Jelmaıasyna minip, jeruıyq izdegen Asanqaıǵy babamyz «Jer jánnaty – Jetisý» dep orta ǵasyrda baǵasyn berse, «Jetisýym jeti qut, yrys maǵan» dep, Muqaǵalı aqyn jyrǵa qosqan Jetisýdyń qaq tórinde Hantáńiri tur. Teńiz deńgeıinen 6995 metr bıik. Ol álemde bıiktigi jóninen 2-shi shyń bolyp sanalady.
Jetisýdyń taǵy bir ǵalamaty ashy da tushy sýynyń emdik qasıeti mol – Alakóli shalqyp jatyr. Tizbeleı bersek, birinen ekinshisi asqan tabıǵat tańǵajaıyptary qashan zaman talabyna saı tabys kózine aınalady?
Jalpy týrızmniń op-ońaı atqarylatyn sharýa ispetti kórinetini anyq. Al biraq týrızmdi damytý máselesine kelgende kedergiler birtindep shyǵa beredi. Tabıǵattyń tańǵajaıyp tamasha kórinisterin sýretke túsirip, kógildir ekrannan jarnamalap jiberseńiz, yntyzary aýǵan jan baryp, kórýge asyǵady. Biraq kózdegen jerge jetkenshe shaqyrymdap jol júrý kerek emes pe?! Mine, sol sátte týrıstik nysandarǵa aparatyn joldardy jáne sol demalys oryndaryn jóndeý, zaman talabyna saı jańǵyrtý qajettiligi týyndaıdy. Sonymen qatar, ınvestorlardy tartýdy jáne memlekettik qoldaýdy qajet etetin týrızm salasyndaǵy ınvestısııalyq jobalardyń tizimderi qalyptastyryldy. Bile-bilsek, bul quddy ınemen qudyq qazǵandaı mashaqaty kóp jumys. Tózimdilikti, bastaǵan jumysty aıaǵyna deıin jetkizýdi talap etetini taǵy bar. Aıtalyq, Alakólge týrısterdi áýe jolymen de, temir jolmen de aparyp demaltýǵa bolady dep jazdyq. El aǵyldy. Jekelegen bıznesmender joǵary paıyzben nesıe alyp, táýekeldiń jel qaıyǵyna mindi. Birtindep paıda da taba bastady.
«Almaty oblysy ákiminiń arnaýly ókimine sáıkes, bastalǵan jumysty júıeli túrde júrgizý úshin Balqash, Alakól kólderiniń jaǵalaýlarynda týrızm ınfraqurylymyn damytý boıynsha tıisti oryndarǵa resmı hattar joldandy. Jergilikti bıýdjetten 21 mln teńge bólinip, Alakól aýdany, Aqshı aýylynan bastap Alakól kóliniń jaǵalaýynda ornalasqan demalys oryndaryna deıingi oblystyq deńgeıdegi avtokólik joldary qaıta jóndelýde. Kelesi jyly tolyǵymen bitip, paıdalanýǵa beriledi. «Jetigen – Dostyq – Jetigen» maýsymdyq temirjol qatynasyn qalyptastyrýǵa jergilikti bıýdjetten 65,6 mln teńge sýbsıdııa bólindi. Týrısterdi Alakól kóliniń jaǵalaýyna jyldam ári jaıly jetkizý úshin Qorǵanys mınıstrligimen kelisilip Úsharal qalasyndaǵy áskerı áýejaıdy azamattyq avıasııa úshin birlese paıdalaný maqsatynda júrgiziletin qurylystyń jobalyq-smetalyq qujattary daıyndalyp, memlekettik saraptamaǵa ótkizilip, zań talabyna saı jumys ta bastaldy. Sonymen qatar, ushyp-qoný jolaǵyn qaıta jańǵyrtý, áýe qozǵalysyn uıymdastyrý úshin qajetti radıotehnıkalyq jáne meteorologııalyq qural-jabdyqtardy satyp alý, ornatý máselesi de sheshilýde», dedi Almaty oblystyq týrızm basqarmasynyń basshysy Janar Alchımbaeva.
