BIRLESKEN BUIRYQ № 474, №431

Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrligi 2015 jylǵy 30 maýsym № 474 Astana qalasy Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka mınıstrligi 2015 jylǵy 24 maýsym №431 Astana qalasy BIRLESKEN BUIRYQ Qorshaǵan ortany qorǵaý, tabıǵı resýrstardy molyqtyrý jáne paıdalaný salasyndaǵy táýekel dárejesin baǵalaý krıterıılerin jáne tekserý paraǵynyń nysanyn bekitý týraly «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy memlekettik baqylaý jáne qadaǵalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń 2011 jylǵy 6 qańtardaǵy Zańynyń 11-baby 1-tarmaǵynyń 2)-tarmaqshasyna, 13-baby 3-tarmaǵyna, 15-babynyń 1-tarmaǵyna sáıkes buıyramyz: 1. Qosa berilgen: 1) qorshaǵan ortany qorǵaý, tabıǵı resýrstardy molyqtyrý jáne paıdalaný salasyndaǵy táýekel dárejesin baǵalaý krıterıılerin osy birlesken buıryqtyń 1-qosymshasyna sáıkes; 2) qorshaǵan ortany qorǵaý, tabıǵı resýrstardy molyqtyrý jáne paıdalaný salasyndaǵy tekserý paraǵynyń nysany osy birlesken buıryqtyń 2-qosymshasyna sáıkes bekitilsin. 2. Osy birlesken buıryqtyń 3-qosymshasyna sáıkes tizimde kórsetilgen keıbir birlesken buıryqtardyń kúshi joıyldy dep tanylsyn. 3. Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka mınıstrliginiń Munaı-gaz keshenindegi ekologııalyq retteý, baqylaý jáne memlekettik ınspeksııa komıteti: 1) osy birlesken buıryqty Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkeýdi; 2) osy birlesken buıryqtyń kóshirmelerin Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelgeninen keıin kúntizbelik on kún ishinde merzimdik baspa basylymdaryna jáne «Ádilet» aqparattyq-quqyqtyq júıesine resmı jarııalaýǵa jiberýdi; 3) osy birlesken buıryqtyń kóshirmelerin ony alǵan kúnnen bastap on kúntizbelik kún ishinde Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginiń «Respýblıkalyq quqyqtyq aqparat ortalyǵy» sharýashylyq júrgizý quqyǵyndaǵy respýblıkalyq memlekettik kásipornyna jiberýdi; 4) osy birlesken buıryqty Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka mınıstrliginiń resmı ınternet-resýrsynda jáne memlekettik organdardyń ıntranet-portalynda ornalastyrýdy; 5) osy birlesken buıryqty Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkegennen keıin on jumys kúni ishinde Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka mınıstrliginiń Zań qyzmeti departamentine osy tarmaqtyń 2), 3) jáne 4) tarmaqshalarynda kózdelgen is-sharalardyń oryndalǵany týraly málimetti usynýdy qamtamasyz etsin. 4. Osy birlesken buıryqtyń oryndalýyn baqylaý jetekshilik etetin Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka vıse-mınıstrine júktelsin. 5. Osy birlesken buıryq alǵash resmı jarııalanǵannan kúninen keıin kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq ekonomıka mınıstriniń mindetin atqarýshy _____________ M.QUSAIYNOV Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka mınıstri ___________ V.ShKOLNIK «KELISILDI» Qazaqstan Respýblıkasynyń Bas prokýratýrasynyń Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi komıtetiniń tóraǵasy __________________ S.Aıtpaeva 2015 jylǵy 30 maýsym Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstriniń mindetin atqarýshysynyń 2015 jylǵy 30 maýsymdaǵy №474 jáne Qazaqstan Respýblıkasy Energetıka mınıstriniń 2015 jylǵy 24 maýsymdaǵy №431 birlesken buıryǵyna 1-qosymsha Qorshaǵan ortany qorǵaý, tabıǵı resýrstardy molyqtyrý jáne paıdalaný salasyndaǵy táýekel dárejesin baǵalaý krıterııleri 1. Jalpy erejeler 1. Atalǵan qorshaǵan ortany qorǵaý, tabıǵı resýrstardy molyqtyrý jáne paıdalaný salasyndaǵy táýekel dárejesin baǵalaý krıterııleri (budan ári – krıterııler) qorshaǵan ortany qorǵaý, tabıǵı resýrstardy molyqtyrý jáne paıdalaný salasyndaǵy tekserý sýbektileriniń (obektileriniń) táýekel dárejesin anyqtaý úshin «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy memlekettik baqylaý jáne qadaǵalaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna jáne Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstriniń m.a. 2015 jylǵy 17 sáýirdegi № 343 buıryǵymen (Normatıvtik qu­qyktyq aktilerdi memlekettik tirkeý tiziliminde № 4554 tirkelgen) bekitilgen Memlekettik organdardyń (Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Ulttyq bankin qospaǵanda) táýekelderdi baǵalaý júıesin qalyptastyrý ádistemesine sáıkes ázirlendi. 