Astanada qyrkúıektiń 10-y men 17-si aralyǵynda III Halyqaralyq balet ártisteriniń baıqaýy ótedi dep kútilýde. Quryltaıshysy ári uıymdastyrýshysy «Balet jáne ulttyq bıdi damytý men qoldaý qory», al bas seriktesi Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdentiniń qory bolyp tabylatyn alamannyń qazylar alqasyna Marııa teatrynyń etýali, «Astana Opera» memlekettik opera jáne balet teatrynyń kórkemdik jetekshisi, Qazaq ulttyq horeografııa akademııasynyń rektory Altynaı ASYLMURATOVA jetekshilik etpek. Biz osy sharaǵa oraı balet juldyzynan halyqaralyq baıqaýdyń erekshelikteri týraly aıtyp berýin suradyq.
– Altynaı Abdýahımqyzy, sońǵy jyldary jer-jerde jańa jobalar boı kóterýde. Elimizde mundaı iri forým ne maqsatpen ótkiziletinin aıtyp berseńiz.
– Jalpy, baıqaý ataýlynyń túpki maqsaty bir. Birinshiden, sheberlik mektebi qalyptasady. Ekinshiden, ónerdi barynsha halyqqa jaqyndatý, horeografııa ónerin dáripteý, klassıkalyq balet dástúrin saqtaý jáne damytý, daryndy jas ártisterdi anyqtap, yntalandyrý, Qazaqstannyń mádenı ımıdjin ósirý.
Jarys jylnamasy jaǵynan ondaǵan jyldyq tarıhy bar elderde, atap aıtsaq, Máskeý jáne Varna halyqaralyq balet konkýrstaryn saǵyna kútetin mádenı oqıǵaǵa aınalǵaly qashan, tutastaı alǵanda, onyń ónerdiń osy túriniń qosar úlesi mol bolmaq. Sonymen qatar, ártisterdiń shyǵarmashylyq keskin-kelbeti, tabıǵı minezi qalyptasyp, sheberlik shıratylady, baıqaý baǵdarlamasyn ázirleý ústinde balet óneri ıesiniń tehnıkasy, ádis-tásili molaıady. Sebebi, mundaı sátte ár úmitker óz múmkindigin barynsha tolyq kórsetýge tyrysyp baǵary sózsiz.
– Halyqaralyq jobaǵa qatysýshylarǵa qandaı talaptar qoıylady?
– Jobaǵa Qazaqstan, Reseı, Ortalyq Azııa elderiniń, sondaı-aq, Eýropa men Japonııanyń 17 men 25 jas aralyǵyndaǵy ártisteri qatysady. Buǵan deıingi eki doda Mádenıet mınıstrliginiń qoldaýymen ótken bolatyn. 2006 jáne 2009 jyldarǵy básekege Bolgarııa, Reseı, Ýkraına, Qytaı, Qyrǵyzstan, О́zbekstan elderiniń ókilderi qatysty. Bularǵa qaraǵanda, bıylǵy baıqaýdyń aýqymy áldeqaıda keń deýimizge tolyq negiz bar. Júlde qorynda áıelder men erler arasynda jeke-dara gran-prı, birinshi, ekinshi, úshinshi oryndarǵa jáne úzdik dýet, «Úkili úmit», zamanaýı horeografııany úzdik oryndaǵany úshin, t.s.s yntalandyrý júldeleri bar.
Taǵy bir artyqshylyǵy, jobaǵa jumys berýshilermen qatar áıgili balet trýppalarynyń dırektorlary bosqa shaqyrylyp otyrǵan joq. Olar jeńimpazdardyń arasynan ózderine adam tańdaýǵa quqyly... Keıde taban astynan tyń sheshim qabyldaýǵa májbúr bolatyn jaǵdaılar kezdesedi. Báıgede baq synaýshy aldyna jańa jospar, aıqyn maqsat qoıýdy úırenedi. О́mirindegi eń qımas áserli sátti tek osy sahna tórinen tabýǵa talpynady, senimmen sergek qımyldaıdy.