Árıne bıýdjetten mıllıondap bólingen qarajatty jumsaý ońaı. Qıyny – sol qarajattyń óz maqsatynda tolyǵymen jumsalýyna jaýap berý. Ras, zańnama talabyna saı tıisti qujattar toltyrylyp, mór basylar. Biraq atqarylǵan jumys halyqtyń kóńilinen shyqty ma, sapasy qalaı degen másele bar emes pe... Mine, sondyqtan qazyna qarajatynyń esebin tıisti oryndar alyp, atqarýshy mekemeler jaýapkershiligi suralǵanda ózge sala sekildi týrızmdi damytý qıyndyǵy kórinedi. Shyny kerek, kúnniń jylýyn tosyp otyrǵan Jetisý óńirindegi kásipkerler kól jaǵalap paıdasyn taýyp, san túrli qıyndyqtan da birtindep ótýde. Túptep kelgende, maýsymdyq týrızm aýa raıyna táýeldi. Solaı bolǵan. Alda da sol táýeldilik jalǵasa beretini anyq. О́ıtkeni, tabıǵattyń aty – tabıǵat.
Alakól. Negizi Qazaqstannyń úsh oblysynda Alakól atty birneshe kól bar. Osy joldardy jazýǵa ózek bolyp otyrǵan Almaty jáne Shyǵys Qazaqstan oblystarynyń aýmaǵynda ornalasqan tuıyq kól týraly «Atameken» atty geografııalyq ensıklopedııada: «Teńiz deńgeıinen 247,3 m bıiktikte ornalasqan. Uzyndyǵy 104 shaqyrym, eni 52 shaqyrym. Eń tereń jeri 52 metr. 15-ten astam úlkendi-kishili ózender quıady. Alakól sýynda ftor men brom kóp. Zooplanktondardyń 80 túri kezdesedi...» dep anyqtama berilse, el ishinde Alakól sýynyń ashy da tushy ekendigi jáne ár kúni ártúrli túske enip, quddy maldyń alasyndaı bolyp kórinetindigi aıtylady. Emdik qasıeti bar bolǵandyqtan halyq myńdaǵan shaqyrymnan arnaıy kelip shomylady. Teri aýrýlaryna myń da bir em. Jaýgershilik zamanda atalarymyz qylysh kesip, naıza tıgen jerlerin osy Alakól sýymen emdegen. Qol-aıaqtyń syrqyrap aýyrǵanyn, tyrysqanyn da Alakól sýy jazady. Taǵy bir ereksheligi, jas balalar men eresekterdiń demikpesin, jalpy adamzattyń tamaq pen tynys joldaryn túngi saǵat 24-ten keıin Alakóldiń jaǵalaýynda serýendep emdeýge bolatynyn da halyq aıtýda.
Sýǵa túsý 15 maýsym-10 qyrkúıek aralyǵynda jaqsy. Shilde aıy óte paıdaly dep sanalady. Múmkindiginshe 5 kún shomylǵan jón. Jalpy, ata-babalarymyz kóktegi kún eki ret kúrkiregennen keıin Alakólge túsip, shomylýǵa bolatynyn da aıtyp ketken. Qazaqta sý jeti ret aýnaǵanda tazarady, aǵyndy sýdyń aramdyǵy joq degen sóz bar. О́zi tuıyq kól bolǵandyqtan ári kólge tek ózender sýy ǵana qosylatyndyqtan ekologııalyq turǵydan óte taza deýge tolyq negiz bar. Alakól sýy adamdy tez sergitip, shıratyp jiberedi. Tabıǵat-ana tartýyn tıimdi paıdalaný maqsatynda Alakól aýdanyndaǵy Aqshı demalys aýmaǵynda 890 gektar jer týrıstik qajettilikke ıgerilýde. «Bıznestiń jol kartasy-2020» memlekettik baǵdarlamasy boıynsha Aqshı aýylynda ornalasqan demalys aımaqtaryna jańadan elektr jelilerin tartý úshin sońǵy eki jylda 552 mln teńge bólinip, elektr júıesimen tolyq qamtyldy.Úsharal qalasynda 50 jolaýshyǵa qyzmet kórsetetin aerovokzal salý úshin jer telimi bekitilip berilgeni óz aldyna.
