Elimiz barlyq áleýmettik mindetterin oryndaıdy

Memleket qyzmetindegi eń negizgi másele – árbir qazaqstan­dyq­tyń ıgiligi, onyń turmys-tir­shi­liginiń sapasyn jaqsartý, eli­mizdiń nyǵaıýy men odan ári saıası jáne eko­nomıkalyq ósýi, onyń turaq­tylyǵy men qaýipsizdigi. Naq osy maqsattar men ıdeıalar eli­mizdiń Tuńǵysh Prezıdenti, Elba­sy N.Á.Nazarbaevtyń saıasa­tyn­da­ǵy negizgi máseleler bolyp tabylady. Elimizdegi reformalar Prezıdent N.Á.Nazarbaev tańdaǵan jáne halyq qoldaǵan, qoǵamnyń bar­lyq músheleri úshin teńdik pen ádildik qaǵıdattary saqtalatyn jáne qorǵalatyn, naryqtyq eko­nomıkasy bar kúshti, turaqty, da­myǵan jáne demokratııalyq memleket qurý baǵytynyń durys­ty­ǵyn kórsetti. Bul kúnderi búkil el Prezı­denttiń 2011 jylǵa arnalǵan ha­lyqqa Joldaýynyń negizgi erejelerin talqylaýda. Bıylǵy Joldaý «Bolashaqtyń irgesin birge qalaımyz» dep atalyp, leıtmotıvi memlekettiń áleýmettik sa­lasyn jańǵyrtý boldy. Memleket basshysy bilim berýdi, den­saýlyq saqtaýdy jáne tilderdi damytýǵa arnalǵan mańyzdy mem­lekettik baǵdarlamalardy bekitti. Sondyqtan da, barlyq memlekettik organdar Prezıdent Jol­daýyn oryndaýǵa jumyla kirisýi kerek, al Parlament depý­tat­tary, «Nur Otan» halyqtyq-de­mokratııalyq partııasynyń parlamenttik fraksııasynyń múshe­le­ri retinde bizdiń mindetimiz El­basy qoıǵan joǵary maqsattarǵa qol jetkizýge arnalǵan refor­ma­lardy zańnamalyq turǵydan qam­tamasyz etý bolyp tabylady. Elbasy bıylǵy Joldaýynda atap ótkenindeı, bilim berýdi jańartý jalǵastyrylýy qajet. Joǵary bilim berý sapasy eń joǵary halyqaralyq talaptarǵa saı bolyp, eldiń joǵary oqý oryndary álemdegi jetekshi ýnıversıtetter reıtıngine enýge um­tylýǵa tıis. Osyǵan baılanysty, bilim berý salasynda Astanada qurylyp, tipti tabysty jumys istep otyrǵan «Nazarbaev Ýnıversıteti», «Nazarbaev Qory» jáne «Nazarbaev Zııatkerlik mek­tepteri» sııaqty biregeı oqý oryndary sıpatyndaǵy jobalar aıryqsha basymdyqqa ıe bolady. Qazirgi tańda ýnıversıtettik bilim men ǵylymdy damytýdyń jańa deńgeıin qamtamasyz etý min­deti alǵa qoıylyp otyr. Son­dyqtan, «Nazarbaev Ýnıversıteti» bazasynda joǵary oqý or­ny­nyń ınnovasııalyq modeli qa­lyp­tastyrylýda. «Ol búkil qa­zaq­standyq joǵary oqý oryn­da­ry úshin úlgi bolýǵa tıis», dep atap kórsetti Memleket basshysy Joldaýynda. Depýtattar ýnıversıtet tý­ra­ly usynylǵan zań jobasynda «Nazarbaev Ýnıversıteti» men «Nazarbaev Zııatkerlik mektepterin» uıymdastyrý úshin onyń ishinde ǵylymı turǵyda, olardy lısenzııalaýdan bosatý bóliginde buryn bolmaǵan jeńildikterdi qarastyrýdy usyndy. Sonymen qatar, depýtattar «Nazarbaev Ýnı­versıteti» men onyń salalyq ǵylymı ortalyqtaryn ǵylym salasyndaǵy akkredıtteýden bo­sa­týdy kózdeıtin norma engizdi. Taǵy bir qyzmet baǵyty – ǵy­lym salasy. Ony damytý isi ın­no­vasııalyq ekonomıkany qalyp­tastyrý qazirgi kezde Qazaqstan Respýblıkasynyń ulttyq basym­dyǵy bolyp tabylatynyna baı­lanysty degen qaǵıdadan týyn­daıdy. Prezıdent halyqqa Joldaýynda «Biz ýnıversıtettik bilim men ǵylymdy damytýdyń jańa deńgeıin qamtamasyz etýge mindettimiz», dep atap kórsetti. Memleket basshysy atap ót­ken­deı, memleketimizdiń báse­kege barynsha qabiletti elder qatary­na kirýiniń strategııalyq maqsat­ta­ryn júzege asyrý ba­sym­dyq­tarynyń biri densaýlyq saqtaý isi bolyp tabylady. Osy oraıda Turaqty damý stra­tegııasyn naq­tylap alýymyz qajet. Jalpy, búginde densaýlyq saqtaýdy qarjylandyrý artty. 