Kollektorlar ne isteı alady?
Olar úsh satymen jumys isteıdi:
- soft collection: aldymen qaryz alýshyǵa telefon arqyly habarlasady, SMS habarlama nemese poshtaǵa hat jiberedi. Nesıeni tólemeý sebebin anyqtap, máseleni sheshý joldaryn usynady.
- hard collection. Eger qaryz alýshy telefonyn kótermese, kollektorlyq agenttik qyzmetkeri onyń úıine, jumys ornyna barady.
- legal collection. Joǵarydaǵy eki amal kómektespese, sotqa ótinish jazady, shaǵym túsiredi. О́z erkimen boryshkerdiń múlki bar-joǵyn anyqtaı bastaıdy.
Zań jobasyn jasaý barysynda bizdiń mamandar AQSh pen Ulybrıtanııa tájirıbesine súıenipti. Ol elderde bul qyzmet qalaı retteledi?
Ulybrıtanııa tájirıbesi
Guardian gazetiniń málimetine sensek, 2016 jyly árbir ekinshi aǵylshyn otbasy ıpotekany eseptemegende 10 myń fýnt, ıaǵnı 14 myń dollar bereshek eken. Bul elde qaryz kólemi jyl saıyn 10 paıyzǵa ósip jatyr. Iаǵnı, kollektorlary jumyssyz jatqan joq. Negizi, memleket qaryzdy óteı almaǵan jaǵdaıda bólip tóleý nemese basqa da jeńildik alýdy usynady eken. Sebebi is kollektorlarǵa ótse, qaryz mólsheri artatyn kórinedi.
Baıqasańyz, bul eldiń kollektorlary da kún saıyn telefon shalady, jumys ornyna barady. Jyljymaıtyn múlik nemese basqa da buıymdardy qaryzdyń tólemi retinde ala almaıdy. Iri banktermen jumys istegisi keletin agenttikterge lısenzııa alý mindet emes. Shannel 5 Ulybrıtanııa telearnasynda «Can’t pay? We’ll take it away», ıaǵnı, «Tóleı almasań, tartyp alamyz» degen arnaıy baǵdarlama bar. Onda qaryzyn ótemegenderge qandaı sharalar qoldanylyp jatqandyǵy kórsetiledi. Iаǵnı, kollektorlar tek banktermen ǵana emes, jeke tulǵalarmen de jumys isteı alady.
Eýropanyń basqa elderinde qalaı?
Eýropa elderinde kollektorlyq agenttikter lısenzııa alǵan soń ǵana jumys isteı alady. О́zderiniń qyzmetteri týraly memlekettik oryndarǵa esep beredi. Eýropa sheneýnikteri mundaı qyzmet arqyly salyq pen tender qaryzdaryn, basqa da aıyppuldardy qaıtara alady. Al Germanııada kollektorlyq agenttikterdiń Assosıasııasy bar. Jańadan qurylǵandary osy jerden tirkeýden ótýge mindetti.
AQSh-ta she?
AQSh-ta kollektorlardyń qyzmeti qarjy keńesshisine kóbirek uqsaıdy. Olardyń sany 7 myńǵa jetedi. Kollektorlyq qyzmetti retteıtin 19 taraýdan turatyn zań 1977 jyly qabyldanǵan. Bul zańdaǵy erekshe atap ótýge bolatyn baptary:
- zań boıynsha kollektorlar qoqan-loqy kórsetip, úzdiksiz telefon shala almaıdy. Psıhologııalyq qysym kórsetýge tyıym salynǵan;
- jumys ornyna habarlasý qaryz alýshynyń bedeline nuqsan keltirse, boryshkerdiń bir ǵana ótinishi boıynsha qyzmetine qońyraý shalýdy toqtatady;
- kollektorlyq agenttikke tólem barlyq qaryz mólsheriniń 20 paıyzynan aspaıdy. (Bizdiń zańda da osyndaı shekteý bolsa jaqsy bolar edi)
Reseıdegi kollektorlyq qyzmet
Qaryzdy qaıtartatyn qyzmet týraly zań Reseıde bıyl ǵana qabyldandy. Osy ýaqytqa deıin olardyq jumysy 2014 jyly qabyldanǵan «Tutynýshylyq nesıe týraly» zańmen retteletin edi. Reseıde endi zań boıynsha kollektorlar:
- sotpen qorqyta almaıdy;
- psıhologııalyq qysym kórsetip, múlkine zaqym keltirýine bolmaıdy;
- telefon shalý aptasyna eki retten kóp bolmaý kerek. Ári tek kúndizgi ýaqytta ǵana habarlasa alady.
- kollektor qaryz alýshymen aptasyna bir ret qana kezdese alady.
- qaryz alýshy kollektormen qarym-qatynas ornatýdan bas tarta alady. Bank mundaı jaǵdaıda boryshkerdi sotqa beredi;
- bıznesti damytýǵa alynǵan nesıelermen kollektorlar jumys isteı almaıdy.
Qazir bizdiń naryqta 205 kollektorlyq uıym bar. Olardyń 59-y 17 bankpen ózara qarym-qatynas ornatypty. Kollektorlyq qyzmet zańmen rettelmegenimen bizde buryn da bolǵan. Áli de jumysyn jalǵastyra beredi.
Gúlnur Qýanyshbekqyzy
