Sot jıýrıi sarapqa júginedi

Qazirgi ýaqytta kez kelgen adam Joǵarǵy Sottyń ja­ny­­nan qurylǵan Sot jıýrıine sýdıa­­­lar­dyń túrli áreketterine oraı sha­ǵym­dana alady dedi Joǵarǵy Sottyń sýdıasy, Sot jıýrıiniń tóraǵasy Morıak Shegenov "Egemen Qazaqstanǵa" bergen suhbatynda. Bıyl aqpanda Mem­le­ket basshysy Jarlyǵymen Sot jıýrıi týral­y erejeniń jańa redaksııa­sy bekitilgen bolatyn. Joǵarǵy Sot janynan qurylǵan Sot jıýrıinde eki: biliktilik jáne tártiptik komıssııa bar. Osy eki ko­mıssııanyń aldyńǵysynyń qura­my­na toǵyz adam, al tártiptik komıs­sııaǵa jeti adam kiredi. Olar Joǵary Sot­tyń, oblystyq sottyń sýdıalary, aýdandyq sottyń jáne otstavkadaǵy sýdıa­lar. Mine, osy qos komıssııanyń basyn qosqanda olardy Sot jıýrıi dep ataımyz. Munyń múshelerin jasyryn daýyspen Joǵarǵy Sottyń jal­py otyrysynda úsh jyl merzimge saılaıdy. "Búgingi kúnge deıin Astana, Almaty qalalarynyń jáne kóptegen ob­lys­tardyń sottarynda bolyp, sýdıalardyń biliktiligi men tártibine negizdelgen synaqtardy ótkizdik. Res­pýb­lıka boıynsha sottarda qyzmet is­teı­tin 2600 sýdıa bar. Árıne, olar­­dyń báriniń birdeı biliktiligi tara­zyǵa tartylmaıdy. Eńbek ótili bes jyl­dan jıyrma jylǵa deıingi sýdıa­lar biliktiligi mindetti túrde tekse­rile­di. Al eńbek ótili jıyrma jyldan as­qan­darǵa mundaı synaq kózdelmegen. О́ıt­keni, jıyrma jyl qyzmet etken sýdıa­nyń tájirıbesi de, bilimi de talap­qa saı keletindigi aıtpasa da túsinikti. Sol sııaqty eńbek ótili áli bes jylǵa tola qoımaǵan jas sýdıalardyń da bul tara­zyǵa tartylmaıtyndyǵyn aıtqan jón. Alaıda jańa zań boıynsha endi kelesi jyldan bastap, qyzmetke kelgen jas sýdıanyń eńbek ótili bir jylǵa tolǵanda, onyń bilimi sarapqa salynady. Sóıtip bul synaq onyń bes jylǵa deıin sýdıa bolyp jumys isteıtindigin ıakı isteı almaıtyndyǵyn, ıaǵnı ja­ram­syzdyǵyn aıyryp, belgilep beredi. Bes jyldan soń tekseris taǵy qaıtalanady", deıdi Morıak Shegenov. Al eger osy biliktiligi tekserilgen qandaı sýdıa bolsa da, onyń jaram­syz­dyǵy anyqtalsa, Sot jıýrıi Joǵary Sot keńesine usynys túsiredi. Onda pálenshe degen sýdıanyń naqty bilim deńgeıi men biliktiligi onyń odan ári sýdıa bolyp qyzmet etýine jaramaıdy degen qorytyndy túıindeledi. Osyǵan baılanysty Joǵary Sot keńesi sáıkes sheshim shyǵarady. "Sýdıalardyń biliktiligi qalaı tekseriledi? Onyń bilim deńgeıi qalaısha anyqtalady?" degen suraqqa ol: "Biz sýdıalardyń bili­mi men biliktiligin anyqtaýdyń eń tıimdi de ońdy jolyn taptyq. Sy­naq­qa kelgen ár sýdıaǵa bılet ber­i­ledi. Onda negizinen tórt suraq ja­zyl­­ǵan. Úsh suraǵy ár sýdıanyń at­qa­­­ratyn qyzmet salasyna qatysty. О́ıt­keni, qylmystyq, azamattyq, ákim­­shilik, ekonomıkalyq, t.b. bolyp qaralatyn ister bólinedi. Al tórtinshi suraq jalpy suraq bolyp tabylady. Onda sýdıanyń búgingi ómir tynysynan qanshalyqty habardar ekendigi nazarǵa alynady. Osy suraq arqyly sýdıanyń jan-jaqty bilimdiligi, biliktiligi anyqtalady. Sol sııaqty emtıhan qabyldaý barysynda sýdıanyń atqarǵan qyzmetiniń úsh jyldyq nátıjesi qaralady. Onda jumys sapasy, tártibi, isterdi qaraýy, ústinen túsken aryz-shaǵymdar, t.b. bári sarapqa salynady. Sóıtip osyndaı tarazylaý arqyly kimniń kim ekendigi alaqanǵa salǵandaı aıqyndalyp shyǵa keledi. Árkim óz ornyn tabady" dep jaýap berdi. Onyń aıtýynsha, Sot jıýrıiniń músheleri «júzden júırik, myńnan tulpar» bolýǵa tıis. Ol úshin múshelikke tańdaý qatań júrgiziledi. Birneshe adam básekelestikke túsedi. Top jarǵandar ǵana alynady. Bul jerde atqaryp jatqan jumystyń sapasy, óziniń bilimi men biliktiligi, tártibi, qabilet-qarymy qaperge alynady. Sondyqtan bulardyń bári jasyryn daýys berý arqyly saılanady. Osylaısha aýdanda, oblysta, odan ári Joǵarǵy Sottaǵy elekten ótken úzdikter Sot jıýrıiniń músheleri atanady. Odan keıin osy júırikter men tulparlar Sot jıýrıiniń tóraǵasyn daýysqa salyp tańdaıdy. Bul tańdaý óte jaýapty jáne tartysty ótetini belgili. Buǵan Joǵarǵy Sottyń Tóraǵasy da qatysady. Sot jıýrıiniń músheleri úsh jylǵa saılanady. "Sýdıalardyń is-áre­ketine baılanysty shaǵymdar da túsedi. Biraq bul aryzdardyń kóptigin bildirmeıdi. О́ıtkeni, sýdıa qabyldaǵan sheshimge qos taraptyń biri mindetti túrde razy bolmaıtyndyǵy aqıqat. Demek, eki jaqtyń biri, áıteýir bir aryz­danady. Sondaı aryzdardyń sany qazirgi kúni 244-ke jetip otyr. Sýdıa­nyń ústinen jazylǵan aryzdaǵy derekter rastalǵan jaǵdaıda, ıaǵnı sýdıanyń áreketinde Ádep kodeksiniń normalary buzylǵandyǵy anyqtalsa, osy dálelin tapqan faktiler boıynsha sýdıa tártiptik jaýapkershilikke tartylady" dedi Morıak Shegenov.   Aleksandr TASBOLATOV, «Egemen Qazaqstan»