2. Krıterıılerde kelesi uǵymdar paıdalanylady: 1) qorshaǵan ortany qorǵaý, tabıǵı resýrstardy molyqtyrý jáne paıdalaný salasyndaǵy táýekel – tekseriletin sýbektiniń qyzmeti nátıjesinde adam ómiri nemese densaýlyǵyna, qorshaǵan ortaǵa, jeke jáne zańdy tulǵalardyń zańdy múddelerine, memlekettiń múliktik múddelerine saldarlarynyń aýyrlyq dárejesin eskere otyryp zııan keltirý yqtımaldylyǵy; 2) táýekel dárejesin baǵalaýdyń obektıvti krıterııleri (budan ári – obektıvti krıterııler) – belgili bir qyzmet salasynda táýekel dárejesine baılanysty jáne jeke tekseriletin sýbektige (obektige) tikeleı baılanyssyz tekseriletin sýbektilerdi (obektilerdi) irikteý úshin paıdalanylatyn táýekel dárejesin baǵalaý krıterııleri; 3) táýekel dárejesin baǵalaýdyń sýbektıvti krıterııleri (budan ári – sýbektıvti krıterııler) – naqty tekseriletin sýbektiniń (obektiniń) qyzmet nátıjelerine baılanysty tekseriletin sýbektilerdi (obektilerdi) irikteý úshin paıdalanylatyn táýekel dárejesin baǵalaý krıterııleri; 4) táýekelderdi baǵalaý júıesi – tekserýlerdi belgileý maqsatynda baqylaý jáne qadaǵalaý organy júrgizetin is-sharalar kesheni. 3. Ishinara tekserý júrgizý merzimdiligi jylyna bir retten aspaýy tıis. 4. Ishinara tekserýler tıisinshe eseptik kezeń bastalǵanǵa deıin 15 kúntizbelik kúnnen keshiktirmeı quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepter boıynsha ýákiletti organǵa jiberiletin júrgizilgen taldaý jáne baǵalaý nátıjeleri boıynsha jarty jyldyqqa qalyptastyrylatyn ishinara tekserýlerdiń tizimderi negizinde júrgiziledi. 5. Ishinara tekserýlerdiń tizimderi: 1) sýbektıvti krıterııler boıynsha eń joǵary táýekel dárejesi kórsetkishi bar tekseriletin sýbektilerdiń (obektilerdiń) basymdyǵyn; 2) memlekettik organnyń tekserýlerdi júrgizetin laýazymdyq tulǵalaryna túsetin júktemelerin eskere otyryp jasalady. 2. Iriktep tekserýler júrgizýge arnalǵan tásilder 6. Qorshaǵan ortany qorǵaý, tabıǵı resýrstardy molyqtyrý jáne paıdalaný salasyndaǵy ishinara tekserýleri úshin táýekel dárejesin baǵalaý krıterııleri obektıvti jáne sýbektıvti krıterııler arqyly qalyptastyrylady. 1-paragraf. Obektıvti krıterııler 7. Tabıǵat paıdalanýshylardy táýekel dárejesine alǵashqy jatqyzýy táýekel dárejesin baǵalaý obektıvti krıterııler negizinde iske asyrylady. Táýekeldi anyqtaǵannan keıin tekseriletin sýbektiler (obektiler) eki táýekel dárejesi boıynsha (joǵary jáne joǵary dárejege jatpaıtyn) bólinedi. Joǵary táýekel dárejesiniń obektıvti krıterıılerine: 1) Qazaqstan Respýblıkasy Ekologııalyq kodeksiniń 40-baby boıynsha 1, 2 sanattaǵy sharýashylyq qyzmet etetin sýbektiler (obektiler); 2) Qazaqstan Respýblıkasy Ekologııalyq kodeksiniń 40-babyna sáıkes 3, 4 sanattaǵy kelesi sýbektiler (obektiler) qorshaǵan ortaǵa áseriniń sıpaty jáne dárejesi boıynsha: hımııalyq óndiris; metallýrgııalyq, mashına jasaý obektileri; paıdaly qazbalardy barlaý jáne óndirý boıynsha obektiler; qurylys ónerkásibi (sement jáne jergilikti sementti óndirý, asbest jáne odan jasalǵan buıymdary óndirý, shahtaly, aınalmaly jáne basqa peshterde kúıdirýmen magnezıt, dolomıt jáne shamot óndirisin, stasıonarlyq zaýyttardaǵy asfaltbeton, temirbetonnan jasalǵan buıymdar óndirisin, jáne de qurylys materıaldaryn qabyldaý, saqtaý jáne ótkizý), shyǵaryndylardyń kólemi jylyna 50 tonnadan asatyn qurylys sheńberindegi qyzmet; mıkrobıologııalyq ónerkásip; otyn jaǵýdan shyǵatyn elektrıkalyq jáne jylý energııasyn óndirý (otyn retinde kómir, qara maı, tabıǵı gaz paıdalanatyndar); parnıktik gazdar shyǵaryndalaryna kvotalar bólýdiń Ulttyq josparyna engizilgen parnıktik gazdardy kvotalaý sýbektileri; erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtardyń jeri, saýyqtyrý jáne rekreasııalyq maqsatyndaǵy qorǵaý aımaǵy shekarasynyń sheginde qyzmet júrgizetin sýbektiler; óndiris jáne tutyný qaldyqtaryn qabyldaý, kádege jaratý, óńdeý, ornalastyrýdy júrgizetin sýbektiler; kommýnaldyq sharýashylyq sýbektileri (onyń ishinde, jylýmen jabdyqtaý, sýmen jabdyqtaý, sý bólý, kommýnaldyq qaldyqtardy jınaqtaý, saqtaý jáne óńdeý obektileri), jáne de qorshaǵan ortaǵa áser etetin strategııalyq mańyzdylyqtaǵy sýbektiler (sý elektr stansııalary, jınaqtaǵyshtar, sý qoımalary jáne basqa); munaı ónimderin qabyldaý, saqtaý jáne ótkizý júrgizetin sýbektiler; kólik quraldaryn shyǵaratyn jáne kólik quraldarmen (júk, jeńil, temirjol, aýa, sý) tasymaldaý salasynda qyzmet etetin sýbektiler jatady. Obektıvti krıterııler boıynsha taldaý jasalǵannan keıin osy tarmaqtyń 1), 2) tarmaqshalaryna kirmegen sýbektiler (obektiler) obektıvti krıterııler boıynsha joǵary dárejege jatpaıtyn táýekel dárejesindegi sýbektilerge jatqyzylady. Joǵary táýekel dárejesine jatqyzylǵan tekseriletin sýbektilerge (obektilerge) qatysty ishinara tekserýler júrgiziledi. 2-paragraf. Sýbektıvti krıterııler 8. Sýbektıvti krıterıılerdi aıqyndaý: 1) derekter bazasyn qalyptastyrý jáne aqparat jınaý; 2) aqparatty taldaý jáne táýekelderdi baǵalaý kezeńderin qoldana otyryp júzege asyrylady. 