildedegi jaǵdaı boıynsha Ońtústik Qazaqstan oblysynda Turǵyn úı qurylys jınaq banki salymshylarynyń sany 37 myń 777-ge jetti. Olardyń jınaqtarynyń jalpy somasy 19,2 mlrd. teńge quraıdy. Atalǵan óńirdegi banktiń nesıelik qorjyny 12,5 mlrd. teńgege teń.
Bank qyzmet órisin keńeıtýde
«Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ Basqarma tóraǵasy Aıbatyr Jumaǵulovpen kezdesýge kelgen ońtústik turǵyndarynyń qoıǵan kádýilgi suraqtary mynaǵan saıady – banktiń qyzmetterin áýre-sarsańsyz qashan paıdalanýǵa bolady. Onyń ıgiligin Astana, Almaty jáne oblys ortalyqtarynyń turǵyndary ǵana emes, sondaı-aq aýdandar men shaǵyn qalalardyń halqy da kórýi qajet degen máseleni alǵa tartty. Rasynda da oryn alǵan olqylyqtar týraly Turǵyn úı qurylys jınaq banki bul máselege beı-jaı qaramaıtyndyǵy belgili boldy. Shalǵaıdaǵy aýyl turǵyndarynyń qujattaryn resimdeý úderisin jeńildetý úshin bank jaqynda kóptegen aýdan ortalyqtarynda fılıaldar ashýǵa nıettenip otyr eken. Halyqtyń suranysyn qanaǵattandyrýǵa baılanysty qyzmetterin odan ári jetildire bermek. Ol negizinen turǵyndar sanyna da baılanysty bolyp otyr. Qazir qyzmet kórsetý aıasy 100 myń adam bolyp anyqtaldy. Ońtústik Qazaqstanda halyq óte tyǵyz qonystanǵan. Sondyqtan da ol bank pen onyń fılıaldary úshin strategııalyq óńir bolyp sanalady. Aýdan ortalyqtary men qalalardyń kópshiliginde banktiń bólimshelerin ashý josparlanýda.
Mundaı alǵashqy keńse Maqtaaral aýdanynyń Jetisaı qalasynda ashyldy. A.Jumaǵulovtyń aıtýynsha, taıaýdaǵy ýaqytta banktiń fılıaldary Saryaǵash aýdanynda jáne Túrkistanda boı kóteredi. Sonyń nátıjesinde halyq qujattaryn resimdeý úshin altyn ýaqyty men qaltadaǵy aqshasyn shyǵyndap oblys ortalyǵyna shapqylamaıtyn bolady. Turǵyndar bank jumysy týraly barlyq aqparatty, turǵyn úı qurylysynyń baǵdarlamalaryna qatysýǵa sharttardy óz mekenderinde otyryp-aq alýlaryna múmkindik týady. Budan basqa, bankte birqatar baǵdarlamalar jumys isteıdi, olar boıynsha klıent bastapqy, sondaı-aq qaıtalama naryqta ózine unaǵan ári qolaıly turǵyn úı satyp ala alady. Osylaısha bank shalǵaıdaǵy eldi mekenderge qyzmet kórsetý aıasyn keńeıte túsip, qarapaıym adamdarǵa baspana máselesin sheshýdi jedeldetedi.
Birinshi transh ta tólendi
Kezdesýge qatysýshylardy tolǵandyratyn kókeıkesti máselelerdiń biri – Turǵyn úı qurylys jınaq banktegi jınaqtaǵan depozıttik salymdary boıynsha ótemaqy tóleý boldy, olar ótken jylǵy baǵam aıyrmashylyǵynan zardap shekti. Soǵan oraı birinshi transh Turǵyn úı qurylys jınaq banki salymshylarynyń shotyna 1 tamyzda esepke alyndy. Sóıtip bıylǵa josparlanǵan ótemaqynyń birinshi transhyn tóleý úrdisi aıaqtaldy. Jalpysynda 320 myń salymshyǵa ótemaqy tólendi. Sonymen, ótemaqyǵa bólingen 54,5 mlrd. teńge mólsherindegi qarjy 94%-ǵa ıgerildi. О́temaqy talap etpegenderden 3,5 mlrd. teńge qaldy.
