Bos oryndar bar, qoljetimdi emes

Pavlodar oblysyndaǵy 600 memlekettik mekemede 6 myń zań buzýshylyq faktileri anyqtaldy. Bul málimet oblys prokýrory Serik Qaramanovtyń tóraǵalyq etýimen ótken alqa májilisinde belgili boldy. Májiliske oblys ákiminiń orynbasary Meıram Begentaev, qala ákimi Nurjan Áshimbetov, barlyq basqarma basshylary, aýdan ákimderi, aýmaqtyq jumyspen qamtý ortalyqtarynyń basshylary qatysty. Oblystyq prokýratýra organ­darynyń atqarǵan jumystary Memleket basshysy men Bas prokýror qoıǵan mindetterdi júzege asyrýǵa baǵyttalýda. Basym baǵyttardyń biri – quqyq qorǵaý organdary júıesin odan ári damytý boıynsha bes ınstıtýttyq reforma men «100 naqty qadam» Ult Josparymen aıqyndalǵan is-sharalardy iske asyrý. Oblystyq prokýratýranyń alqa májilisi «Halyqty jumyspen qamtý týraly zańnamanyń oryndalýy» degen taqyrypta ótti. Iаǵnı, 2015-2016 jyldar kezeńinde óńirdegi jumys berýshilerdiń Jumyspen qamtý ortalyqtaryna bergen bos jumys oryndary týraly málimetteri negizinde turǵyndardyń jumys­qa ornalasýy týraly tekseris nátı­jeleri talqylandy. Qazirgi ýaqyt­ta oblysta jumyspen qamtý orta­lyqtarynda esepte turǵan ju­mys­syzdar sany 3 105 adam bolsa, olardyń 376 -sy joǵary bilimdi, 885-i orta arnaýly, 232-si bastaýysh kásiptik, 1 612-si turǵyn áli eshteńege mamandanbaǵan kórinedi. – Bos jumys oryndary týraly Jumyspen qamtý ortalyqtaryna habarlama jiberý menshik nysanyna qaramastan árbir jumys berýshiniń mindeti bolyp tabylady. Biz 600 memlekettik mekeme men vedomstvoda atalǵan talap­tardyń saqtalýy boıynsha tekserý júrgizdik. Nátıjesinde, 6 myń­nan astam zań buzýshylyq fak­ti­si anyqtaldy. Basym bóligi ob­lystaǵy bilim berý salasynda – 3 myń­nan astam, densaýlyq saqtaý salasynda – 1 myńnan astam bos turǵan jumys oryndarynyń derekteri anyq­taldy, – dedi prokýrorlar. Mysaly, Ekibastuzdyń bir tur­ǵyny Jumyspen qamtý orta­lyǵynda júrgizýshi bolýǵa laıyq jumys­syz retinde tirkelgen. Mem­lekettik áleýmettik saqtandyrý qorynan 52 208 teńge áleýmettik tólem alady. Al aqpan aıynda qala ákimdiginiń bir mekemesinde jalaqysy 45 000 teńgeni quraıtyn júrgizýshiniń bos jumys orny bolǵan. Biraq, habarlama eshqaıda jiberilmegendikten, jumyssyz júrgizýshi jumysqa ornalasa almaǵan. Ekinshisi – Ekibas­tuz­daǵy «Qazaq qyzdaryna arnal­ǵan gımnazııa» kommýnaldyq mem­le­kettik mekemesinde qazaq tili men ádebıeti páni muǵaliminiń orny bir jyl boıy bos tur. Mekemeden Jumyspen qamtý ortalyǵyna habarlama jiberilmegen. – Mundaı mysaldar óte kóp. Bul rette jeke kásiporyndar tek­seril­gen joq, alaıda, atalǵan talap pen tártip, menshik nysanyna qaramastan, barlyq mekemelerge qatysty. Tekserý qorytyndysynyń taldaýy halyqty jumyspen qamtý salasyndaǵy memlekettik saıasat tıisti deńgeıde júrgizilmeıtinin kór­setti. Jekelegen basshylar óz­deriniń qyzmettik mindetterin adal atqarsa, bul kemshilikter oryn almas edi, osynyń saldary­nan maman­dyqtary boıynsha suranys bolsa da, jumyssyz retinde tirkel­gen azamattar jumysqa ornalasa almaı júrgeni oılantady, – dedi oblys prokýrory. Oblys prokýrorlarynyń ob­ly­­staǵy Jumyspen qamtý or­ta­lyǵy qyzmetterine tekserý júrgizý sebepteri de osy – turǵyn­dar­dyń jumyssyz bos qalýy. Jumysqa qajetti ondaǵan bos oryn sol kúıi bos tursa da, eshkim oǵan adam izdemepti de. Sondyqtan, jıynǵa kelgen oblystyq Jumyspen qamtý­dy úılestirý basqarmasynyń basshysy Baltabaı Qappasovtyń, ob­lys­tyq Bilim basqarmasynyń basshysy Baqyt Bekseıitovanyń qur sıfr­lardy tizip, daıyndap jazyp ákelgen baıandamalaryn prokýrorlar tyńdaǵan da joq. Jalpy tekserý qorytyndylary boıynsha prokýrorlyq qadaǵalaý aktileri engizilip, 146 tulǵa ákim­shilik, al 33 tulǵa tártiptik jaýap­ker­shilikke tartyldy. Prokýrorlyq yqpal etý sharalarymen bos jumys oryndary týraly 473 habarlama jiberildi. Búginde tekserý kezeńinen bastap 263 adam jumysqa ornalas­tyryldy.  