2013 jyly Biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesin engizý aıaqtalatyn bolady. Osy negizgi reformalar Úki­met pen Parlamenttiń birlesken jumysynyń nátıjesinde zańnama­lyq turǵydan qamtamasyz etil­­di. 2007 jyly Májiliske «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saq­taý júıesi týraly» kodeks jo­basy engizildi. Ony ázirlep, qa­byldaý respýblıkadaǵy áleýmet­tik júıeni jaqsartýǵa baıla­nys­ty jáne ol ulttyq medısınanyń mártebesin kóterýge, densaýlyq saqtaý salasyndaǵy zańnamany kodaýǵa, ony halyqaralyq standarttarmen úılestirýge, azamat­tar­ǵa medısınalyq qyzmet kór­setý dárejesin jaqsartýǵa, qoǵam densaýlyǵy men densaýlyq saq­taý máselelerine qoǵamnyń qa­ty­nasyn ózgertýge baǵyttalǵan. Tilderdi, onyń ishinde memlekettik tildi damytý máselesi Pre­zıdenttiń bıylǵy halyqqa Jol­daý­yndaǵy ońtaıly máselelerdiń biri boldy. О́ıtkeni, bul – bizdiń kóp tildi jáne kópkonfessııaly qoǵamymyzdaǵy beıbitshilik pen kelisimniń negizi. Memleket basshysy 2017 jyly memlekettik tildi meń­gergen qazaqstandyqtardyń sany keminde 80%, al 2020 jyly keminde 95 % bolýy kerek, al on jyldan keıingi mektep bitirýshiler memlekettik tildi tolyq meń­gerýi kerek degen mindet qoıdy. Kóp ultty Qazaqstannyń san qyrly áleýmettik-ekonomıkalyq jáne qoǵamdyq-saıası ómiri máde­nıettiń asa mańyzdy róli men respýblıkanyń tutastaı rýhanı ómiriniń kýási. Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Konstıtýsııasynda Qa­zaqstanda turatyn barlyq ult­tar men ulystar ókilderiniń ult­tyq jáne azamattyq teń quqyq­taryna kepildik berilgen, olar­dyń tili men mádenıetin damy­týy úshin jaǵdaı jasalǵan. Sondyqtan da «Mádenıet tý­ra­ly» Qazaqstan Res­pýb­lı­kasy­nyń Zańyna túzetý engizý osy úderistiń mańyzdy kezeńi boldy. Zań jobasynda mádenıet úshin ma­ńyzdy birqatar normalar engizildi, onda ulttyq fılmderdegi bas­tapqy kınoshejire materıal­daryn ulttyq mádenı qundy­lyqtyń ajyramas bóligi retinde saqtaý kózdelgen. Sonymen qatar, 2012 jyldan bastap Qazaqstanda prokattyq kýálik alý úshin sheteldik fılmder mindetti túrde memlekettik tilge aýdarylýy tıis degen norma engizildi. Áleýmettik qamsyzdandyrýda zeınetaqy júıesiniń orny erekshe. Reformalaýdyń nátıjesinde elimizde aralas-yntymaqty jáne jınaqtaýshy zeınetaqy júıe­si quryldy. Zeınetkerler­diń 1,6 mıllıonnan astamy yn­tymaqty negizdegi zeınetaqy tó­lemderimen qamsyzdandyrylady. Jyl saı­yn zeınetaqy kóteri­lý­de, oǵan ındeksteý júrgizilýde, jáne soń­ǵy jyldary zeınetaqy tó­lemderiniń nomınaldyq ósýi tutyný baǵalary ındeksiniń ósýinen basyp ozdy. Parlamentarııler aldynda sóz sóılegende Memleket basshy­sy násildik, ulttyq jáne dinı tıesiligine qaramastan, Qazaqstan azamattarynyń naqty teńdigin qamtamasyz etetin quqyqtyq nor­ma­lardy bekitý, adam quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý jó­nindegi jumysty zań shyǵarýshy­lar odan ári jalǵastyrýy kerek ekenin erekshe atap kórsetti. Osyǵan baılanysty mynany atap ótkim keledi. Erler men áıel­derdiń teń quqyqtarynyń jáne teń múmkindikteriniń memlekettik kepildikteri týraly (gen­derlik teńdik), sondaı-aq tur­mystyq zorlyq-zombylyqtyń al­dyn alý men jolyn kesý tý­ra­ly zańdardyń qabyldanýy qoǵam úshin óte mańyzdy. Bastalǵan 2011 jyldyń ta­rıhymyzdaǵy orny erekshe. Ol – Táýelsizdigimizdiń jıyrma jyl­dyǵy. Osy jyldardaǵy Qazaq­stan Respýblıkasynyń jetistikteri, onyń damýy men alǵa basýy, ha­lyqaralyq bedeli Qazaq­stan­nyń Tuńǵysh Prezıdenti, Elbasy Nur­sultan Nazarbaevtyń qyz­meti­men tyǵyz baılanysty. Biz­diń jeńisterimiz ben jetistikterimiz, halyqtyń turmys-tirshiligi­niń jaqsarýy – Memleket bas­shysy jumysynyń, onyń elimizdi álemdegi eń joǵary deńgeıge kóterý jónindegi kúsh-jigeriniń nátıjesi. Dınar NО́KETAEVA, Parlament Májilisi Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraıymy, «Nur Otan» HDP parlamenttik fraksııasynyń múshesi.