Ońtústik Qazaqstan oblysynda ótemaqy 20 myń salymshyǵa tólenip, 1,6 mıllıard teńge somany qurady. Ony tóleý 2016 jylǵy 1 tamyzǵa deıin aıaqtaldy. Sonymen birge ońtústikqazaqstandyq 5 myńǵa jýyq salymshy belgilengen merzim boıynsha qosymsha kelisimge qol qoımady. Sáıkesinshe, olarǵa ótemaqy tólengen joq. Qolaıly jaǵdaı jasaý úshin bank olarǵa bul merzimdi bir aıǵa uzartýdy esepke ala otyryp, 144 kúntizbelik kúndi bólgen edi.
Ýaqtyly qosymsha kelisimge qol qoımaǵany úshin ótemaqy alýǵa múmkindik bola ma degen suraq ta qoıyldy. A.Jumaǵulov mundaı árbir jaǵdaı bank basqarmasynyń otyrysynda jeke qaralatyndyǵyn habarlady. Eger salymshy sebepti jaǵdaı boıynsha qosymsha kelisim bere almasa, mysaly naýqastanǵan nemese shetelde júrgen jaǵdaıda másele ońdy sheshim tabý múmkindigi sheshiletindigin joqqa shyǵarmady.
Kezdesýge qatysýshylar ótemaqynyń ekinshi transhyna qashan qol jetkizemiz degen suraqqa da jaýap aldy. Baǵam aıyrmashylyǵynyń ekinshi transhy salymshylardyń shotyna 2017 jylǵy 1 shildege deıin túsedi. Sóıtip, ótemaqyny esepke alǵanda depozıttik salymdardyń somasy úsh eseden astamǵa ósedi.
Samannan salynǵan úıdi kepilge qoıýǵa bolady
Janar Aqqoıasheva Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń basshysymen kezdesýge kelip, ózin tolǵandyryp júrgen suraǵyn qoıdy. Jas kelinshek samannan salynǵan úıde turady. Álgi úı onyń otbasyndaǵy jalǵyz jyljymaıtyn múlik eken. Ol atalǵan múlikti bankke kepil retinde salýdy uıǵarypty. Sondyqtan da birsypyra bankterge baryp júginse, olar ótinishin qanaǵattandyrmapty. О́ıtkeni, birde-bir bank kepildikti qamtamasyz etý retinde samannan salynǵan úıdi qabyldamaıtyn bolyp shyǵypty. Al Turǵyn úı qurylys jınaq banki mundaı múlikti kepilge alýǵa qarsylyq tanytpaıdy, dep A.Jumaǵulov aıtqan bul habarlamany kezdesýge qatysýshylar qol shapalaqtap qarsy aldy.
Árıne, muny da túsinýge bolady. О́ıtkeni Ońtústik Qazaqstandaǵy baspananyń 70 paıyzy samannan soǵylǵan. Sondyqtan da bolar, byltyr barlyq bank samannan salynǵan úılerdi kepilge qabyldaýdan bas tartypty, osylaısha olardyń ıelerine memlekettik turǵyn úı baǵdarlamalaryna qatysýǵa jol jabylypty. A.Jumaǵulov Turǵyn úı qurylys jınaq bankinde samannan salynǵan úıdi kepilge qabyldaýǵa múmkindik bermeıtin konservatıvtik nesıe saıasaty bolǵandyǵyn moıyndady. Biraq bank klıentterdiń ótinishterine qulaq asyp, mundaı úılerdi qabyldaýǵa ázir ekenin jetkizdi. Osyǵan uqsas jaǵdaı elimizdiń soltústik óńirlerinde de oryn alypty. Atalǵan aımaqtarda negizinen turǵyn úı aǵashtan qıyp salynady. Mundaı jyljymaıtyn múlikti baǵalaý kezinde qabyrǵalyq materıal ǵana emes, sondaı-aq kommýnıkasııalardyń bolýy, ornalasqan jeri jáne basqalar eskeriledi.