– Siz ózińiz olardyń boıynan qandaı qasıetterdiń tabylýyn qalar edińiz?
– Ol men úshin jeńis bıigine kóterilmeı, jany bir sát tynym tappaıtyn naǵyz kúresker, qıyndyqta rýhy synbaıtyn qajyrly adam bolýy kerek. Mundaı joǵary ataqqa kásibı daıyndyqta sharshap-shaldyǵýdy bilmeıtin, tehnıkalyq turǵydan minsiz ári óziniń daralyǵymen, harızmasymen, ártistiligimen erekshelenetin, partııasyn jete túsinip oryndaıtyn jan laıyq.
– Iаǵnı, teatrdaǵy premera týraly aıtyp otyrǵan bolarsyz?
– Tek olaı dep oılaǵan durys emes. Máselen, úzdik balet solısteriniń arasynda báıgege qatysa alatyny da, qatysa almaıtyndary da kezdesedi. Alǵashqylary baıqaý varıasııasynda ózderin tehnıkalyq jaǵynan tamasha tanytqanymen, al ári qaraı spektaklde tolyqqandy kósilip kete almaıdy. Ekinshileri sahnalyq beıneni somdaǵanda, ózderin jaıly sezingenimen, kerisinshe báseke ústinde baryn joǵaltyp alyp jatady. Solaı desek te, tarıhta tanymal talanttarǵa aınalǵan baıqaý laýreattary óte kóp. Oǵan mysal izdeseńiz, Rýdolf Nýreev, Natalıa Makarova, Mıhaıl Baryshnıkov, Vladımır Vasılev, Ekaterına Maksımova…esimderi jarqyn dálel.
– Bekzat ónerdi damytýmen qatar baıqaýdyń aldynda taǵy qandaı maqsattar tur?
– Bastysy, jas astanamyzǵa, jas teatrymyzǵa álem juldyzdarynyń nazaryn aýdartý. Munda barlyq nárse kóz ilespes jyldamdyqpen damyp keledi. Balet mektebi qarqyndy ósýde, qyrkúıekte alǵash ret elimizde Qazaq ulttyq horeografııa akademııasy saltanatty jaǵdaıda ashyldy. Memleket basshysy otandyq óner oshaǵyna basshylyq etýdi maǵan senip tapsyrdy. Osy senimdi laıyqty aqtaý – paryzym. «Júz ret estigennen góri bir ret kórgen artyq» demekshi, myna joba da sondaı mańyzdy. Bular álemge áıgili horeograftarmen tyǵyz qarym-qatynas ornatyp, yntymaqtasa jumys isteýdiń ashyq alańy bolady dep úmittenemiz.
– Qazylar alqasy quramymen jaqynyraq tanysýǵa bola ma?
– Meniń oıymsha, mańyzdy másele bul emes. Maǵan sondaǵy kóńil-kúı qymbat. Sóz joq, qazylar alqasy ádil bolýy kerek, biraq, sonysyna qosa shynaıy tilekshi, qamqor, dostyq ráýishte baǵalasa, qanekı. Olardyń bári sózsiz óz isiniń bilgirleri, naǵyz kásibı mamandar, sebebi, halyqaralyq mártebesi bar balet básekesine áıgili tulǵalardy shaqyrǵanda, biz osyǵan erekshe mán berdik. Menińshe, olardyń boıynda osy qasıetterdiń bári bar.