9. Derekter bazasyn qalyptastyrý jáne aqparat jınaý zańnamany buzatyn tekseriletin sýbektilerdi (obektilerdi) anyqtaý úshin qajet. Derekter bazasyn qalyptastyrý jáne aqparat jınaý kelesi aqparat kózderinen júzege asyrylatyn bolady: 1) tekseriletin sýbektilermen (obektilermen) usynylatyn mindetti eseptilikti monıtorıngileý nátıjeleri; 2) burynǵy tekserýler nátıjeleri. Bul rette, buzýshylyqtyń aýyrtpalyq dárejesi (óreskel, eleýli, bolmashy) tekserý paraǵynda kórsetilgen zańnama talaptaryn saqtamaý jaǵdaıynda belgilenedi; 3) jeke jáne zańdy tulǵalardan kelip túsken rastalǵan shaǵymdar men aryzdardyń bolýy jáne sany; 4) júrgizilgen mindetti ekologııalyq aýdıt nátıjeleri. 10. Qolda bar aqparat kózderiniń negizinde táýekel dárejesin baǵalaý krıterııleri úsh kórsetkishke bólinedi: óreskel, eleýli, bolmashy. Táýekel dárejesin baǵalaý kezinde ár kórsetkishtiń dárejesi boıynsha rastalǵan krıterıılerdiń úles salmaǵy anyqtalady. О́reskel kórsetkishtiń bir rastalǵan krıterııi 100 kórsetkishine teńdeledi jáne ishinara tekserý júrgizý úshin negizdeme bolyp tabylady. Eger óreskel kórsetkishi boıynsha krıterıılerdi rastaý anyqtalmasa, táýekel dárejesin anyqtaý úshin eleýli jáne bolmashy dárejedegi buzýshylyqtar kórsetkishteriniń qosyndy máni esepteledi. Eleýli dárejedegi buzýshylyqtar kórsetkishin anyqtaý kezinde 0,7 koeffısıenti qoldanylady jáne bul kórsetkish kelesi formýla boıynsha esepteledi: ΣRz = (ΣR2 h 100/ΣR1) h 0,7 mundaǵy: ΣRz – eleýli dárejedegi buzýshylyqtar kórsetkishi; ΣR1 – táýekel dárejesin baǵalaý kezindegi eleýli dárejedegi krıterıılerdiń jalpy sany; ΣR2 – rastalǵan eleýli dárejedegi krıterıılerdiń sany. Bolmashy dárejedegi buzýshylyqtar kórsetkishin anyqtaý kezinde 0,3 koeffısıenti qoldanylady jáne bul kórsetkish kelesi formýla boıynsha esepteledi: ΣRn = (ΣR2 h 100/ΣR1) h 0,3 mundaǵy: ΣRn – bolmashy dárejedegi buzýshylyqtar kórsetkishi; ΣR1 – táýekel dárejesin baǵalaý kezindegi bolmashy dárejedegi krıterıılerdiń jalpy sany; ΣR2 – rastalǵan bolmashy dárejedegi krıterıılerdiń sany. Táýekel dárejesiniń jalpy kórsetkishi (ΣR) 0-den 100-ge deıingi shákil boıynsha esepteledi jáne kórsetkishterdi qosý arqyly kelesi formýla boıynsha anyqtalady: ΣR = ΣRz + ΣRn mundaǵy: ΣR – sýbektıvti krıterııler boıynsha táýekel dárejesiniń jalpy kórsetkishi; ΣRz – eleýli dárejedegi buzýshylyqtar kórsetkishi; ΣRn – bolmashy dárejedegi buzýshylyqtar kórsetkishi. Táýekel dárejesin baǵalaýdyń sýbektıvti krıterııleri osy Krıterıılerdiń Qosymshasynda keltirilgen. Táýekel dárejesiniń kórsetkishteri boıynsha tekseriletin sýbekt (obekt) mynalarǵa jatady: 1) joǵary táýekel dárejesi – 60-tan 100-ge deıingi táýekel dárejesiniń kórsetkishi kezinde jáne oǵan qatysty ishinara tekserý júrgiziledi; 2) joǵary dárejege jatpaıtyn táýekel dárejesi – 0-den 60-qa deıingi táýekel dárejesiniń kórsetkishi kezinde jáne oǵan qatysty ishinara tekserý júrgizilmeıdi. 11. Taldaý men baǵalaý kezinde naqty tekseriletin sýbektige (obektige) qatysty buryn eskerilgen jáne paıdalanylǵan sýbektıvti krıterıılerdiń derekteri qoldanylmaıdy. Alynǵan málimetter taldaýy jáne kórsetkishter boıynsha baǵalaý jarty jyldyqta bir ret jarty jyldyqtyń sońǵy aıynyń birinshi kúnine deıin júrgiziledi. О́tken jartyjyldyq taldaý kezeńi bolyp tabylady. Qorshaǵan ortany qorǵaý, tabıǵı resýrstardy molyqtyrý jáne paıdalaný salasyndaǵy táýekel dárejesin baǵalaý krıterıılerine qosymsha Táýekel dárejesin baǵalaýdyń sýbektıvti krıterııleri Aqparat kózi Krıterııler Buzýshy­lyqtar dárejesi mindetti eseptilikti monıtorıngileý nátıjeleri Qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy ýákiletti organǵa belgilengen eseptilikti usynbaý О́reskel Qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy ýákiletti organǵa durys emes eseptilikti tapsyrý Eleýli Qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy ýákiletti organǵa eseptilikti belgilengen merzimin buzyp tapsyrý Bolmashy burynǵy tekserýler nátıjeleri (aýyrtpalyq dárejesi kelesi talaptardy saqtamaý jaǵdaıynda belgilenedi) Qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy esep Qaldyqtardyń menshik ıesi qaldyqtardyń esebin (túri, sany jáne shyǵarylǵan jeri) júrgizýge, sondaı-aq olardyń qorshaǵan ortaǵa jáne (nemese) adam densaýlyǵyna qaýipti qasıetteri týraly aqparat jınaýǵa jáne saqtaýǵa mindetti. Qatań eseptilik jýrnalynda joıylýy qıyn organıkalyq lastaýyshtary bar qaldyqtardy esepke alýdy júrgizý. Qaldyqtardyń menshik ıeleri qaldyqtardyń esebi jónindegi qujattamalardy bes jyl boıy saqtaýǵa tıis Eleýli Ozondy buzatyn zattardy ákelýdi jáne áketýdi júzege asyratyn zańdy tulǵalar men