Barshaǵa arnalǵan baspana
Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń klıenti bolyp tabylatyndardy taǵy da jańa páterge aqsha jınap, taıaýdaǵy ýaqytta qaı óńirde qansha úı qashan salynatyn máselesi qyzyqtyryp otyr. Jáne de pýlǵa qatysýǵa ótinimder resimdeýdi de oılastyrýda. Soǵan oraı bul úrdisti jarııaly ári ashyq etip usynýǵa tilek bildirýde.
A.Jumaǵulov Turǵyn úı qurylys jınaq banki jelisi boıynsha júzege asyrylatyn memlekettik baǵdarlamalar týraly habarlady. Bank oǵan 2005 jyldan beri qatysyp keledi. 2005 jyldan bastap 2007 jyl aralyǵyndaǵy kezeńde Turǵyn úı qurylys jınaq banki jelisimen 2,3 mln. sharshy metr baspana iske qosyldy nemese 25 myń 700 páter paıdalanýǵa berildi. 2008-2010 jyldar ishinde 5 myń 800 páterlik 390 myń sharshy metr turǵyn úı salyndy. 2011 jyldan bastap 2015 jylǵy 1 qańtar aralyǵynda paıdalanýǵa 17 myń 636 páterlik 1 mln. sharshy metr baspana paıdalanýǵa tapsyryldy. Al 2015 jyldan beri «Qoljetimdi turǵyn úı-2020» baǵdarlamasy 2020 jylǵa deıin óńirlerdi damytýdyń baǵdarlamasyna endi. Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń jelisimen byltyr 6 myń 558 qazaqstandyq otbasy baspanamen qamtyldy. Bıyl 7 myń 441 páterdi satý josparlanýda nemese 459 myń sharshy metr baspana ıgilikke jaratylady.
Ońtústik Qazaqstan oblysyna keletin bolsaq, óńirde Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń qatysýymen memlekettik turǵyn úı baǵdarlamalaryn júzege asyrý bastalǵannan beri barlyǵy 3 myń 227 páterlik 126 turǵyn úı turǵyzyldy. Ondaǵy turǵyn úıdiń jalpy alańy 256,6 myń sharshy metrdi qurap, quny 15,241 mln. teńgege teń boldy. Bank basshylyǵy men oblystyq ákimdik áriptestik qatynastardy jolǵa qoıyp, sonyń nátıjesinde turǵyn úı qurylysyn salý kólemi men iske qosý qarqyny artty. Mundaı ózara qatynas taıaýda Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Beıbit Atamqulov pen «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ Basqarma tóraǵasy Aıbatyr Jumaǵulovtyń memorandýmǵa qol qoıýymen bekitildi. Áleýmettik baǵdarly qujat 2015-2019 jyldarǵa «Nurly Jol» ınfraqurylymdy damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy aıasynda yntymaqtastyqty kózdeıdi.
Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń nesıelik turǵyn úı qurylysyna qosymsha 149 mıllıard teńge bólý tapsyrmasyna sáıkes, Ońtústik Qazaqstan Ulttyq qordan jergilikti artqarýshy organdardyń jelisimen 4,4 mlrd. teńge alady. Bul qarjyǵa 558 páterlik 11 úı salynady. Olardyń jalpy alańy 31,5 myń sharshy metr quramaq. Bank salymshylaryna baspana 1 sharshy metri úshin 140 myń teńge baǵamen satylady. «Báıterek development» AQ jalpy alańy 25 myń sharshy metrden astam 432 páterlik 6 úıdi turǵyzyp turǵyndarǵa usynbaq. Bul úılerdegi páterlerdi 1 sharshy metri úshin 180 myń teńge baǵa sheginde satyp alýǵa bolady. Sondaı-aq, Turǵyn úı qurylys jınaq banki «Shymkentsıtı» jobasyn júzege asyrý boıynsha qatysýǵa óz nıeti bar ekendigin málimdedi. Buǵan qosa «О́z úıim» daǵdarysqa qarsy baǵdarlamasy aıasynda salynǵan baspanany satýdy da josparlap otyr. «О́z úıim» baǵdarlamasy negizinde yntymaqtastyq týraly tıisti memorandýmǵa bank jáne Shymkent qalalyq ákimdigi basshylary qol qoıdy.
