Jol qadirin júrgen biledi

Eldi mekenderdi bir-birimen baılanystyryp, qyj-qyj qaınaǵan tynymsyz tirshilikke óshpes nár berip jatqan kúre joldardyń qadir-qasıetin onyń beınetin tartyp júrgen aýyldyqtardan artyq eshkim bile qoımas. Ásirese, jaýyndy-shashyndy, borandy kúnderi qatynaý úlken azappen teń. Onyń ústine joldyń sapasy adam tózgisiz bolsa, shoqyraq attyń ústinde kele jatqandaı jaısyz kúı kesheri anyq. Qyzyljar óńirinde kúrmeýi kelispegen osynaý ózekti problemany sheshý úshin buryn-sońdy bólinbegen qarajat baǵyttalyp, ozyq tehnologııalar qoldanyla bastady. Biz oblystyq jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasynyń basshysy Beıbit ISMANOVQA jolyǵyp, «qaldyq» qaǵıdatymen atústi ǵana kóńil bólinip kelgen áleýmettik mańyzy zor máselege erekshe basymdyq berilýi jaıyn surastyrǵan edik. – Kólik ınfraqurylymy el ómirin­de sheshýshi býyn atqaratyny, ornyq­ty oryn alatyny eshqandaı talas týdyr­maıdy. Elbasy óz Joldaýlarynda sala­­­nyń ındýstrııalyq ekonomıka men qo­ǵa­mymyzdyń tamyryna qan júgir­­tetin júıe ekenin, sapaly zama­naýı magıstraldarsyz damyǵan el bol­maıtynyn talaı ret atap kórsetti. «100 naqty qadam» Ult Josparynda jol-kólik ınfraqurylymyn qalyp­tas­tyrýdyń strategııalyq joldary belgilendi. Ýaqyt ótken saıyn kólik pen baılanystyń óńirlik jáne jahandyq sharýashylyq baılanystar júıesindegi róli ósip keledi. Petropavl – respýblıkalyq jol­dardyń toǵysynda ornalasqandyqtan, eksport­tyń negizgi aǵyny sanalatyn shekaralas aımaqtardy bir-birimen baı­lanystyrýda mańyzy óte zor. Oblys­tyń kólik júıesinde 16 myńnan astam adam eńbek etetinin, jylyna júzdegen myń jolaýshy men júk tasymaldanatynyn, 200-den astam qoǵamdyq avtobýs baǵyty jumys isteıtinin, eldi mekenderdiń 96 paıyzy tasymalmen turaqty qamtyl­ǵanyn eskersek, sapaly qyzmet kórsetý qashanda basty mindet bolyp qala beredi. – Desek te turǵyndar joldardyń sapasyzdyǵyna jıi shaǵymdanyp, bılik oryndaryna ókpe artyp jatady. Osy pikirlermen kelisesiz be? – «Halyq aıtsa, qalt aıtpaıdy» degen. Tek myna jaıtty este usta­ǵan abzal. О́ńirdegi avtomobıl jol­darynyń jalpy uzyndyǵy 9 myńdaı shaqyrym bolsa, 1500-i – respýblıkalyq, 2500-i – oblystyq, 5 myńdaıy aýdandyq mańyz­ǵa ıe. Onyń ishinde 4489 shaqy­rymy as­faltty, 2600-i – qıyrshyq tasty, 1884-i kóterme joldar sanalady. Osylardyń 40 paıyzy kúrdeli, 29 paıyzy ortasha jóndeýdi qajet etedi. Basym bóligi ótken ǵasyrdyń 50-60-jyldary salynǵanyn, buǵan shırek ǵasyrdan beri jóndeý júrgizil­megen­digin qossaq, jaǵdaıdyń kúrdeli ekenin ańǵarý qıyn emes. Onyń