Qazaqstandyq franchaızıng

nemese franshıza bolatyn otandyq brendter bar ma? Memlekettiń de jáne onyń jekelegen adamdarynyń da táýelsizdiginiń basty sharty tabys tabýda da, mamandyq tańdaýda da, qysqasy, barlyq jaǵdaıda eshkimge alaqan jaımaý ekeni aıan. Qazir bizdiń Úkimetimiz osy múd­deli maqsat jolynda qanshalyqty jumys istep jatyr desek, shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýǵa qatysty baǵdarlamalar da jetkilikti. Árıne, onyń ishinde aıaǵynan turyp ketken jobalar bar. Degenmen, dál qazirgideı álemdik kúrdeli ahýalda osy memlekettik baǵ­darlamalardyń bastapqy nátıjesin kóretin kez keldi. Túrli daǵdarystyq jaǵ­daıattar keıbireýler úshin kúr­deli kezeńderdiń bastalǵanyn bildir­se, endi bireýler úshin úlken múmkin­dik­ter ýaqyty. Tótesinen aıtqanda, kóterilip otyrǵan taqyrypqa, ıaǵnı qazaq­stan­dyq franshızaǵa qatysty kórmeler de uıymdastyrylyp júr. Biraq, bizde franshıza bolatyn myqty otandyq brendter bar ma? Osy suraqqa jaýap bermes buryn, jurttyń bári bıznespen aınalysyp jatpaǵandyqtan, oqyrmandarymyzǵa franshıza «jeńildik» dep aýdaryla­tyn fransýz sózi ekenin aıta ketelik. Iаǵnı franshıza – franchaızıng kelisim­shartynyń nysany. Barynsha qysqa túsinikti aıt­qanda, daıyn brendti nemese bıznes úlgisin paıdalanýǵa quqyq bere­tin nemese tanymal bolǵan saýda belgisi men daıyn tehnologııalardy qol­danýǵa múmkindik beretin basqa da keshendi ıgilik. Árıne, fran­chaızı men franchaızerdiń arasynda qol qoıylǵan kelisimshartta barlyq jeńildikter, mindetter men franchaızerdiń talaptary kórsetiledi. Franshıza – bızneste ǵana emes, sportta da, medıa salasynda da bar. Iаǵnı ataqty sport komandalarynyń atyn qosymsha paıdalaný, tanymal serıaldar men kompıýter oıyndaryn shyǵarý. Máselen, dúnıejúzin jaýlap bara jatqan býrger daıyndaıtyn brendterdiń bári de franshıza. Demek, búgingi tańda bıznespen aınalysý úshin jańadan dóńgelek oılap tabýdyń qajeti joq. Sonymen elimizde bul baǵyt qalaı damyp otyr degen saýaldyń jaýabyn izdeý barasynda «Damý» kásipkerlikti damytý qoryna bas suqqan edik. Sebebi qor Qazaqstan Respýblıkasy halqynyń bıznes bastaý yntasy men shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń franchaızıng júıesin paıdalana otyryp jańa baǵytta kásip ashý bastamalaryn qoldaý maqsatynda ekinshi deńgeıli bankterge sharttasyp qarjy salý baǵdarlamasyn jasady. Bul qarjy odan ári franchaızıngtik jobalardy qarjylandyrýǵa baǵyttalýy tıis. Iаǵnı atalǵan baǵdarlama ja­salǵanǵa deıin qandaı da bir belgili brendti paıdalanyp jumys istegisi kelgen kásipkerlerde mundaı jeńildik bolǵan joq. Máselen, bıylǵy 5 mamyr kúni atal­ǵan baǵdarlamany júzege asyrý maq­satynda «Damý» qory men «Bank RBK» AQ jáne «Astana banki» AQ ara­synda 1 mıllıard teńge qarajat salý jóninde nesıelik kelisimge qol qoıyl­ǵan. Ár bankke 500 mıllıon teń­geden salynady. Osy