A.Jumaǵulov «Shymkentsıtı» qurylysyn salýshylardy óz jobalaryn bankte qarastyrýǵa shaqyrdy. Olar úshin jınaqtalǵan depozıtter, qurylys kezeńinde korporatıvti salymshylardy nesıeleý, qurylys salý kezeńinde MIO óńirlik jobalary boıynsha nesıeleý jáne salynǵan turǵyn úıdi satyp alý kepildigi arqyly qurylysty qarjylandyrý opsııalary qarastyrylǵan. Shymkenttegi «О́z úıim» baǵdarlamasynyń baǵa dıapazony bir sharshy metri úshin 140-200 myń teńge sheginde belgilengen. Bul zamanaýı sáýlet jáne abattandyrýdyń barlyq talabyna sáıkes keletin jaıly da qolaıly baspanaǵa aınalmaq.
24 jastaǵy Áıgerim Ámirenova Turǵyn úı qurylys jınaq banki qatysatyn turǵyn úı qurylys baǵdarlamasyna basa nazar aýdarady. Boıjetken óziniń jeke jaıly baspanasy bolýyn qalaıdy. Biraq onyń ázirge bankte ashylǵan shoty da, aqshasy da joq. Ol sáti túsken múmkindikti jibermeı banktiń birinshi basshysyna tikeleı bastapqy jarnasyz «О́z úıim» baǵdarlamasyna qatysý múmkindigi týraly suraqty qoıdy. О́z kezeginde A.Jumaǵulov bankte mundaı qarajat bólý qarastyrylmaǵandyǵyn baıandady. Iá, shyndyǵynda da, bul banktiń jáne jekelegen azamattyń tarapynan da usynys bildirý durys emes shyǵar. Memlekettik baǵdarlama boıynsha menshikti páterge ıe bolýdyń basymdy quqyǵyna turǵyn úı jınaqtaryna qatysatyndar ǵana ıe bolady. Osylaısha, bank qarjy aınalymyn qamtamasyz etedi. Bul qarjy qaıtalama túrde paıdalanylyp, mýltıplıkatıvti tıimdiligi artady.
«Shymkentsıtı» qurylysyna arnalǵan jer telimi qazirdiń ózinde anyqtaldy. Oǵan ınjenerlik kommýnıkasııalar tartý bastaldy. Bank turǵyn úıdi «О́z úıim» dep atalatyn ózindik daǵdarysqa qarsy baǵdarlama aıasynda satýdy uıǵarǵan. Taıaýdaǵy tórt jylda Ońtústik Qazaqstanda 56 myń sharshy metrge jýyq baspana salý josparlanýda.
Turǵyn úı qurylys jınaq banki memlekettik baǵdarlamalar boıynsha salynǵan úılerdi bóledi. Ony alý úshin qoıylatyn talaptardyń biri – áleýetti qonystanýshynyń ıeliginde turǵyn úıdiń bolmaýy. Turǵyn úı qurylys jınaq banki kómegimen ekinshi páterdi satyp alýǵa bola ma degen suraqqa A.Jumaǵulovtyń qaıtarǵan jaýaby, mine, osyndaı boldy. Ol baspanasy barlarǵa kommersııalyq bankterdiń qyzmetin paıdalanyp turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartýǵa keńes berdi.
Strategııalyq seriktes qajet
Bank salymshylary bankti jekeshelendirý máselesine de nazar aýdaryp, suraqtaryn qoıdy. Sebebi, bul taqyryp qazir qoǵamda belsendi talqylaný ústinde. Sondyqtan da salymshylardyń alańdaýshylyǵyn týǵyzýda. Olar bankti jekeshelendirý úrdisi qandaı satyda turǵanyn bilgisi keledi. Máselen, yqtımal ınvestor anyqtaldy ma? Mine, osy tárizdi suraqtar salymshylardy shyn mánisinde tolǵandyrýda.