ústine 8 tonnadan aspaıtyn salmaqqa esep­telgenin eskermeı bolmaıdy. Qazir aýyr kólikterdiń qarqyndy qozǵalysy áldeneshe ese artqan. Osyǵan qarap-aq jol shyn máninde ómirdiń ózegi, baqýat­ty tirliktiń qaınar kózi ekenin baı­qaýǵa bolady. О́rkenıetti elderdiń barys-kelis pen alys-beriste jol qaty­na­syna aıryqsha nazar aýdaratyny sondyqtan. Taqtaıdaı tep-tegis joldar barar jerińe tez jetkizip, eshqandaı áýre-sarsańǵa salmaıdy. Qazaqstannyń kóliktik ınfraqurylymyn 2020 jylǵa deıingi damytý baǵdarlamasynda halyqara­lyq talaptarǵa yńǵaılaı otyryp kólik júıesiniń básekege qabilettiligin, tran­zıttik áleýetin arttyrý, servıstik qyz­met kórsetýdi jaqsartý, jańa jumys ory­ndaryn ashý ustanymdary alǵa tartylǵan. Eń bastysy, jol sapa­syna aıryqsha kóńil bólingen. Osy mem­lekettik joba aıasynda oblysta kólik tasymaly sharýashylyǵyn jańǵyrtý boıynsha dáıekti jumystar atqarylyp keledi. – Oıyńyzdy naqty mysaldarmen dáıekteı tússeńiz... – Tolǵaǵy jetken túıindi másele aýmaq­tyq damytý baǵdarlamasyna arqaý etilip, oblystyq, aýdandyq mańyzy bar joldardy qalpyna keltirýge aıryqsha basymdyq berildi. Nátıjesinde buryn-sońdy bólinbegen qarjy qarastyrylyp, byltyr­dyń ózinde ǵana 5 mıllıard 140 mıllıon teńge ıgerildi. Bul qar­jyǵa avtokólik joldarynyń 260 shaqy­ry­my jóndeldi. Taıynsha – Chkalov baǵy­tyn­daǵy avtojolǵa, Aıyrtaý men M.Jumabaev aýdandaryndaǵy jol ótpe­lerine, Aqqaıyń aýdanyndaǵy sý ótkizý qubyrlaryna jumsaldy. Kellerovka – Taıynsha – Chkalov baǵyttary 85 myń tur­ǵyny bar Taıynsha, Aqjar jáne Ýálıhanov aýdandaryn baılanys­ty­raty­ny eskerilip, erekshe serpin berildi. Kishkenekól – Teljan – Mortyq – Tileýsaı, Novonıkolsk – Andreevka, Borkı – Tashkentka, Saýmalkól – Novo­ıshımka avtojoldary qamtyldy. Basqarmaǵa júktelgen talaptar ishinde oblystyq mańyzdaǵy joldardy salý, jóndeý, tıimdi paıdalaný, talapqa saı kútip-ustaý, jalpyǵa ortaq avtomobıl joldarynyń jelisin basqarý, turaqty tasymaldaýdy uıymdastyrý máseleleri kiredi. Osyǵan oraı keshen­di is-sharalar josparyn odan ári jal­ǵas­tyrýǵa bıyl 5 mıllıard 813 mıl­lıon teńge bólinip, 360 shaqyrym jol qalpyna keltirildi. – Jańa tehnologııany qoldanýǵa kósh­ken ekensizder. Qanshalyqty tıimdi? – Salqyndatylǵan resaıklırendirý, topy­raqty turaqtandyrý sekildi ınno­vasııa­lyq ádister Eýropa elderinde júıe­li qoldanylady. Onyń jol sapa­syn jaqsartý, qaýipsizdigine kepildik berý, qyzmet merzimin uzartý, baǵa men energııa shyǵynyn azaıtýdaǵy artyq­shy­lyqtary kóp. Byltyr bul ádispen 40 shaqy­rym jol jóndelse, bıyl 60 shaq­yrym