dara kásipkerler ozondy buzatyn zattardy tutynýdyń memlekettik kadastryn daıyndaý úshin satyp alýshy uıymdardyń ataýlary men ornalasqan jerlerin jáne boljamdy qoldaný salalaryn kórsete otyryp, ozondy buzatyn zattardyń ákelingen, áketilgen jáne ótkizilgen sanyn esepke alýdy júrgizedi Eleýli Tabıǵat paıdalanýshylar jer asty sýlarynyń memlekettik esebin, onyń paıdalanylýyn baqylaý jáne qorshaǵan ortany qorǵaýdy qamtamasyz etý maqsatynda jer asty sýlary obektilerinen alynatyn jáne olarǵa aǵyzyp jiberiletin sýdyń bastapqy esebin qorshaǵan ortany qorǵaý, sý qoryn qorǵaý jáne paıdalaný salasyndaǵy ýákiletti memlekettik organdardyń kelisimi boıynsha jer qoınaýyn zerdeleý men paıdalaný jónindegi ýákiletti memlekettik organ belgilegen tártippen jáne merzimde júrgizedi Eleýli Jalpy ekologııalyq talaptar Kásiporyndardy, qurylystardy jáne ózge de obektilerdi paıdalanýǵa berý jobada kózdelgen barlyq ekologııalyq talaptar tolyq kólemde oryndalǵan jaǵdaıda qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy ýákiletti organnyń qatysýymen qurylatyn qabyldaý komıssııasynyń aktisi boıynsha júrgiziledi О́reskel Qaýipti qaldyqtardy, shyǵaryndylardy, tógindilerdi zalalsyzdandyrý jáne kádege jaratý jónindegi qorshaǵan ortany qorǵaý normatıvterin qamtamasyz etetin jabdyqtardy ornatpaı, sondaı-aq jerdi rekýltıvasııalaý, tabıǵı resýrstardy molaıtý men utymdy paıdalaný jónindegi jobada kózdelgen jumystardy aıaqtamaı kásiporyndardy, qurylystardy jáne ózge de obektilerdi paıdalanýǵa tyıym salynady О́reskel Qorshaǵan ortaǵa emıssııalarǵa ruqsattyn bar bolýy О́reskel Qorshaǵan ortaǵa emıssııalarǵa ruqsatta kórsetilgen tabıǵat paıdalaný sharttaryn oryndaý О́reskel Memlekettik baqylaýshy organdar ınspeksııalarynyń jumysyna járdemdesý jáne zańdy nusqamalardy belgilengen merzimde oryndaý Eleýli О́ndiristik ekologııalyq baqylaý júrgizý kezinde tabıǵat paıdalanýshy: 1) óndiristik ekologııalyq baqylaý baǵdarlamasyn ázirleýge jáne ony qorshaǵan ortaǵa emıssııalarǵa ruqsat alý sheńberinde qorshaǵan ortaǵa emıssııalarǵa ruqsat beretin organǵa usynýǵa; 2) óndiristik ekologııalyq baqylaý baǵdarlamasynyń talaptaryn iske asyrýǵa jáne nátıjelerin qujattaýǵa mindetti Eleýli О́ndiristik ekologııalyq baqylaý júrgizý kezinde tabıǵat paıdalanýshy óndiristik ekologııalyq baqylaý prosesinde anyqtalǵan, Qazaqstan Respýblıkasynyń ekologııalyq zańnamasyn buzý faktileri týraly qorshaǵan ortany qorǵaý jónindegi ýákiletti organǵa dereý habarlaýǵa mindetti Eleýli Qazaqstan Respýblıkasynyń tehnıkalyq retteý týraly zańnamasynda belgilengen tártippen akkredıttelgen óndiristik nemese táýelsiz zerthanalarda qorshaǵan ortanyń óndiristik monıtorıngin júzege asyrý Eleýli «Mindetti ekologııalyq saqtandyrý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna sáıkes mindetti ekologııalyq saqtandyrýdyń bar bolýy Eleýli Qorshaǵan ortaǵa teris áserin tıgizetin avtomobıl jáne ózge de kólik quraldaryn paıdalanýdy júzege asyratyn jeke jáne zańdy tulǵalar jol beriletin shyǵaryndylar normatıvterin saqtaýǵa, shýyl deńgeıin jáne qorshaǵan ortaǵa ózge de teris áserdi azaıtý jónindegi sharalardy qabyldaýǵa mindetti Eleýli Tabıǵat paıdalanýshy qorshaǵan ortaǵa lastaýshy zattar shyǵarylǵan jáne tógilgen avarııalar týraly ol anyqtalǵan kezden bastap eki saǵat ishinde qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy ýákiletti organǵa habarlaýǵa mindetti Eleýli Qurylys jumystaryn oryndaý kezinde jerdi qalpyna keltirý, tabıǵı resýrstardy molaıtý men utymdy paıdalaný, aýmaqtardy abattandyrý jáne qorshaǵan ortany saýyqtyrý jónindegi sharalar qoldanylýǵa tıis Bolmashy О́nerkásip, energetıka, kólik jáne baılanys obektilerin, aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jáne melıorasııalaý obektilerin paıdalaný belgilengen ekologııalyq talaptar eskerilip jáne ekologııalyq turǵydan negizdelgen tehnologııalar, qorshaǵan ortanyń lastanýyn boldyrmaıtyn qajetti tazartý qurylystary men sanıtarlyq kúzet aımaqtary paıdalanyla otyryp júzege asyrylýǵa tıis. Atalǵan obektilerdi paıdalaný kezinde ekologııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etetin az qaldyqty jáne qaldyqsyz tehnologııalar engizilýge tıis Bolmashy Tabıǵat paıdalanýshy árbir obektide óndiristik ekologııalyq baqylaýdy uıymdastyrýǵa, júrgizýge jáne baqylaýshy organdarmen ózara is-qımyl jasaýǵa jaýap beretin arnaıy bólimshe qurýǵa ne qyzmetkerdi taǵaıyndaýǵa tıis Bolmashy Tabıǵat paıdalanýshy óziniń jaýapty laýazymdy adamdary anyqtalǵan kemshilikterdi joıýdyń merzimderin kórsetip, tehnıkalyq jáne ekologııalyq qaýipsizdiktiń jaı-kúıin jazatyn tekserý jýrnaldaryn júrgizýge tıis Bolmashy Tabıǵat