Biz qolqa salǵandardyń bári usynysymyzdy qýana qup aldy. Qazirgi tańda qazylar alqasy quramyna Majarstan ulttyq baletiniń dırektory, keremet bıshi ári horeograf Tamas Zolımozı, Qytaıdyń úzdik horeografy, Beıjiń bı akademııasynyń professory, Qytaı Ulttyq bı qaýymdastyǵy balet komıtetiniń vıse-prezıdenti Sıao Sýhýa, áıgili baletmeıster Irjı Kılıannyń assıstenti, daryndy horeograf Stefan Jeromskıı, jýyrda ǵana «Astana Opera» teatrynyń sahnasynda Rolan Petıdiń «Parıj Qudaı-Ana sobory» spektaklin qoıǵan ıtalııalyq baletmeıster Lýıdjı Bonıno, Slovakııa Ulttyq teatrynyń balet dırektory Iozef Dolınskı, «DANCE OPEN» halyqaralyq balet festıvaliniń negizin qalaýshy Vasılıı Medvedev enip otyr. Qazylar alqasynyń jaýapty hatshysy retinde Balet baıqaýlary halyqaralyq federasııasynyń bas dırektory, «Balet» jýrnalynyń «Bı serisi» syılyǵynyń laýreaty Sergeı Ýsanov bekitildi. Onyń osy tektes sharalardy uıymdastyryp, ótkizýdegi tájirıbesi óte mol.
– Astanada ótetin III halyqaralyq balet ártisterine qandaı tilek aıtar edińiz?
– Árıne, aldymen men olarǵa sáttilik tileımin. Júrek tolqytar nómirler kútemin. Bı merekesi – jańashyldyq pen jastyqtyń máresi! Balet jarysyna qatysýshylardyń ónerin tamashalaýǵa asyqqan jankúıer óte kóp. Sondyqtan, mundaı sát kúnde qaıtalana bermeıtindikten, men olarǵa «jandaryńdy salyp, shabyttana bıleńder» degim keledi. Sonda arman-úmit sózsiz aqtalady.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan»
Astanada qyrkúıektiń 10-y men 17-si aralyǵynda III Halyqaralyq balet ártisteriniń baıqaýy ótedi dep kútilýde. Quryltaıshysy ári uıymdastyrýshysy «Balet jáne ulttyq bıdi damytý men qoldaý qory», al bas seriktesi Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdentiniń qory bolyp tabylatyn alamannyń qazylar alqasyna Marııa teatrynyń etýali, «Astana Opera» memlekettik opera jáne balet teatrynyń kórkemdik jetekshisi, Qazaq ulttyq horeografııa akademııasynyń rektory Altynaı ASYLMURATOVA jetekshilik etpek. Biz osy sharaǵa oraı balet juldyzynan halyqaralyq baıqaýdyń erekshelikteri týraly aıtyp berýin suradyq.
– Altynaı Abdýahımqyzy, sońǵy jyldary jer-jerde jańa jobalar boı kóterýde. Elimizde mundaı iri forým ne maqsatpen ótkiziletinin aıtyp berseńiz.
– Jalpy, baıqaý ataýlynyń túpki maqsaty bir. Birinshiden, sheberlik mektebi qalyptasady. Ekinshiden, ónerdi barynsha halyqqa jaqyndatý, horeografııa ónerin dáripteý, klassıkalyq balet dástúrin saqtaý jáne damytý, daryndy jas ártisterdi anyqtap, yntalandyrý, Qazaqstannyń mádenı ımıdjin ósirý.
Jarys jylnamasy jaǵynan ondaǵan jyldyq tarıhy bar elderde, atap aıtsaq, Máskeý jáne Varna halyqaralyq balet konkýrstaryn saǵyna kútetin mádenı oqıǵaǵa aınalǵaly qashan, tutastaı alǵanda, onyń ónerdiń osy túriniń qosar úlesi mol bolmaq. Sonymen qatar, ártisterdiń shyǵarmashylyq keskin-kelbeti, tabıǵı minezi qalyptasyp, sheberlik shıratylady, baıqaý baǵdarlamasyn ázirleý ústinde balet óneri ıesiniń tehnıkasy, ádis-tásili molaıady. Sebebi, mundaı sátte ár úmitker óz múmkindigin barynsha tolyq kórsetýge tyrysyp baǵary sózsiz.
– Halyqaralyq jobaǵa qatysýshylarǵa qandaı talaptar qoıylady?
