Sýret: zakon.kz
Ekonomıkany kóleńkeli aınalymnan aryltý, bıýdjet kirisin ulǵaıtý, adal básekege jol ashý – memlekettiń strategııalyq mindeti. Osy maqsatta elde taýarlardy mindetti sıfrlyq tańbalaý men qadaǵalaý júıesi kezeń-kezeńimen engizilip keledi. Bul bastama alǵashynda tehnıkalyq jańalyq retinde qabyldanǵanymen, ýaqyt óte onyń qurylymdyq reforma sıpatyna ıe ekeni aıqyndaldy. Áńgime jaı ǵana kod japsyrýda emes, búkil taýar qozǵalysyn sıfrlyq izge túsirýde.
Qazir mindetti tańbalaý alty taýar tobyna qoldanylady: temeki ónimderi, aıaq kıim, dárilik zattar, syra sýsyndary, motor maılary, kıik múıizi.
Alǵashqy qadam 2020 jylǵy 1 qazanda temeki ónimderinen bastaldy. Keıin aıaqkıim, dárilik zattar qamtyldy. Júıe iske qosylǵannan bergi ekonomıkalyq áser naqty kórsetkishter arqyly kórinis tapty. Temeki naryǵynda aınalymnyń 95 paıyzǵa jýyǵy sıfrlyq formatqa kóshken. Zańsyz ónimdi anyqtaý tıimdiligi birneshe esege artqan: anyqtalǵan kóleńkeli aınalym kólemi 2 mlrd teńgeden 12,8 mlrd teńgege deıin ulǵaıǵan. Salyq túsimi bir jarym esege ósip, bıýdjetke qosymsha ondaǵan mlrd teńge túsken. Aıaqkıim segmentinde kiris úsh esege jýyq kóbeıgen.
Tañba biryńǵaı operatoryn basqaratyn Bıkesh Qurmanǵalıeva ár taýar birligine biregeı Data Matrix kody beriletinin aıtty. Sol kod arqyly ónimniń óndiristen bastap sońǵy satylymǵa deıingi qozǵalysy tolyq baqylanady. Osylaısha, naryqta biryńǵaı sıfrlyq keńistik qalyptasady. Kóleńkeli arnalar qysqaryp, adal kásip ıelerine teń jaǵdaı jasalady. Saýda tizbeginiń ár býyny kórinip turǵan soń, jalǵan qujat rásimdeý, kontrabandalyq jetkizilim sekildi táýekelder azaıady.
B.Qurmanǵalıevanyń aıtýynsha, dárilik qamtamasyz etý salasynda bul tetik aıryqsha nátıje bergen. Júıe densaýlyq saqtaý ınfraqurylymymen yqpaldastyrylyp, dári-dármektiń qozǵalysy tolyq baqylaýǵa alynǵan. Esirtki jáne psıhotroptyq zattardyń zańsyz aınalymyna tosqaýyl kúsheıgen. Memlekettik satyp alýda josparlaý naqtylyǵy artyp, bıýdjet qarjysy únemdelgen. Myńdaǵan zań buzýshylyq anyqtalǵan. Bul sıfrlyq baqylaýdyń tek fıskaldyq emes, áleýmettik mańyzy da zor ekenin kórsetedi.
Byltyr 1 jeltoqsannan bastap kıik múıizin mindetti tańbalaý engizildi. Munyń halyqaralyq qyry bar. CITES konvensııasynyń talaptary sırek kezdesetin janýarlar derıvattarynyń zańdy shyǵý tegin dáleldeýdi mindetteıdi. Sıfrlyq belgi bolmasa, eksportqa ruqsat joq. Bul júıe tabıǵı baılyqty qorǵaý isimen ushtasyp jatyr. Halyqaralyq mindettemelerdiń oryndalýy da osy tetik arqyly aıqyndalady.
Bıyldan bastap motor maılary men syra ónimderi kezeń-kezeńimen tańbalanady. Aldymen plastıkalyq, metal men shyny bótelkedegi ónimder tańbalanyp, keıin oǵan qańyltyr bankadaǵy túrleri qosyldy.
Úkimet otandyq ónim óndirýshilerge naqty kóńil bólip, memlekettik qoldaýdy kúsheıtip jatyr. Degenmen de taýarlardy tańbalaý kezinde otandyq óndirýshilerge basymdyq berile me, álde olardyń da keıbir taýaryna shekteý qoıyla ma? Osy saýalǵa jaýap bergen spıkerdiń jaýabynan túıgenimiz, júıe taýardyń shyqqan eline qaraı sheshim qabyldamaıdy. Negizgi talap – zańdylyq pen ashyqtyq. Eger ónim kedendik rásimnen zańdy ótip, qujattary tolyq bolsa, kod beriledi. Al zańsyz arnamen kelgen, deklarasııalanbaǵan taýarǵa júıe tosqaýyl qoıady. Iаǵnı bul tetik belgili bir elge qarsy shekteý emes, ortaq erejeni saqtaýdy mindetteıtin qural.
Shyn máninde sıfrlyq tańbalaý proteksıonızmniń jasyryn formasy emes. Ol – ádil básekeniń alǵysharty. Kóleńkeli ımport azaıǵan saıyn ishki óndiristiń múmkindigi keńeıedi. Baǵa dempıngi tejeledi. Naryqtaǵy oıyn erejesi aıqyndalady. Adal kásip ıesi utady, salyq túsimi ósedi, tutynýshy sapaly ári zańdy ónim alady, deıdi sarapshylar.
Arnaıy qosymsha arqyly ár adam taýardaǵy kodty skanerlep, onyń túpnusqalyǵyn bir sátte teksere alady. О́nimniń qaıda óndirilgeni, qandaı jetkizý tizbegimen kelgeni jónindegi málimet ashyq kórinedi. Kúmán týyndaǵan jaǵdaıda tıisti organǵa tikeleı habarlama joldaý múmkindigi qarastyrylǵan. Osylaısha, naryqty qadaǵalaý tek quzyrly qurylymdardyń mindeti bolyp qalmaı, tutynýshynyń óz qolyna da kóshedi. Ár azamat ózi satyp alǵan ónimniń zańdylyǵyna kóz jetkize alatyn orta qalyptasyp, qoǵamdyq baqylaý jańa sapalyq deńgeıge kóteriledi.
«Naqty Onim qosymshasy arqyly ár adam taýar kodyn skanerlep, onyń túpnusqalyǵyn teksere alady. О́ndirýshi týraly málimet ashyq kórinedi. Qajet bolsa, quzyrly organǵa shaǵym joldaýǵa múmkindik bar. Bul – qoǵamdyq baqylaýdyń jańa deńgeıi», dedi B.Qurmanǵalıeva.
Qazir medısınalyq buıymdar, ósimdik maıy, aǵash materıaldary, turmystyq hımııa, kosmetıka baǵytynda qanatqaqty joba júrip jatyr. Buryn bıologııalyq belsendi qospalar, suıytylǵan gaz, zergerlik buıymdar synnan ótken. Árbir jańa qadam ekonomıkalyq esepke súıenip qabyldanady.
Sıfrlyq tańbalaý – salyq jınaýdyń tetigi ǵana emes, ekonomıkanyń tártibin qalyptastyratyn qural. Ol kóleńkeli aınalymdy shektep, adal eńbekti baǵalaıtyn orta qurýǵa baǵyttalǵan. Eń bastysy, naryqtaǵy senimdi kúsheıtedi. Senim bar jerde sapa artady. Al sapa artqan jerde ulttyq óndiristiń eńsesi tikteledi.