Alakól jaǵalaýyna 3,1 mlrd teńgeniń ınvestısııasy tartylyp, 1200 oryndy 3 demalys kesheniniń qurylysy bastaldy. Sonymen qatar, saýda ortalyǵy, kólik turaǵy, janar-jaǵarmaı jáne avtobeket, dárihana qurylysyn salý úshin bas josparǵa sáıkes jer telimderi talapqa saı bólinip, qaýyrt jumys júrýde. Naqtylaı tússek, dárigerlik ambýlatorııa qurylysyn salýǵa bıýdjetten 169,7 mln teńge, aýyz sý júıesiniń qurylysyna 323,3 mln teńge qarastyrylyp, aǵymdaǵy jyly qoldanysqa berildi. Aqshı jáne Kóktuma aýyldaryndaǵy káriz júıesiniń qurylysyna 20,1 mln teńge qarastyryldy. Byltyrǵy jyly kól jaǵalaýyndaǵy 102 demalys ornynda 144 myń adam demalyp, olarǵa 612 mln teńgeniń qyzmeti kórsetilgen edi. Aǵymdaǵy jyly qosymsha 26 demalys orny salyndy. Jalpy demalýshylar sany byltyrǵydan úsh esege kóbeıip, demalys úıleriniń quny 3500-6500 teńge boldy. Zaman talabyna saı salynǵan demalys oryndarynyń quny 11 000-60 000 teńgege deıin kóterildi. Alakól kóline kóliktik qoljetimdilikti qamtamasyz etý maqsatynda bıyl jazǵy demalys maýsymynda «Almaty – Dostyq» baǵytynda júretin týrıstik poıyzy aptasyna 3 ret, al «Turan», «Jibek Joly» poıyzdary Almatydan kún saıyn kelip, ketýde. Sonymen qatar, «Almaty – Úsharal – Aqshı – Kóktuma» baǵdary boıynsha kúnine 5 avtobýs jolaýshylardy tasymaldaıdy. Bul derekti búginde Alakól jaǵalaýynda esh alańsyz demalyp jatqan jandar rastaıdy. Sol el Alakóldiń jaǵalaýyndaǵy oblystyq deńgeıdegi ishki joldardyń jóndelip jatqanyn, al respýblıkalyq negizdegi kúrejoldyń syn kótermeıtinin jasyrmaıdy.
Hantáńiri. Jetisýdyń taǵy bir ǵalamaty Tıan-Shannyń shyǵys bóligindegi shyń – Hantáńiri. Mármárlanǵan áktastan túzilgen. 1931 jyly keńes alpınısteri birinshi bolyp kóterilgen. Eń keremeti – ekiniń birine buıyra bermeıtin baqyt – Qazaqstan jerimen tikushaqpen dál túbine baryp, eteginde otyryp demalý. Muztaýǵa ashyq kúnniń ózinde myqty tikushaqpen betpe-bet ushyp barǵanyńyzben, 5000 metrden bıikke, ıaǵnı ushar basyna kóterilip, asý esh múmkin emes. Muzdaq pen sýyq lep ózindik yqpalyn tıgizip, kóligińizdi shaıqaltyp, basynan asyrmaıdy. Osyndaı artyqshylyqtary bolǵan soń Hantáńirin bir kórýge yntyzary aýatyn jandar jetkilikti.
Bir ereksheligi, keı adamdar týrıstik jáne taǵy basqa joldarmen bir kórý úshin aıshylyq jerden kelip, aptalap jatsa da Hantáńiri kórinbeı basy tumandanyp turyp alady. Taǵy bir adamdarǵa etegindegi Qaınar aýylynan aspan asty ashyq kúni kórinip turady. Jalpy, qasıetti Hantáńirin bir kórsetip, qumaryn basý úshin týrıstik marshrýttardy jańǵyrtyp, ortalyqtandyrý qajet-aq. Sonda týrıstik fırmalar men jekelegen qaltaly azamattar óz kózderimen Hantáńirin kórip maýqyn bir basý úshin qarajat kózin ashar.
Árıne, bul qadam týrızmdi damytýdyń ońaı jerinen ótip, qıyn tusy – jol máselesine tireletini anyq. Ras, bir jyldary Almaty oblysy, Raıymbek aýdanynyń Qarqara aýyldyq okrýginen qyrǵyz jeri arqyly tikushaqpen Alataý silemderiniń ústimen Hantáńiriniń tý syrtyn aınala ushyp etegine deıin barý marshrýty bolǵan. Biraq ol qosymsha qarajatty qajet etedi. Qarajatty aıamaǵanyńyzben Hantáńiriniń inilerindeı bolyp jypyrlaı kórinetin taýlardyń tóbesinen ushyp ótý adamdy pálendeı rahat sezimge bóleı almaıdy. Siz qalaǵan kóńil shirkin tilegenine jete almaıtyny taǵy bar. Sondyqtan barymyzdy baǵalap, Almatydan 350 shaqyrym jer bolatyn Narynqolǵa deıin zaman talabyna saı avtokólik jolyn salsaq, tabys kózin ashatyn týrızmniń bir máselesin sheshý arqyly shekaralyq óńirdiń «Egemen Qazaqstan» gazeti kótergen «Narynqol tasada qalyp barady» atty maqalada aıtylǵan el problemasy da retteler edi.