A.Jumaǵulov aldymen salymshylarǵa alańdaýǵa eshqandaı negiz joq ekendigin rastady. Olardyń bári «Turǵyn úı-qurylys jınaqtary týraly» Zańmen qorǵalǵandyǵyn baıandady. Munda menshik nysany áser etpeıdi. Iá, jekeshelendirý aksııanyń 20%-nan aspaıtyn kóleminde júrgizý uıǵarylýda, negizgi úles memleket menshiginde qala beredi. Al yqtımal ınvestorǵa keletin bolsaq, oǵan erekshe talaptar qoıylatyn bolady. Ol tek tıisti tájirıbesi bar qarjy ınstıtýty ǵana bolýy tıis. Sonymen birge, turǵyn úı-qurylys jınaqtary júıesinde jumys istegeni eskeriledi. Mundaı ınvestor TMD-da shyn mánisinde joqqa tán. Sondyqtan da alys shetelden strategııalyq seriktes tabý uıǵarylýda. Sheteldik seriktes banktiń qorjynyn ulǵaıtýǵa jumys isteıtin zamanaýı tehnologııalardy usynýy kerek. Tek osylaısha ǵana turǵyn úı-qurylys jınaqtary salasyna qomaqty ınvestısııalar aǵynynyń quıylýyn kútýge bolady.
Sapa basymdyǵy
Turǵyn úı qurylysy sapasynyń máselesi kezdesýge kelýshilerdiń qyzý talqysyna tústi. Jyldar boıy baspana alýǵa aqshasyn jınaǵan adamdar jaıly ári qolaıly úıde turǵysy keletindigi belgili. Olardyń birqatary Turǵyn úı qurylys jınaq banki basshysymen kezdesýge arnaıy kelipti. О́ıtkeni, olardy sapa máselesi qatty mazalaıdy eken. Birneshe jyl armandaǵan páterlerine qol jetkizgennen keıin shatyrdan sorǵalap sý aqpaı ma, jertólesi ıistenip nemese sylaǵy túspeı me degen suraqtar kúndiz-túni oılarynan shyqpaıtynyn jasyrmaı aıtty.
A.Jumaǵulov salymshylarǵa klıentterdiń quqyǵyn bank qashanda qorǵap, qurylys sapasyn baqylaý basymdy bolady dep sendirdi. Qurylystyń barlyq satylarynda monıtorıng júrgizilýde. Ol múmkin bolatyn aqaýdy joıýǵa, adal emes merdigerlerdiń sapasyz materıaldardy paıdalanýyna jol bermeıtindigine ýáde berdi. Eger de jaǵymsyz isterimen kózge túsken qurylysshylar anyqtalsa bank tıisti shara qoldanbaq. Sapany bank qurǵan qoǵamdyq keńes te qadaǵalamaq. Onyń quramyna bedeldi ári ádiletti azamattar jáne elimizge belgili jýrnalıster de kiredi.
Turǵyn úı qurylys jınaq bankiniń basshysy turǵyn úı-qarjy qyzmetteri naryǵynda alaıaqtyqtyń órshýi týraly salymshylarǵa qajetti eskertýdi aıtýdy jón kórdi. Ol qyraǵy bolýǵa shaqyryp, ózderin bank qyzmetkerleri dep tanystyratyn alaıaqtardyń túrli toptarymen baılanysqa barmaýǵa shaqyrdy. О́ıtkeni, olar belgili bir tólemmen Turǵyn úı qurylys jınaq bankinen nesıe alyp jaǵdaıyn jaqsartýǵa ýádeni úıip-tógedi. Jáne de baspanaǵa tez arada ıe bolý úrdisin jedeldetip, erekshe suranysqa ıe qabattardan páterler alyp berýge yqpal jasaıtyndaryn aıtyp baǵady. Sondyqtan da álgindeı kúmándi jandarmen baılanys jasaýdan aýlaq bolǵan jón.
Marat AQQUL, «Egemen Qazaqstan»