– Jobaǵa Qazaqstan, Reseı, Ortalyq Azııa elderiniń, sondaı-aq, Eýropa men Japonııanyń 17 men 25 jas aralyǵyndaǵy ártisteri qatysady. Buǵan deıingi eki doda Mádenıet mınıstrliginiń qoldaýymen ótken bolatyn. 2006 jáne 2009 jyldarǵy básekege Bolgarııa, Reseı, Ýkraına, Qytaı, Qyrǵyzstan, О́zbekstan elderiniń ókilderi qatysty. Bularǵa qaraǵanda, bıylǵy baıqaýdyń aýqymy áldeqaıda keń deýimizge tolyq negiz bar. Júlde qorynda áıelder men erler arasynda jeke-dara gran-prı, birinshi, ekinshi, úshinshi oryndarǵa jáne úzdik dýet, «Úkili úmit», zamanaýı horeografııany úzdik oryndaǵany úshin, t.s.s yntalandyrý júldeleri bar.
Taǵy bir artyqshylyǵy, jobaǵa jumys berýshilermen qatar áıgili balet trýppalarynyń dırektorlary bosqa shaqyrylyp otyrǵan joq. Olar jeńimpazdardyń arasynan ózderine adam tańdaýǵa quqyly... Keıde taban astynan tyń sheshim qabyldaýǵa májbúr bolatyn jaǵdaılar kezdesedi. Báıgede baq synaýshy aldyna jańa jospar, aıqyn maqsat qoıýdy úırenedi. О́mirindegi eń qımas áserli sátti tek osy sahna tórinen tabýǵa talpynady, senimmen sergek qımyldaıdy.
– Siz ózińiz olardyń boıynan qandaı qasıetterdiń tabylýyn qalar edińiz?
– Ol men úshin jeńis bıigine kóterilmeı, jany bir sát tynym tappaıtyn naǵyz kúresker, qıyndyqta rýhy synbaıtyn qajyrly adam bolýy kerek. Mundaı joǵary ataqqa kásibı daıyndyqta sharshap-shaldyǵýdy bilmeıtin, tehnıkalyq turǵydan minsiz ári óziniń daralyǵymen, harızmasymen, ártistiligimen erekshelenetin, partııasyn jete túsinip oryndaıtyn jan laıyq.
– Iаǵnı, teatrdaǵy premera týraly aıtyp otyrǵan bolarsyz?
– Tek olaı dep oılaǵan durys emes. Máselen, úzdik balet solısteriniń arasynda báıgege qatysa alatyny da, qatysa almaıtyndary da kezdesedi. Alǵashqylary baıqaý varıasııasynda ózderin tehnıkalyq jaǵynan tamasha tanytqanymen, al ári qaraı spektaklde tolyqqandy kósilip kete almaıdy. Ekinshileri sahnalyq beıneni somdaǵanda, ózderin jaıly sezingenimen, kerisinshe báseke ústinde baryn joǵaltyp alyp jatady. Solaı desek te, tarıhta tanymal talanttarǵa aınalǵan baıqaý laýreattary óte kóp. Oǵan mysal izdeseńiz, Rýdolf Nýreev, Natalıa Makarova, Mıhaıl Baryshnıkov, Vladımır Vasılev, Ekaterına Maksımova…esimderi jarqyn dálel.
– Bekzat ónerdi damytýmen qatar baıqaýdyń aldynda taǵy qandaı maqsattar tur?
– Bastysy, jas astanamyzǵa, jas teatrymyzǵa álem juldyzdarynyń nazaryn aýdartý. Munda barlyq nárse kóz ilespes jyldamdyqpen damyp keledi. Balet mektebi qarqyndy ósýde, qyrkúıekte alǵash ret elimizde Qazaq ulttyq horeografııa akademııasy saltanatty jaǵdaıda ashyldy. Memleket basshysy otandyq óner oshaǵyna basshylyq etýdi maǵan senip tapsyrdy. Osy senimdi laıyqty aqtaý – paryzym. «Júz ret estigennen góri bir ret kórgen artyq» demekshi, myna joba da sondaı mańyzdy. Bular álemge áıgili horeograftarmen tyǵyz qarym-qatynas ornatyp, yntymaqtasa jumys isteýdiń ashyq alańy bolady dep úmittenemiz.