qamtyldy. Taıynsha – Chka­lov avtojolyna, Aıyrtaý, M.Juma­baev, Shal aqyn, Aqqaıyń aýdan­­daryna qarasty birneshe baǵyt boıyn­sha joldyń ústińgi jabyndysyna qol­danyldy. Sonymen qatar jalpy somasy 1 mıllıard 481 mıllıon teń­geni quraıtyn ortasha jóndeýler júrgizildi. Ozyq tehnologııanyń tıimdiligi mol. Máselen, bir shaqyrym asfalt-beton jabyndyly jolǵa kúrdeli jóndeý shyǵyny 130 mıllıon teńgeni qurasa, endi shyǵyn 2 esege deıin qysqardy. Eski asfaltty qaıtadan paıdalaný arqyly onyń quramyn jańa materıaldarmen tolyqtyrý qarajatty únemdeýge múmkindik berdi. Bir sózben aıtqanda, jańa ádispen tóseletin tas joldar be­rik­­tigimen erekshelenedi. Byltyr Petropavl halyqaralyq áýejaıynyń ushyp-qoný jolaǵyn jóndeýge 4 mıllıard, bıyl jolaýshy­lar termınalyna 1,8 mıllıard teńge qaras­tyryldy. Taıynsha aýdany, Novoıshımka, Saýmalkól kentterinde avto­beketter, qyzmet kórsetetin pýnkt­ter, qalalarda taksı turaqtary saly­nady. Ońtústik-Oral temirjol bólim­shesiniń vokzalyna kúrdeli jóndeý júrgizilýde. «Nurly Jol» memlekettik baǵdar­lamasyna sáıkes «Shýche – Kókshetaý – Petropavl – Reseı shekarasy» tranzıttik dáliziniń jalpy uzyndyǵy 132 shaqy­rym bolatyn «Astana – Petropavl» avto­mobıl jolyn jańǵyrtý qarqyndy júr­­gizilýde. Bıyl onyń qurylysy to­ly­ǵymen aıaqtalady. Osylaısha Reseı­ge qaraı kólik dálizin qurý júzege asy­rylady. Kóktemgi tasqynnyń saldarynan 149 jol ýchaskesin qarǵyn sý shaıyp ketken bolatyn. Ásirese, Donesk, Roshınsk, Pokrovka – Korneevka tasjoldary úlken zardap shekti. Olardy qalpyna keltirý úshin bıýdjetten qarjy bólindi. Oblys ortalyǵynyń kóshelerin jóndeýge 1,5 mıllıard teńge jumsalady. – Qylyshyn súıretip qys keledi. Turǵyndar ótken jylǵydaı taǵy da jol mehnatyn tartyp júrmeı me? – Iá, qystyń kózi qyraýda eldi mekender arasyndaǵy qarym-qaty­nas­tyń birshama qıyndap ketetini jasyryn emes. Teriskeıdiń úskirik aıazynda, doly boranynda joldardy tazalaý, kedergisiz júrip-turýdy qamtamasyz etý – basty mindetterdiń biri. Osy jaı kúni buryn oılastyrylyp, avtojoldardy kútip ustaý úshin «Petropavl joldary» JShS-men kelisimshart jasaldy. Sóıtip  qys mezgilinde tótenshe jaǵdaı­lardy boldyrmaýdyń barlyq yqtımal sharalary qarastyryldy. «Jol qadirin júrgen biledi» degendeı, dittegen jerge sharshamaı-shaldyqpaı jadyraǵan kóńilmen jetý – ár adamnyń muraty. Olaı bolsa, qalyptasqan kúrdeli jaǵdaılardy tııanaqty sheshýdiń barlyq múmkindikterin qarastyrý basty mindet bolyp qala beredi.  – Áńgimeńizge rahmet.  Áńgimelesken О́mir ESQALI «Egemen Qazaqstan» Soltústik Qazaqstan oblysy