Altynemel. Altynemel memlekettik ulttyq tabıǵat baǵy Qapshaǵaı kóliniń shyǵys bóliginen bastalady. Jetisý Alataýynyń bir silemi bolyp sanalatyn Sholaq taýy osy baq aýmaǵyna kiredi. Tarıhy tym tereńge tartqan san alýan ǵalamattarymen kórgen jandy tamsantatyn Altynemel de óńir týrızmin damytýǵa úlken septigin tıgizetini anyq. Tabıǵı hám tarıhı qundylyqtardy arnaıy baryp kórip, alaqanyńyzdy tıgizip, topyraǵyn basqan sátińizde qaıtalanbas bir áserge bólenesiz. Múk basqan qyrtys-qyrtys shoqylary bıiktegen saıyn qatparlana beredi. Keı jerlerde qııa-qııany qýalaı qaptaldaı sozylyp, keı tustarynda belderden tike asatyn súrleý jol taram bolyp jatyr.
Súrleý joldardy tamashalap kele jatqanymyzda kóligimiz bir beleske shyǵa keldi. Mine, ǵalamat, qarsy bettegi jartas jybyrlaǵandaı boldy. Anyqtap qaraǵanymda, taýteke úıirli taýeshkilerimen órip bara jatqanyn kórdik. Biri kerile tastan-tasqa sekiredi. Júre jaıylǵandary shunaq quıryqtaryn bulǵań etkizip, jotadan asyp barady. Úlken qoıtasqa bolat tuıaqtaryn tirep nyq turǵan dáý taýteke saqaldy ıegin kótere býnaq-býnaq jumyr múıiziniń ımek ushymen saýyryn qasyp alyp melshıe qaldy. Quddy qaraqoshqyl tastar arasyna quıyp qoıǵan músin ispetti. Tym mańǵaz. Ile bolat tuıaqtarymen taý tasyn tarpyp jiberip, orǵyp ketti. Taýtekege ilesken úıiri de tastar tasasyna tyǵyldy.
Dál osyndaı kórinister birneshe ret qaıtalanǵan Sholaq taýy taǵy bir qupııasyn ashty. Bizdiń dáýirimizge deıingi VII-III ǵasyrlarda ómir súrgen Saq taıpalarynyń tasty qashap úsh múıizdi taýtekeniń, qos órkeshti túıe ústinde sadaq tartyp otyrǵan jaýyngerdiń, nuryn shashyp turǵan kún beınesiniń betine beımálim úsh núkte qoıylǵan sýretterdiń keıbiri kómeskilene bastaǵan. Bir bóligi kókshil, qońyr-qoshqyl, teńbil tastyń qashalǵan tustaryn múk baspapty. Qońyrqaı túske áldeqashan enip ózgerissiz qalǵan tárizdi. Bir anyǵy, bul sýretterdiń salynǵanyna 500 jyldan astam ýaqyt ótkendigi ǵylymda dáleldengen. Tabıǵat terezesi osy Jetisý Alataýynyń taǵy bir sileminen ashylyp, quddy qyzyl myspen qaptap, altynmen aptaǵandaı bettese qyp-qyzyl qos shyń shanshylyp tur. Dál ortasynan qara jol ótkendikten bolar, bul jer Qyzylaýyz atalypty. Qos shyńnyń qubyla jaǵyndaǵysynyń ereksheligi sol ushar basynda qyńyr ósken qaraǵaıǵa uqsap tik shanshylǵan tas tur. Qyzylaýyz shoqysynyń etegindegi taý bulaǵy elikter sýatyna aınalypty. Bulaq basynda bir túpten tórt baǵytqa jantaıa árqaısysynyń jýandyǵy atan túıeniń belindeı bolyp tórt aǵash ósipti. Bul aǵashtyń 300 jyldan beri ósip turǵandyǵyn da ǵalymdar rastapty.