paıdalanýshyda Qazaqstan Respýblıkasy ekologııalyq zańnamasynyń buzylýynyń, dúleı zilzalalar men tabıǵı kataklızmderdiń nátıjesinde týyndaǵan avarııalyq jaǵdaılardy joıý nemese oqshaýlaý jónindegi is-qımyldar jospary bolýǵa tıis Bolmashy Tabıǵat qorǵaý isin jobalaý, normalaý jáne ekologııalyq aýdıt jónindegi qyzmet etetin jeke jáne zańdy tulǵalarynda sharýashylyq jáne ózge de qyzmettiń I sanaty úshin qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy jumystardy oryndaý men qyzmetter kórsetýge arnalǵan lısenzııanyń bar bolýy Bolmashy Memlekettik ekologııalyq saraptama obektileri Qorshaǵan ortaǵa áserdiń oǵan ilespe baǵalaý materıaldarymen birge qorshaǵan ortaǵa áser etýshi mejelenip otyrǵan qyzmettiń jobalaý aldyndaǵy jáne jobalaý qujattamasyna memlekettik ekologııalyq saraptamasynyń bar bolýy О́reskel Qorshaǵan ortaǵa emıssııalar normatıvteriniń jobalaryna memlekettik ekologııalyq saraptamasynyń bar bolýy О́reskel Iske asyrylýy qorshaǵan ortaǵa teris áserlerge ákep soǵýy múmkin Qazaqstan Respýblıkasynyń normatıvtik quqyqtyq aktileriniń, normatıvtik-tehnıkalyq jáne nusqaýlyq-ádistemelik qujattardyń jobalaryna memlekettik ekologııalyq saraptamasynyń bar bolýy О́reskel Erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtardy qurý jáne keńeıtý, respýblıkalyq mańyzy bar memlekettik tabıǵı qaýmaldar men memlekettik qoryq aımaqtaryn taratý jáne olardyń aýmaqtaryn kishireıtý jónindegi jaratylystaný-ǵylymı jáne tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemelerdiń jobalaryna memlekettik ekologııalyq saraptamasynyń bar bolýy О́reskel О́simdikter men janýarlar dúnıesi resýrstaryn alý men paıdalanýǵa arnalǵan bıologııalyq negizdemelerine memlekettik ekologııalyq saraptamasynyń bar bolýy О́reskel Qalalar men aýmaqtardy, onyń ishinde arnaıy ekonomıkalyq aımaqtar aýmaqtaryn jáne sharýashylyq qyzmetin júrgizýdiń aıryqsha rejımindegi aýmaqtardy salýdyń (damytýdyń) bas josparlarynyń jobalaryna memlekettik ekologııalyq saraptamasynyń bar bolýy О́reskel Osy aýmaqtardy ekologııalyq zilzala nemese tótenshe ekologııalyq jaǵdaı aımaqtaryna jatqyzýdy negizdeıtin aýmaqtardy zertteý materıaldaryna memlekettik ekologııalyq saraptamasynyń bar bolýy О́reskel Shektes memleketterdiń qorshaǵan ortasyna áser etýi múmkin nemese ony júzege asyrý úshin shektes memlekettermen ortaq tabıǵı obektilerdi paıdalaný qajet bolatyn ne shektes memleketterdiń Qazaqstan Respýblıkasynyń halyqaralyq sharttarynda aıqyndalǵan, onyń ishinde «Baıqońyr» kesheni boıynsha múddelerin qozǵaıtyn sharýashylyq qyzmet jobalaryna memlekettik ekologııalyq saraptamasynyń bar bolýy О́reskel Jerdi paıdalaný kezindegi ekologııalyq talaptar Topyraqtyń lastanýyna, qoqystanýyna, tozýyna jáne qunarlylyǵynyń tómendeýine, sondaı-aq qunarly qabattyń múldem joǵalýyn bolǵyzbaý úshin ony alý qajet bolǵan jaǵdaılardy qospaǵanda, basqa tulǵalarǵa satý nemese berý maqsatynda topyraqtyń qunarly qabatyn alýǵa jol bermeý Eleýli Paıdaly qazbalardy qazý, geologııalyq-barlaý, qurylys jáne basqa da jumystardy júrgizý kezinde topyraqtyń qunarly qabatyn sylyp alý, saqtaý jáne paıdalaný Eleýli Paıdaly qazbalardy qazý, geologııalyq-barlaý, qurylys jáne basqa da jumystardy júrgizý kezinde búlingen jerdi qalpyna keltirý Eleýli Qaldyqtardy jınaqtaý men joıýdy olardyń quzyreti sheginde qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy ýákiletti organmen, sondaı-aq arnaıy ýákiletti memlekettik organdarmen kelisim boıynsha jergilikti atqarýshy organdardyń sheshimimen aıqyndalatyn jerde júrgizý talaptaryn saqtaý Bolmashy Jer ýchaskeleri ónerkásiptik qaldyqtardy ornalastyrý, kómý, jınaqtaý úshin paıdalanylǵan jaǵdaıda olar mynadaı talaptarǵa saı kelýge: 1) kádege jaratylmaǵan ónerkásiptik qaldyqtardy kómýge arnalǵan polıgondardy jobalaýdyń, salýdyń jáne paıdalanýdyń sanıtarlyq-epıdemıologııalyq erejeler men normalarǵa sáıkes kelýge; 2) sý toǵany, aýyl sharýashylyǵy alqaptary, ormandar, ónerkásiptik kásiporyndar jaǵyna 1,5 prosent eńisi bar jerlerde syıymdylyqtyń túbinen alǵanda eki metrden aspaıtyn yza sýy turǵanda álsiz súzgish topyraǵy bolýǵa; 3) eldi mekenge qatysty jelden yq jaqta jáne jerasty sýy aǵysynyń baǵyty boıynsha tómen ornalasýǵa; 4) tasqyn sý men nóser sý basyp qalmaıtyndaı jerlerde ornalasýǵa; 5) ınjenerlik qarsy súzgi qorǵanyshy, perımetri boıynsha qorshaýy men kógaldandyrylýy, qatty jamylǵysy bar kirme joldary bolýǵa; 6) jer ýchaskesinen shyǵatyn jer ústi jáne jer asty aǵyny ashyq sý obektilerine qosylmaýǵa tıis Bolmashy Jer qoınaýyn paıdalaný jónindegi operasııalardy júrgizý kezindegi ekologııalyq talaptar Aýyzsýmen jáne sharýashylyq-aýyzsýmen jabdyqtaý