kelisim aıasyn­da 2016 jyldyń 11 mamyry kúni «Damý» qory 1-shi transhty júzege asyryp, «Bank RBK» AQ-qa 250 mln teńge, «As­tana banki» AQ-qa 250 mln teńge jóneltken. Qarjylandyrý talaptaryna sáı­kes, bankter 6 aı ishinde bul qara­jatty ShOB sýbektilerine fran­chaı­zıng­tik jobalardy qarjylandyrý úshin berýi tıis. Osy arada ShOB sýbektilerin qar­jylandyrýǵa qoılatyn talaptardyń bar ekendigin aıtaıyq. Qarajat shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektileriniń tek jańa jobalaryna ǵana beriledi. Sa­lalyq shekteý qoıylmaıdy. Bir sha­ǵyn jáne orta bıznes sýbektisine 80 000 000 teńgege deıin jáne 84 aı mer­zimge bólinedi. Qaryz alýshynyń qo­lyna tıetin nomınaldy jyldyq syı­aqy mólsherlemesi 14,65 paıyzdan aspaıdy. Búgingi kúni «Bank RBK» AQ bólingen 250 000 000,00 teńgeniń 105 430 079,11 mln-yn ıgerse, «Astana banki» AQ 250 000 000,00 teńgeden 159 600 000,00 mln teńgeni ıgergen. Ná­tıjesinde 500 mln teńgeniń 265 mln-nan astamy kásipkerlerdiń qolyna tıdi. Degenmen, qarjy orny­men jum­salýy qadaǵalana ma, franchaızıngke dep bólingen qarajat «ustaǵannyń qolynda, tistegenniń aýzynda» ketpeı me degen zańdy suraq ta týady. Baǵdarlama boıynsha qandaı jobalar qarjylandyrýǵa jatpaıtyny týraly «Damý» qorynyń basqarýshy dırektory – basqarma múshesi Ǵabıt Les­bekov bizge tómendegideı málimet berdi. «Atalǵan baǵdarlama boıynsha shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbek­tileriniń barlyq jobalary qarjy­landyrylmaıdy. Atap aıtqanda, buryndary shyǵynǵa batqan jobalardy qaıta «tiriltýge», zańdy jáne jeke tulǵalarǵa berilgen nesıeni óteýge, úlestes tulǵalar/kompa­nııa quryl­taıshylarynyń aldyndaǵy nesıelik qaryzdardy óteýge bolmaıdy. Onyń ishinde múlik, aktıvterdi satyp alyp, keıinnen úshinshi jaqqa resimdeýge, úshinshi jaqtaǵy tulǵaǵa resimdelgen jer teliminde qurylys júrgizýge bolmaıdy. Sondaı-aq, qarjyny offshorly aımaqqa, jalǵan kásiporyndarǵa aýdarýǵa nemese jalǵan mámilelerdi óteýge, buryn alǵan qarjysyn qaıta qarjy­landyrýǵa ruqsat joq. Oǵan qosa óz bıznesin júrgiz­gisi keletin tulǵalar enshiles kom­pa­nııalardyń, tulǵalardyń fran­chaı­­zıngin alýǵa, zańdy tulǵalar­dyń aksııa­lary men kez kelgen qundy qaǵaz­­darǵa salǵan ınvestısııasyn, úlesin satyp alýǵa bolmaıtyndyǵyn bilýi tıis. – Mundaı shekteýlerdiń ishinde aksızdeýge jatatyn ónim shyǵarý, qarý-jaraq, esirtki tektes zattar sekildi azamattyq aınalymnan shyǵarylǵan taýarlardy shyǵarý-jetkizip berý bar. Bul nesıeni qumar oıyndar bıznesine jáne eldegi terrorlyq áreketter sekildi zańmen tyıym salynǵan qyzmetterge jumsaýǵa tyıym salynady, – deıdi basqarma múshesi. Máselen, qarap otyrsaq, Alma­tyda 2013 jyldan beri «KazFranch» kórme-forýmy ótip keledi. Bul – otandyq jáne sheteldik franshızalardy ekspozısııalaýǵa arnalǵan Qazaqstandaǵy jalǵyz alań. Ony «Damý» qory men Eýrazııalyq