Altynemeldiń en jazyǵynda shunaq quıryqtaryn tik shanshylta, bastaryn tómen salyp, appaq baýyrlaryn jaza qaraquıryqtar úıirimen quıǵytyp ótse, shaban qulandar poshymy esek sekildi bolǵanymen, jylqyǵa tán tektilikti saqtaǵany kórinip tur. Shyǵystan batysqa qaraı sozylyp jatqan Aıǵaıqumnyń qyrlana san tarıhty búgip jatqan jalymen jalańaıaq basyna kóterilip zer sala qarasańyz úńgir ispetti úlken shuńqyr kórinedi. Beıqam, atústi qaraǵan janǵa baıqalmaıdy. Aıǵaıqumnyń qaq mańdaıyndaǵy sýsyǵan qummen syrǵanap tómen tússeńiz, bir ǵanıbet dybys shyǵady. Basqan izińiz jabylyp qala beredi. Halyq ánshi qum atap ketken Aıǵaıqumnyń taǵy bir ǵalamattyǵy – en dalada jaldana taý bolyp jatqan maıda qumdy nege jel ushyryp, jaýyn shaıyp ketpeıdi? Qos qaptalyndaǵy Úlken Qatý, Kishi Qatý atty taýlar qorǵan bola ma? Múmkin jerasty baılanysy bar shyǵar? Áıteýir bir qasıet ustap tur ǵoı. Sol qupııany ashqysy kele me, álde qasıetti qumǵa tabanyn bir ret tıgizýdi armandaı ma, shetel týrısteri úzilmeıdi.
Ile ózeniniń Qapshaǵaı kóline quıar saǵasynyń jalpaqtyǵy 125 shaqyrym bolǵandyqtan da aqqýlar erkin ushyp barady. Taýynda búrkiti qalyqtap, arqarlary men taýtekeleri beıqam jaıylyp, en dalasynda qaraquıryǵy men qulany jaıylǵan Altynemel memlekettik ulttyq tabıǵat baǵynda týrıstik marshrýt ta qalyptasqan. Bul – qýana quptarlyq jaıt.
Sharyn. Yqylym zamannan beri Jetisý jerinde san alýan qupııany búgip jatqan Sharyn shatqaly týraly búkil álem biledi deýge negiz bar. Paleogen dáýirinen kele jatqan tabıǵat eskertkishi týraly oqý, telearnadan kórý bir bólek. Mıllıondaǵan jyldardan beri jaýyn shaıyp, jel keptirip qyzǵylt túske engen topyraqqa tabanyńyzdy tıgizý, sol topyraqtan túzilgen shatqaldardy, oıdym-oıdym quzdardy kórý ózindik áserin tıgizedi. Zertteýshi ǵalymdar pilderdiń, mastodonttardyń, múıiztumsyqtardyń, qorqaý qasqyrdyń, stenon jylqysynyń qańqa-súıekteriniń qaldyqtaryn tapqan. Dál osyndaı Úlken kanon Amerıkanyń Kolorado shtatynda ǵana bar ekeni málim. Sharyn shatqalyn qaq jaryp Sharyn ózeni aǵyp ótedi. Tabıǵat eskertkishi 1964 jyldan beri qorǵaýǵa alynǵan. «Jaqsyny kórmekke» dep qazaq beker aıtpaǵan ǵoı. Týrıstik marshrýt boıynsha Sharyn shatqalyna shetelderden jyl saıyn júzdegen týrıster kelip, kórip, estelik sýretke túsip jatady.
Sol týrıster sanyn ósirýdiń jáne elimizdegi qaltaly azamattardyń shetelderge týrıstik saparǵa asyǵýlaryn saıabyrlatý úshin Sharyn shatqalyna da zańnama talabyna saı aýqymdy baǵdarlama aıasynda kólik joly, qonaqúıler salý máselesi qajettilik týdyrýda. Eń bastysy, sol tirlik ortalyqtandyrylsa quba-qup. Sóz reti kelgende basa aıtar jaıt – Balqash kóliniń Almaty oblysy aýmaǵyndaǵy jaǵalaýyna jetý dál búgingi kúni kóp qıyndyq týdyryp otyrǵany jasyryn emes. Kólsaı kólderi degen taǵy bir ǵalamatymyzǵa shomylý, patsha balyǵyn aýlaý, tabıǵatyn úshin oǵan jeńil kólikpen jetýdiń mashaqaty jetipartylady. Sondyqtan jol qadirin júrgen biledi. Jalpy, elimizdegideı oblysymyzda da týrızmdi turalatyp turǵan jol máselesi. Birtindep respýblıkalyq negizdegi, qalaaralyq kúre joldar halyqaralyq standartqa saı jasalýda. Qudaıǵa shúkir, bul – sońǵy eki jyldyń jemisi.
