Taqtadaǵy qara tańba qashanǵy turmaq?

Bıyl Alash qaıratkeri Álıhan Bókeıhanovtyń týǵanyna 150 jyl toldy, ol IýNESKO sheńberinde atalyp ótilmek. Demek, álemdik qoǵamdastyq tarapynan da eńbegi moıyndalǵan tulǵa. Álıhan Bókeıhanovqa arnalǵan ǵylymı-praktıkalyq konferensııa Qostanaıda da ótti. Onda álıhantanýshy ǵalymdar Qostanaı qalasyndaǵy ortalyq kóshelerdiń birin Álıhannyń atyna berýdi usyndy. Birtýar qaıratkerge arnal­ǵan ǵyly­mı-praktıkalyq kon­ferensııaǵa qatysý­shylardyń usynysy – usynys-aq. Tipti, aldymen ortalyqtaǵy tarıhı ǵıma­rat­tar­dyń biriniń qabyrǵasyna Álıhan Bókeı­hanovtyń óńirdiń alǵashqy basshysy bolǵany oıyp jazylǵan eskertkish taqta ilinse nesi aıyp? Tasqa qashalǵan sóz­diń tastaı salmaǵy, oǵan jurttyń da ıman­daı senimi bolady. Onyń tárbıelik, tanym­dyq, patrıot­tyq máni tereńdeı túser edi. Alaıda, «Aldymen bardy baǵalaı aldyq pa?» degen qısyq suraq kóldeneńdeıdi. Qostanaı qalasynyń orta­lyǵynda 1916 jylǵy ult-azat­tyq kóterilisiniń batyry Aman­geldi Imanov pen jumysshy, sharýa jáne soldat depýtattary Qostanaı ýez­dik keńesiniń alǵashqy tóraǵasy Lavren­tıı Tarannyń óz attaryndaǵy qatar tús­ken kóshelerde olardyń eskertkish-bıýs­teri ornalasqan, eskertkish taqtalar ilin­gen. Batyrǵa Keńes Odaǵy kezinde ilin­gen sol taqtada tek orys tilinde: «Aman­gel­dy Imanov 1873-1919 gg. Legen­­dar­nyı geroı kazahskogo naroda. Odın ız rýko­vo­dı­teleı nasıonalno-osvo­bo­dı­tel­nogo vosstanııa 1916 goda v Kazah­stane. Ak­tıv­nyı bores za ýstanovlenıe So­vet­skoı vlastı v Týrgaıskom ýezde. Zver­skıı ýbıt alashordınsamı 19 maıa 1919 goda.» dep jazyl­ǵan. Bıyl óńirde ult-azattyq kóte­ri­l­isiniń 100 jyldyǵy men oblystyń qu­ryl­­ǵanyna 80 jyl tolýyna da qyzý daıyn­­dyq júrip jatyr. Táýelsizdiktiń 25 jyl­­dyǵy taǵy bar. Al Amangeldi batyr­dy «alash­ordashylardyń aıýandyqpen óltirgeni» ja­zylǵan eskertkish taqta 25 jyl boıy tapjylmaı ilýli tur. Táýel­siz­dik jolynda basyn báıgege tikken Alash arys­tarynyń «halyq jaýy» atanyp, súttiń qaımaǵyndaı sypyrylyp tastal­ǵany bylaı tursyn, sol ardaqtylar aǵash atqa mingizilgen qyzyl saıasat jyldary ilingen osy taqtany shırek ǵasyr boıy oblystaǵy ıdeologııa bojysyn usta­ǵan basshylar da, mádenıet salasyn bas­qar­ǵan kók attylar da baıqamady, kózi kór­genmen, kóńiline ilgen joq. Oǵan azamat­tyq qoǵamnan qozǵaý salǵandar da boı kórsete qoımady. Kóktemde «Nur Otan» partııasy ja­nyn­­daǵy «Mıras» qoǵamdyq keńesiniń on­laın otyrysy boldy. Sonda Parlament Má­ji­li­siniń depýtaty, bel­gili qoǵam qaı­rat­­keri Qýanysh Sultanov Táýelsizdik, Máń­gi­­lik El ıdeologııasy týraly oı qozǵaı kelip, jergilikti mem­lekettik qyzmet­ker­­ler, ákimdik pen quzyrly organdar tara­­py­­­nan túımedeı máseleniń bıýro­kra­­tııa­­ǵa saly­natynyn, ásirese, adam­dar boıynda mem­le­ketshildik sezim týǵyzý, ult­tyq qun­dy­lyqtardy ardaqtaý­ǵa kelgende seniki, meniki demeı kirisip ketýdiń jet­peı­tinin aıtyp edi. Kúzge qaraı atalǵan mere­keniń bári toılanady, kıiz úı tigilip, at shaptyryp, balýan kúrestirip, jurt máre-sáre bolysyp tar­qaı­dy. Toı bir-eki kúnde zý etip óte shyq­qan soń, ómir qaıtadan qal­py­na túsedi. Amangeldi kóshesinen ót­ken­der sur taqta­daǵy «Alashordashy­lar aıýan­dyqpen óltir­gen» degen jazýǵa bir qa­rap qoıyp, «E, batyr­dyń ajaly qaıdan bol­dy deńiz» dep samarqaý óte shyǵar ma eken? Rasynda, mármár taqta tapjylmaı tura berer me eken? Silkinbeıtin sanamyz sekildi... Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan» QOSTANAI