franchaızıng qaýymdastyǵymen birige otyryp uıymdastyrady. Atalǵan kórmege óz franshıza­laryn ázirlegen halyqaralyq jáne qazaq­standyq kompanııalar da qaty­syp keledi. Byltyrǵy forýmnan kór­shi memleketterdiń de kompanııa­la­ryn kórdik. Mysaly, 2015 jyly ótken kórmede alǵash ret «Eldanı» qoǵamdyq qory júzege asyrǵan áleý­mettik franshıza tanystyryldy. Atalǵan qoǵamdyq qor múmkindigi shek­teýli jandardyń basyn qosyp, qolóner buıymdary men kádesyı jasap júr. Bastapqydaı emes buıymdarynyń sapasy jaqsaryp jatqany qýantty. «KazFranch» kórmesiniń negizgi maqsaty franchaızıngtik qarym-qatynastyń ósýin yntalandyrý arqyly Qazaqstanda shaǵyn jáne orta bıznestiń sapaly damýyna kómektesý, franchaızıng salasyna qatysýshylardyń tájirıbe almasýyna jaǵdaı jasaý ekeni belgili. О́z bıznesin damytýǵa múddeli jandardy toǵystyrǵan kórmesinde «Damý» qorynyń basqarýshy dırektory – basqarma múshesi Ǵabıt Lesbekov «Franchaızıng – bıznesti júrgizýdiń tıimdi túrleriniń biri, qazirgi ýaqytta qazaqstandyq kásipkerler oǵan aıryqsha qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Otandyq brendter men franchaızıngtik júıelerdi qalyptastyrý men damytý ShOB-ty damytýda mýltıplıkatıvtik nátıjege ıe bolmaq. Qazaqstanǵa sheteldik franshızdi tartý ekonomı­kanyń ınnovasııalyq damýyna kómektesedi ári jańa basqarýshylyq jáne bıznes-tehnologııalardy engizýge múmkindik beredi. Oǵan qosa taýarlar men qyzmet kórsetý naryǵyn damytýǵa yqpal etedi», degen-di. Eýrazııalyq franchaızıng qaýym­­­dastyǵynyń prezıdenti Bek­nur Qısyqovtyń málimdeýinshe, Qazaqstanda franchaızıng naryǵy jylyna ortasha eseppen 15 paıyzǵa ósýde. Búginde franchaızıngtik jelilerdiń sany 4 558 franchaızı men 497 brendti quraıdy. Franchaızıng naryǵynyń aınalymy jylyna 3 mlrd dollarǵa jetedi. Bul sektorda barlyǵy 30 000 asa adam jumys isteıdi. Kórme kezinde «Mimioriki», «Suń­qar», «RedDragon» syndy otandyq brendter qazirdiń ózinde óz franshızalaryn Qazaqstanda ǵana emes shetelde de júzege asyryp jatqanyn aıtyp, kelýshilerge ónimderin usyndy. Sol sııaqty franshıza boıynsha isin endi bastaǵan «Jas Kemeńger», «Kren­del», «Party Food» sııaqty qazaq­stan­dyq kompanııalardyń sany ósýde. Bu­lar qazir aýqymdy bıznespen aına­lyspasa da, óz taýarlary men ónim­deriniń sapasyna jaýap bere alady. Qoryta aıtqanda, búginde «Damý» qory Qazaqstandaǵy franchaızıngti damytý boıynsha qarjylyq jáne qarjysyz sharalar keshenin iske asyrýda. Keshendik qoldaý – kásipkerlerge qyzmet kórsetý ortalyqtary arqy­ly kásip­kerlik máseleleri men konsýl­tasııalyq qyzmet kórsetý, sonyń ishinde franchaızıng máseleleri men franshıza boıynsha iske asyrylatyn jobalardy qarjylandyrýǵa bankterdi tartý jáne ishinara kepil­den­dirý arqyly nesıeler tartýda kásip­kerlerge kómek kórsetýden turady. Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan» ALMATY