Álemde kún saıyn 25 myńnan asa adam ashtyqtan óledi

Búgin, ıaǵnı, 17 qazan – Halyqaralyq kedeıshilikpen kúres kúni. Bul kún álemniń kóp elinde atalyp ótedi. 17 qazandy Halyqaralyq kedeıshilikpen kúres kúni dep belgileý týraly sheshim 1992 jyldyń 22 jeltoqsan kúni BUU Bas Assambleıasynyń arnaıy qarary negizinde resmı túrde qabyldanǵan. 1993 jyldyń 17 qazanynan bastap, osy kún aıasynda jyl saıyn arnaıy sharalar uıymdastyrylyp keledi.  Bıyl bul dataǵa –  24 jyl. Bul kúnniń tarıhy qandaı? 1948 jyly Parıjdegi Trocadero alańynda Adam quqyǵy jónindegi Jalpyǵa ortaq deklarasııa ratıfıkasııalanady, 1987 jyldyń 17 qazany kúni 100 myńnan astam adam sol alańǵa kedeıshilikten, zorlyq-zombylyqtan, ashtyqtan zardap shekken jandardy eske alý úshin jınalady. Alańǵa jıylǵan qaýym «qaıyrshylyq adam quqyǵyn aıaq-asty etý, al kedeılerdiń quqyǵyn qorǵaý úshin birlese kúsh biriktirý qajet» degen oılaryn aıtyp, sol kúni ashylǵan eskertkish taqta-tasqa osy ótinish-tilekterin jazyp qaldyrady. Keıin mundaı eskertkish-taqtalar álemniń kóptegen qalasynda ashylady. BUU-nyń sońǵy málimetterine súıensek, kún saıyn ashtyqtan 25000 adam ólim qushady eken, olardyń basym kópshiligi – balalar. Jer sharynyń 1 mlrd-qa jýyq turǵyny kún saıyn shamamen 1 dollarǵa ǵana kún kórse, 2,5 mlrd adamnyń kúndelikti kirisi bar-joǵy  2 dollardy ǵana quraıtyn kórinedi. Búginde álemde 48 kedeı el bar, olardyń basym kópshiligi, ıaǵnı 33-i Afrıkada ornalasqan. 2016 jylǵy kórsetkish boıynsha, dúnıe júzindegi eń kedeı el  Afrıkadaǵy Ortalyq Afrıka respýblıkasy. Bul elde jan basyna shaqqandaǵy ishki jalpy ónim 542 dollar shamasynda ǵana. Turǵyndardyń 48 paıyzy ǵana orta mektepti támamdaǵan. Al eń kedeı elderdiń qatarynda turǵan memleket bul tizimnen shyǵý úshin óziniń ishki jalpy ónimin 900 dollarǵa deıin kóterýi kerek eken. Láıla Edilqyzy