– Qazylar alqasy quramymen jaqynyraq tanysýǵa bola ma?
– Meniń oıymsha, mańyzdy másele bul emes. Maǵan sondaǵy kóńil-kúı qymbat. Sóz joq, qazylar alqasy ádil bolýy kerek, biraq, sonysyna qosa shynaıy tilekshi, qamqor, dostyq ráýishte baǵalasa, qanekı. Olardyń bári sózsiz óz isiniń bilgirleri, naǵyz kásibı mamandar, sebebi, halyqaralyq mártebesi bar balet básekesine áıgili tulǵalardy shaqyrǵanda, biz osyǵan erekshe mán berdik. Menińshe, olardyń boıynda osy qasıetterdiń bári bar.
Biz qolqa salǵandardyń bári usynysymyzdy qýana qup aldy. Qazirgi tańda qazylar alqasy quramyna Majarstan ulttyq baletiniń dırektory, keremet bıshi ári horeograf Tamas Zolımozı, Qytaıdyń úzdik horeografy, Beıjiń bı akademııasynyń professory, Qytaı Ulttyq bı qaýymdastyǵy balet komıtetiniń vıse-prezıdenti Sıao Sýhýa, áıgili baletmeıster Irjı Kılıannyń assıstenti, daryndy horeograf Stefan Jeromskıı, jýyrda ǵana «Astana Opera» teatrynyń sahnasynda Rolan Petıdiń «Parıj Qudaı-Ana sobory» spektaklin qoıǵan ıtalııalyq baletmeıster Lýıdjı Bonıno, Slovakııa Ulttyq teatrynyń balet dırektory Iozef Dolınskı, «DANCE OPEN» halyqaralyq balet festıvaliniń negizin qalaýshy Vasılıı Medvedev enip otyr. Qazylar alqasynyń jaýapty hatshysy retinde Balet baıqaýlary halyqaralyq federasııasynyń bas dırektory, «Balet» jýrnalynyń «Bı serisi» syılyǵynyń laýreaty Sergeı Ýsanov bekitildi. Onyń osy tektes sharalardy uıymdastyryp, ótkizýdegi tájirıbesi óte mol.
– Astanada ótetin III halyqaralyq balet ártisterine qandaı tilek aıtar edińiz?
– Árıne, aldymen men olarǵa sáttilik tileımin. Júrek tolqytar nómirler kútemin. Bı merekesi – jańashyldyq pen jastyqtyń máresi! Balet jarysyna qatysýshylardyń ónerin tamashalaýǵa asyqqan jankúıer óte kóp. Sondyqtan, mundaı sát kúnde qaıtalana bermeıtindikten, men olarǵa «jandaryńdy salyp, shabyttana bıleńder» degim keledi. Sonda arman-úmit sózsiz aqtalady.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan»
Sońǵy jańalyqtar
Kóktemgi egiske daıyndyq pysyqtaldy
Qoǵam • Búgin, 00:07
Indonezııa elshisi oraldyq ǵalymdarmen kezdesti
Ǵylym • Keshe
Balabaqshalarda sıfrlyq baqylaý tájirıbesi júrgizilip jatyr
Aımaqtar • Keshe
Jelidegi jelpiný: Jazbany óshirý úshin aqsha suraǵandar isti boldy
Aımaqtar • Keshe
Elimizdiń bes óńirinde sý tasqyny qaýpi joǵary
Qazaqstan • Keshe
40 gradýsqa deıin aıaz: Elimizge arktıkalyq sýyq keledi
Aýa raıy • Keshe
Astana áýejaıynyń ushý-qoný jolaǵy ýaqytsha jabylady
Elorda • Keshe
Álemdik ekonomıkanyń jańa kartasy: Qazaqstan qaı orynda?
Ekonomıka • Keshe