maqsatynda paıdalanylatyn nemese paıdalanylýy múmkin jerasty sýy obektileriniń sý jınaý alańdarynda qaldyqtardy kómýge, qorymdar, mal qorymdaryn (bıotermııalyq shuńqyrlardy) jáne jerasty sýynyń jaı-kúıine áser etetin basqa da obektiler salýǵa jol berilmeıdi О́reskel Sińirme uńǵymalardy burǵylaýǵa qorshaǵan ortany qorǵaý, sý qoryn paıdalaný jáne qorǵaý salasyndaǵy, jer qoınaýyn zerdeleý jáne paıdalaný jónindegi ýákiletti memlekettik organdardyń, sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qyzmettiń memlekettik organynyń osy uńǵymalar burǵylanatyn aýdanda arnaıy tekserýler júrgizilgennen keıin beretin oń qorytyndylary bolǵan kezde jol beriledi О́reskel Ýytty zattardyń tabıǵı obektilerge kóshýin bolǵyzbaý úshin tehnologııalyq alańdardy gıdrologııalyq oqshaýlaı otyryp, jer qoınaýyn paıdalanýdyń qaldyq­taryn uıymdasqan túrde jınaý men saqtaýdyń ınjenerlik júıesi kózdelýge tıis Eleýli Uńǵyma qurylysy erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtarda salynǵan jaǵdaılarda, tek qana urasyz tehnologııany qoldaný qajet Eleýli Janý múmkindigin nemese adamdardyń ýlaný yqtımaldyǵyn bolǵyzbaý maqsatynda pıroforlyq shógindiler, shlam men kern jobaǵa sáıkes jáne qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy ýákiletti organnyń, sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qyzmettiń memlekettik organy men jergilikti atqarýshy organdardyń kelisimi boıynsha kómiledi Eleýli Jer qoınaýyn paıdalaný jónindegi operasııalar men jabdyqtardy bólshekteý aıaqtalǵannan keıin jobalyq sheshimderge sáıkes jer ýchaskesin qalpyna keltirý (rekýltıvasııalaý) jónindegi jumystar júrgiziledi Eleýli Qyzmeti jer asty sýy obektileriniń jaı-kúıine zııandy áser etetin nemese zııandy áser etýi múmkin jeke jáne zańdy tulǵalar sý obektileriniń lastanýyn jáne tartylýyn bolǵyzbaıtyn sharalar qabyldaýǵa mindetti Eleýli Jer qoınaýyn paıdalanýshy jer qoınaýynyń utymdy paıdalanylýyn, qyzmet­ker­lerdiń, halyqtyń jáne qorshaǵan ortanyń qaýipsizdigin qamtamasyz etetin jumys­tar­dy júrgizýge arnalǵan tehnologııalyq shemalar men jobalardy saqtaýǵa mindetti Eleýli Qorshaǵan ortany qorǵaý, sý qoryn paıdalaný jáne qorǵaý salasyndaǵy ýákiletti memlekettik organdarǵa jáne sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qyzmet organdaryna lastaýshy zattardyń avarııalyq aǵyzylǵany týraly, sondaı-aq jerasty sýlaryn alýdyń belgilengen rejıminiń buzylýy jáne olarǵa sýlardy aǵyzý (aıdaý) obektisi týraly shuǵyl aqparatty berý Eleýli Uńǵymalar men taý-ken óndirý konstrýksııalary beriktigi, tehnologııalylyǵy jáne ekologııalyq qaýipsizdigi jaǵynan jer qoınaýy men qorshaǵan ortany qorǵaý sharttaryn qamtamasyz etýge tıis Bolmashy Dızeldi-generator jáne dızeldi jetegi bar qondyrǵylardy qoldana otyryp, bur­ǵylaý jáne jer qoınaýyn paıdalaný jónindegi basqa da operasııalar kezinde atmo­sferaǵa osyndaı qondyrǵylardan tazartylmaǵan gazdardyń shyǵarylýy olardyń tehnıkalyq sıpattamasyna jáne ekologııalyq talaptarǵa sáıkes kelýge tıis Bolmashy Jer qoınaýyn paıdalaný jónindegi operasııalar kezinde shlamdardy kádege jaratý jáne burǵylaý prosesinde qaıtadan paıdalaný, qorshaǵan ortaǵa qaıtarý úshin, paıdalanylǵan burǵylaý eritindilerin, burǵylaýdan, karerlerden jáne shahtadan shyqqan sarqyndy sýdy beıtaraptandyrý jónindegi jumystar belgilengen talaptarǵa sáıkes júrgizilýge tıis Bolmashy Jer qoınaýyn paıdalaný jónindegi operasııalardy, toqtatý, toqtatyp qoıý, ken ornyn ıgerý obektilerin konservasııalaý men joıý jónindegi belgilengen tártipti saqtaý Bolmashy Burǵylaý eritindilerin kómirsýtegi (ák-bıtým, ınvert-emýlsııa jáne basqalary) negizinde qoldanǵan kezde aýanyń gazdanýynyń aldyn alý jónindegi sharalar qoldanylýǵa tıis Bolmashy Paıdalanýdan shyǵarylǵan sýdy sińirme uńǵymalarǵa aıdaý júrgiziletin aýdanda jaqyn jerdegi uńǵymalardaǵy, bulaqtardaǵy, qudyqtardaǵy sýdyń sapasyna qorshaǵan ortany qorǵaý, sý qoryn paıdalaný jáne qorǵaý salasyndaǵy ýáki­letti memlekettik organdarmen jáne halyqtyń sanıtarlyq-epıdemıologııalyq salaýat­tylyǵy salasyndaǵy memlekettik organmen kelisilgen jospar boıynsha sý paıda­lanýshylardyń kúshimen júıeli zerthanalyq baıqaýlar uıymdastyrylýǵa tıis Bolmashy «Tehnıkalyq retteý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańynda belgilengen tártippen akkredıttelgen óziniń nemese ózge de laboratorııalarǵa aǵyzylatyn sýlardyń hımııalyq quramyn anyqtaýdy qamtamasyz etýge mindetti Bolmashy Jer asty sýlaryn barlaý jáne (nemese) shyǵarý kezindegi ekologııalyq talaptar Tabıǵat paıdalanýshylar barlaý jáne (nemese) sý shyǵarý kezinde óz esebinen jerasty sýlary kenin ıgerýdiń jańa tásilderi men tehnologııalyq shemalaryn