Ras, Almaty oblystyq týrızm basqarmasy arqyly týrızm salasyn damytýǵa degen talpynys bar. Aǵymdaǵy jyly «Muz ben qar» festıvalinde, Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Hýbeı provınsııasynyń basshylyǵymen bıznes-kezdesý ótti. Berlın qalasyndaǵy mereıtoılyq 50-shi «ITB-2016» halyqaralyq týrıstik bırjasynda Jetisý jahuttary tanystyryldy. Kórme baǵdarlamasynyń sheńberinde «EKSPO-2017 kórmesi qarsańyndaǵy týrızmniń damýy» taqyrybynda roýd-shoý uıymdastyrylyp, Almaty oblysynyń týrıstik múmkindikteri tanystyryldy. Máskeý qalasynda «Saıahattar jáne týrızm-2016» halyqaralyq týrıstik kórmesine qatysty. Oblysqa kelýshi týrıster sanyn arttyrý maqsatynda aǵymdaǵy jyly alǵash ret Almaty qalasyndaǵy «Týrızm jáne saıahat» KITF-2016» halyqaralyq týrıstik kórmesinde resmı seriktesi boldy. 2016 jylǵy 20 mamyrda týrızm basqarmasy Mysyr elshiligimen birlesip Almaty qalasynda ótkizilgen týrıstik semınar sońynda Almaty oblysy ákiminiń orynbasary Serik Turdalıev Ońtústik Sınaı provınsııasynyń gýbernatory Haled Fýdamen dostyq qarym-qatynas ornatý týraly kelisimge qol qoıdy. Bile-bilsek bul da óńirdegi oń ózgeristiń, naqtylaı tússek, týrızmdi damytqan ústine damyta túsýdiń qadamy emes pe?!
«О́ńirdegi taǵy bir ilkimdi is Balqashtyń qyzyl jolbarysyn oraltý qadamy bolyp otyr. Máseleni ońtaıly sheshýdiń mánisi bylaı bastaldy. Bedeldi halyqaralyq uıymdarda bir kezde Ortalyq Azııany mekendegen turan jolbarysyn qaıta oraltý jobasy talqylanyp, Reseıdiń Qıyr Shyǵysynan genetıkalyq turǵydan turan jolbarysyna jaqyn keletin amýr jolbarysyn Ortalyq Azııaǵa ákelip tabıǵı jolmen kóbeıtýge toqtam jasalǵan edi. Ol úshin ǵalymdar Balqash kóline Ile ózeniniń quıar saǵasyn tańdaǵan bolatyn. Birden Almaty oblysy ákimdiginiń «Ile-Balqash memlekettik tabıǵı rezervatyn qurýǵa arnalǵan jer ýchaskelerin rezervke qaldyrý týraly» qaýlysy shyqty. Soǵan sáıkes, Balqash aýdany, Qaroı óńirinen 415 myń gektar jerdiń shekarasy arnaýly qaýlymen bekitildi. Barlyq jumys júıesimen júrip berse, aldymen 3-5 jolbarys ákelinip, erekshe qorǵalatyn aımaqqa jiberiletin bolady. Jolbarys qarny toq bolsa adamǵa shappaıdy. Jersindiriletin jolbarysqa baqylaý júrgizý úshin moınyna arnaýly qarǵybaý taǵylady. Onyń nátıjesi jaqsy bolyp jatsa, jolbaryspen birge Balqash óńirine qyzyr aýyp, buıra qumdy keń dalasy men qalyń qamysynyń arasy ań men qusqa, sýy balyqqa tolatyn shyǵar», – deıdi BUU Damý baǵdarlamasynyń ulttyq keńesshisi Tynyshbaı Dosymbekov.
Qoryta aıtqanda, mońǵoldar kıiz úılerin jabdyqtap, arabtar túıelerin úıretip týrızmin damytyp otyrǵany belgili. Al qazaqqa Tabıǵat-ana tańǵajaıyptaryn tegin tógiltip tur emes pe?! Nege osynaý tıimdilikti paıdalanbasqa. Shyny kerek, bul týrızmniń aıtýǵa ońaı jaǵy dep qıyndyqtan qashýdyń esh qajet joq. Qaıta qıyndyqty jeńý arqyly shyńdalý, esh el jasaı almaıtyn ǵalamattarǵa Tabıǵat-ana arqyly jetýge umtylý ýaqyt talaby dep túsingen jón.
Nurbol ÁLDIBAEV,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy
Sýretterdi túsirgen Jumabaı MUSABEKOV