Jumysqa ornalastyrý barysy áli de jalǵasýda. Sonymen birge, oblystyq pro­ký­ratýranyń aralasýymen 1208 ju­myskerge 90 mıllıon teńge kóle­minde keshiktirilgen eńbek­aqy­­lary tólendi. Bankrotqa ushy­raǵan kásiporyndarda eńbekaqy qaryzdaryn tómendetý boıynsha sharalar qabyldanýda, eger 2015 jyly qaryz kólemi 70 mıllıon teńgeden assa, búgingi kúni 34 jumyskerge tıesili qaryz 11,3 mıllıon teńgeni qurap otyr eken. Biz de maqala jazý barysynda oblystyq Jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdar­lamalar basqarmasynyń saıtyna úńilip kórdik. Mysaly, oblysta 2015 jyly 7 myńnan astam aýyl tur­ǵyny «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha berilgen shaǵyn nesıeni paıdalandy. Baǵdarlama aýyldyq aımaqtardyń jumyssyzdary men ózin ózi jumyspen qamtyǵan tur­ǵyn­daryna óz isin ashý, jumys oryndaryn qurý múmkindigin berip, erteńgi kúnge degen senim syılady. Jyl basynan bastap Halyqtyń jumyspen qamtylýyna járdemdesý keshendi jospary sheńberinde jumyspen qamtýdyń belsendi sharalary arqyly 10502 adam qamtyldy degen málimetter bar. Al aýylda jumys­syzdar az emes. Sonda bul sıfr­lar tek joǵaryǵa qur málimet úshin ǵana keltirilgen be? Mysaly, bıylǵy jyldyń qań­tar-naýryz aılaryndaǵy statıs­tı­ka­lyq málimetterge qarasaq, ob­lystaǵy kásiporyndardan 8509 adam jumystan shyǵyp ketipti. Negizi, bıyl «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasyna oraı 118 joba júzege asyrylýy kerek edi. Bul jobalar iske asqanda, 1560 jańa jumys oryndary ashylady eken. Biraq, aýdan, qala ákimderi mundaı múmkindikti áli durys paıdalana almaı otyr. Aıtsa aıtqandaı-aq, Ekibastuz, Aqsý qalalary men oblys orta­lyǵy­n­da bos jumys oryndary dege­nińiz barshylyq. Biraq, ol tek saıtta ǵana kórsetilgen derek. Ju­mys oryndary joq pa, aýdandardan eshteńe kórsetilmepti. Qaptap turǵan bos jumys oryndaryn turǵyn­dar­ǵa habarlaý, jetkizý, jarııalaý, shaqyrý, qoldaý jetispeı tur. Jo­ǵaryda jazǵanymyzdaı, pro­kýror­lar jumys izdeýshige bos oryn­dar bar degen 473 habarlama jiberipti. Saıtta aýdandyq ákim­dik­terdiń telefondary jazylǵany tipti kúlkili, jumys izdegen adam­darǵa olardyń qaısysy durys jaýap bergenin kórip edik. Bos jumys oryndary jár­meńkelerin aı saıyn ótkizý ar­qyly saıtta qaptap turǵan jumys oryndarynyń ıelerin tabý kerek. Tipti bolmaǵan soń, oblystyq ákimdik endi jumysqa turýǵa arnal­ǵan mobıldik qosymshany iske qosýdy josparlap otyr. Mobıldik qosymsha arqyly pavlodarlyq naryqtaǵy barlyq bos jumys oryndary men qyzmet kórsetýler týraly usynystardy bir derek­qorǵa jınaıdy. Bul baǵdarlama paıdalanýshyǵa qajetti jumys ornynyń paıda bolǵany nemese qajetti maman týraly habarlama jiberedi. Elektrshini jumysqa alý jóninde habarlandyrý paıda bolysymen osy jumysqa qyzyǵýshylyq tanytqan paıdalanýshyǵa push-habarlama keledi. Dızaınerge nemese basqa sala mamanyna óz habarlamasy keledi, ıaǵnı bul jerde maqsatty baǵyttylyq bolady. Máseleniń mánisi mynada: jumys izdeý­shige jumys berýshi qoljetim­di bolýy kerek. Oblystyq prokýra­týra­nyń «Turǵyndardy jumyspen qamtýdaǵy zań talaptarynyń oryndalýy» jónindegi tekserý nátıjeleri men qorytyndylary, mine, osylaı kókeıkesti máseleniń kóleńkeli jaqtaryn ashyp berdi. Alqa máji­lisinen soń, oblys ákiminiń atyna birneshe usynystar da jiberildi. Sondaı-aq, azamattardy jumyspen qamtý barysynda nemquraıylyq tanytqan laýazymdy tulǵalardyń atqaryp otyrǵan qyzmetterine sáıkestigine deıin jaýapkershilik týraly másele qarastyrylsyn degen usynystar joldandy. Árbir jumyssyz turǵynnyń basqa aýdandar, qalalar jáne oblystar arasynda jumyssyzdar boıynsha derekter bazasyna qoljetimdiligi qamtamasyz etilýi, ýákiletti organdar basqa kásiporyndar qyzmetinde osy másele boıynsha tolyqqandy tekseris júrgizilýi talap etildi. Atal­ǵan zańnama talaptaryn saqtaý máselesine prokýratýra organdary baqylaý tártibinde qaıta oralatyndaryn eskertti. Farıda BYQAI, «Egemen Qazaqstan» PAVLODAR