izdestirý jáne qoldanystaǵylardy jetildirý jónindegi ǵylymı-zertteý jáne jobalaý-konstrýktorlyq jumystardy júrgizýge, tehnologııalyq jabdyqty, úzdiksiz jáne merzimdi baqylaý quraldaryn jetildirýge, jer asty sýlarynyń utymdy paıdalanylýyn jáne onyń tartylý men lastanýdan saqtalýyn, jer qoınaýy men qorshaǵan ortany qorǵaýdy qamtamasyz etýge mindetti Eleýli Eger jer qoınaýy basqa paıdaly qazbalardy barlaý jáne óndirý úshin paıdalanylǵan kezde sý tutqysh jıekter ashylsa, tabıǵat paıdalanýshy Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda belgilengen tártippen jer asty sýlary obektilerin qorǵaý jóninde sharalar qabyldaýy qajet jáne bul jóninde qorshaǵan ortany qorǵaý, sý qoryn paıdalaný jáne qorǵaý salasyndaǵy, jer qoınaýyn zerdeleý men paıdalaný jónindegi ýákiletti memlekettik organdarǵa jáne sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qyzmettiń memlekettik organyna habarlaýǵa tıis Eleýli Tabıǵat paıdalanýshylar jer asty sýlarynyń memlekettik esebin, onyń paıdalanylýyn baqylaý jáne qorshaǵan ortany qorǵaýdy qamtamasyz etý maqsatynda sý tartý jáne sý quıý qurylystaryn sý shyǵyndaryn ólsheıtin quraldarmen jab­dyqtaıdy, sondaı-aq ózdiginen aǵatyn uńǵymalarǵa rettegish qurylǵylar ornatady Eleýli Tabıǵat paıdalanýshylar jer asty sýlarynyń memlekettik esebin, onyń paıdalanylýyn baqylaý jáne qorshaǵan ortany qorǵaýdy qamtamasyz etý maqsatynda jer asty sýlary ken oryndarynyń aǵymdaǵy ıgerilýine baqylaý, uńǵymalardyń jumysyn jedel baqylaý jáne ken oryndaryn ıgerýdiń bekitilgen jobasy nemese tehnologııalyq shemaǵa sáıkes, tehnologııalyq rejımniń oryndalýyna baqylaý jasaıdy Eleýli Jer asty sýlarynyń kenin barlaý men ıgerý kelisimshart jáne sýdy arnaıy paıdalanýǵa arnalǵan ruqsat talaptaryna sáıkes, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasynyń ekologııalyq zańnamasynda kózdelgen normalar men talaptar saqtalyp júzege asyrylýǵa tıis Bolmashy Jer asty sýlaryna barlaý jáne (nemese) ony shyǵarý jumystaryn júrgizetin tabıǵat paıdalanýshylar jer asty sýlarynyń kenin utymdy barlaý men ıgerýge, sóıtip sýdyń tolyq keshendi zerdelenýine jáne uńǵymalardy paıdalanýdaǵy kemshilikter esebinen sýdyń orny tolmas shyǵyn bolmaýyna jáne olardyń sapalyq qasıetiniń joıylmaýyna qol jetkizilýin qamtamasyz etýge tıis Bolmashy Jer asty sýlaryna barlaý jáne (nemese) ony shyǵarý jumystaryn júrgizetin tabıǵat paıdalanýshylar sý tutqysh jıekterdiń lastaný yqtımaldyǵyn bolǵyzbaýdy qamtamasyz etýge tıis Bolmashy Jer asty sýlaryna barlaý jáne (nemese) ony shyǵarý jumystaryn júrgizetin tabıǵat paıdalanýshylar eger bul jobada kózdelmegen bolsa, ártúrli jıektegi sýdyń aralasyp ketý, bir jıekten ekinshi jıekke quıylý yqtımaldyǵyn bolǵyzbaýdy qamtamasyz etýge tıis Bolmashy Jer asty sýlaryna barlaý jáne (nemese) ony shyǵarý jumystaryn júrgizetin tabıǵat paıdalanýshylar jer asty sýlarynyń baqylaýsyz, rettelmeı shyǵarylýyna jol berilmeýin, al avarııalyq jaǵdaılarda sýdyń shyǵyn bolýyn joıý jóninde jedel sharalar qabyldanýyn qamtamasyz etýge tıis Bolmashy Jer asty sýlaryna barlaý jáne (nemese) ony shyǵarý jumystaryn júrgizetin tabıǵat paıdalanýshylar paıdaly quraýyshtary bar jer asty sýlarynyń keshendi paıdalanylýyn qamtamasyz etýge tıis Bolmashy Jer asty sýlaryna barlaý jáne (nemese) ony shyǵarý jumystaryn júrgizetin tabıǵat paıdalanýshylar atmosferalyq aýanyń, jerdiń betki qabatynyń, ormandardyń, sýlardyń jáne basqa da tabıǵı obektilerdiń, sondaı-aq ǵımarattar men qurylystardyń jer qoınaýyn paıdalanýmen baılanysty jumystardyń zııandy áserinen qorǵalýyn qamtamasyz etýge tıis Bolmashy Jer asty sýlaryna barlaý jáne (nemese) ony shyǵarý jumystaryn júrgizetin tabıǵat paıdalanýshylar barlaý jáne (nemese) óndirý prosesinde jaramsyz kúıge keltirilgen jer ýchaskelerinde keshendi qalpyna keltirý jumystarynyń júrgizilýin qamtamasyz etýge tıis Bolmashy Jer astynyń ashylǵan sý tutqysh jıekteri olardyń lastanýyn bolǵyzbaıtyndaı senimdi oqshaýlaýmen qamtamasyz etilýge tıis Bolmashy Sharýashylyq-aýyz sýmen jabdyqtaý kózderi retinde paıdalanylýy múmkin sý tutqysh jıekter ashylǵan kezinde burǵylaý men sement eritindilerin daıyndaý úshin (óńdeý úshin) qoldanylatyn hımııalyq reagentterdiń qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy ýákiletti organmen jáne sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qyzmettiń memlekettik organymen kelisilgen ýyttylyq sıpattamasy bolýǵa tıis Bolmashy Jer asty sýlary obektilerin paıdalanýǵa baılanysty sý tartqyshtardy ornalastyrý, jobalaý, salý, paıdalanýǵa berý jáne paıdalaný kezinde olardyń joǵarǵy qabattaǵy sý obektileri men qorshaǵan ortaǵa zııandy áserin (aýmaqty sý basýyn, shóleıttenýin, jerdiń batpaqtanýyn, topyraqtyń kóshýi men shógýin) bolǵyzbaıtyn sharalar kózdelýge tıis Bolmashy Sý obektilerin paıdalaný kezindegi ekologııalyq talaptar Sý obektileriniń jaı-kúıine áser etetin kásiporyndar men basqa da qurylystardy ornalastyrý qorshaǵan ortany qorǵaýdyń, jer qoınaýyn qorǵaýdyń, sanıtarlyq-epıdemıologııalyq, ónerkásiptik qaýipsizdikti, sý resýrstaryn molaıtý men utymdy paıdalanýdyń talaptary men erejelerin saqtaı otyryp, sondaı-aq atalǵan obektiler qyzmetiniń ekologııalyq saldarlar eskerile otyryp júrgiziledi Eleýli Sarqyndy sýdy aǵyzyp jiberý kezindegi ekologııalyq talaptar Sarqyndy sýdy, olardyń tazalaný deńgeıine qaramastan, ortalyqtandyrylǵan aýyz sýmen jabdyqtaý kózderiniń sanıtarlyq qorǵalý aımaqtaryndaǵy, kýrorttardaǵy, sýǵa túsýge arnalǵan jerlerdegi sý aıdyndaryna aǵyzyp jiberýge jol berilmeıdi О́reskel Jerasty sýlary mıneralǵa qanyqqan jer astyndaǵy sýtutqysh beldeýlerge sarqyndy sýlardy aǵyzýdy qospaǵanda, normatıvtik kórsetkishterge jetkizilip tazartylmaǵan sharýashylyq-aýyz sý úshin, balneologııalyq, tehnıkalyq qajettilikter úshin, ırrıgasııa jáne mal sharýashylyǵy maqsatynda paıdalanylmaıtyn nemese paıdalanýǵa bolmaıtyn, sondaı-aq qosymsha ilesip shyqqan karerdiń sýyn arnaıy jınaqtaǵyshtarǵa aǵyzýdy qospaǵanda, ol úshin zattardyń normatıvterin belgileý talap etilmeıtin jáne sý mólsheri tek qana tekshe metrmen normalanatyn sarqyndy sýlardy jer qoınaýyna aǵyzýǵa tyıym salynady О́reskel Sarqyndy sýlardy jınaǵyshtary jáne (nemese) sarqyndy sýlardy tabıǵı bıologııalyq tazartýǵa arnalǵan jasandy sý obektileri bar tabıǵat paıdalanýshylar olardyń qorshaǵan ortaǵa áserin bolǵyzbaý jónindegi qajetti sharalardy qoldanýǵa, sondaı-aq olardy paıdalaný toqtatylǵannan keıin jerlerdi rekýltıvasııalaýdy júzege asyrýǵa mindetti Eleýli Aǵyzylatyn sýda beton men metaldy búldirip-buzatyn zattar bolmaýǵa tıis Bolmashy Sarqyndy sýdy sý obektilerine, jer qoınaýyna, sarqyndy sý jınaqtaýyshtarǵa, jergilikti jerdiń relefine aǵyzýdy júzege asyratyn nemese sý bólýdiń tuıyqtalǵan sıklinde jumys isteıtin tabıǵat paıdalanýshylar sý kólemin esepteý aspaptaryn paıdalanýǵa jáne sý tutyný men sý bólýdi esepke alý jýrnalyn júrgizýge tıis Bolmashy О́simdikterdi qorǵaý quraldaryn, mıneraldyq tyńaıtqyshtar men sharýashylyq jáne ózge de qyzmette paıdalanylatyn basqa da preparattardy tasymaldaý, saqtaý men qoldaný, jańa preparattar jasaý kezinde qoıylatyn ekologııalyq talaptar Qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy ýákiletti organmen jáne halyqtyń sanıtarlyq-epıdemıologııalyq salaýattylyǵy salasyndaǵy memlekettik organmen kelisim boıynsha ósimdikterdi qorǵaý jáne olardyń karantıni salasyndaǵy ýákiletti memlekettik organ bekitken pestısıdterdiń (ýly hımıkattardyń) tizimine engizilgen pestısıdterdi (ýly hımıkattardy) qoldanýǵa ruqsat etiledi Bolmashy Kaspıı teńiziniń soltústik bóligindegi memlekettik qoryq aımaǵynda sharýashylyq jáne ózge de qyzmetti júzege asyrý kezindegi ekologııalyq talaptar Uńǵymalardy paıdalaný kezinde, avarııalyq ahýaldyń qaýip tóndirý jaǵdaılaryn qospaǵanda, flıýıdterdi alaý etip jaǵýǵa tyıym salynady О́reskel Qurylystardy salý, montajdaý jáne olardy qaıta bólshekteý lastaýshy zattardyń barlyq túrlerin jınaýdy qamtamasyz etetin tehnologııalar paıdalanylǵan kezde ǵana júzege asyrylýy múmkin Eleýli Kelisimsharttyq aýmaq sheginde buryn burǵylanǵan uńǵymalar tabylǵan kezde jer qoınaýyn paıdalanýshy olardy óz balansyna qabyldaıdy jáne olar boıynsha monıtorıng júrgizedi Eleýli Burǵylaý platformasy (barja) jáne oǵan qyzmet etetin kemeler sarqyndy sýlardy tazartý men zalalsyzdandyrýǵa nemese sarqyndy sýlardy jınaýǵa, saqtaýǵa jáne keıin arnaýly kemelerge nemese jaǵalaýdaǵy qabyldaý qurylǵylaryna berýge arnalǵan qondyrǵylarmen jabdyqtalýǵa tıis. Qoqysty jınaý nemese óńdeý (untaqtaý nemese syǵymdaý) úshin tıisti qurylǵylar kózdelýge tıis. Burǵylaý platformalarynda (barjalarda) qoqysty jaǵýǵa tyıym salynady Eleýli Kez kelgen qurylys jáne ózge de jumys túrlerin júrgizgen kezde sýdyń tereń qabaty men teńiz túbinde jarý jumystaryn paıdalanýǵa tyıym salynady. Teńiz túbindegi jarý jumystary qorshaǵan ortany qorǵaý, sý qoryn paıdalaný men qorǵaý salasyndaǵy jáne jer qoınaýyn zertteý jáne paıdalaný jónindegi ýákiletti memlekettik organdardyń ruqsaty boıynsha júzege asyrylady Eleýli Teńizde munaı operasııalaryn júrgizý kezinde, munaı men quramynda munaı bar júkterdi tasymaldaıtyn árbir teńiz qurylysynda jáne árbir kemede tógilýdiń zardaptaryn shekteý jáne jınaý úshin materıaldar men absorbentter ornalastyrý Eleýli Aınalymǵa tartylmaıtyn jáne jer qoınaýyna aıdalmaıtyn burǵylaý