Kýrchatovta álem ǵalymdary bas qosty

Bıyl Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Semeı synaq polıgonyn jabý týraly Jar­lyqqa  qol qoıǵan kúnine 25 jyl tolyp otyr. Osyǵan oraı Kýrchatov qalasyndaǵy Ult­tyq ıadrolyq ortalyqta «Semeı synaq polıgony, radıasııalyq mura jáne da­mý perspektıvasy» atty VII halyqaralyq konferensııa ótti. Jıynǵa álemniń 16 eli­nen jetekshi ǵalymdar men ma­mandar qatysty, onyń ishinde Reseı, AQSh, Ja­po­nııa, Qytaı, Belarýs el­deriniń atom salasynyń ókilderi bar. Ǵalymdar konferensııa jumysynyń úsh kúninde ıadrolyq synaqtar men apattar ornyn qosa alǵanda, túrli radıasııalyq-qaýipti nysandardyń radıo­ekologııalyq jaı-kúıiniń máse­lelerin, ónerkásiptegi jáne medısınadaǵy radıasııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý sııaqty ǵylymı proble­malardy qarastyrdy. Kon­ferensııanyń ashylý sal­tanatynda  Kýrchatov qa­la­synyń ákimi Nurbol Nur­ǵalıev Shyǵys Qazaqstan ob­­lysynyń ákimi  Danııal Ah­­metovtiń konferensııaǵa qa­ty­­­sýshylarǵa úndeýin oqyp berdi. – Semeı polıgony 40 jyl boıy elge qaýip-qater ákelip, jarylystar uzaq ýaqyt boıy jasaldy, – dedi UIаO bas dırektory Erlan Batyrbekov óz baıan­damasynda. – Eń birinshi qol­ǵa alynyp, áli kúnge deıin mańyzyn joımaı kele jatqan jobanyń biri – Elbasynyń tapsyrmasymen ıadrolyq atom qarýyn taratpaý jáne múl­de qoldanbaý, osyǵan oraı or­talyq ǵalymdary jumys isteýdi jalǵastyra beretin bolady.  Memleket basshysynyń 1992 jylǵy 15 mamyrdaǵy Jar­lyǵymen polıgondy japqannan keıin birden Se­meı synaq polıgony  kesheni men Qazaqstan aýmaǵynda ornalasqan tıisti ǵylymı uı­ymdar men nysandar bazasynda Ulttyq ıadrolyq ortalyq quryldy. Polıgonda ortalyqty qu­rýmen atom ener­getıkasy, radıoekologııa salasyndaǵy asa kúrdeli jańa mindetter sheshile bastady. Elbasymyzdyń tarıhı Jarlyǵymen Semeı ıadrolyq synaq polıgony jabylyp, onyń ornyna Ulttyq ıadrolyq ortalyq ashylǵannan keıin, munda beıbit atom damyp, shet­eldik áriptestermen qa­rym-qatynastar damı bas­tady. Qazaqstan-Japon yn­tymaqtastyǵynyń atom ener­getıkasy salasyndaǵy bir­lesken baǵdarlamalar boıynsha atomdyq-energetıkalyq reaktor qondyrǵylarynyń qaýipsizdigine oraı joǵary temperatýrada gazben sal­qyndatylatyn reaktorlar tehnologııalaryn damytýmen qatar, basqa da kúrdeli eks­perımenttik zertteýler oryn­daldy. Yntymaqtastyq ná­tıjesinde atom energe­tı­­kasynyń qaýipsizdigi sala­syndaǵy ǵylymı zertteýler bazasy jetildirilip, jańa eksperımenttik qondyrǵylar men qurylǵylar ázirlendi, kúrdeli izdenister júrgizý tájirıbesi bar bilikti ǵy­lymı jáne tehnıkalyq kadr­­lar artty. Atom salasy men ǵylymdaǵy kadrlyq áleýet­ti saqtaý jáne damytý máselelerine aıryqsha kó­ńil bólinip otyr. Ártúrli baǵ­darlamalar aıasynda ta­ǵylymdamalar men kýrstar uıymdastyrylyp, semınarlar ótkizilýde. Kadrlyq áleýetti daıarlaý da durys jol­ǵa qoıylǵan. Konferensııada túrli el­derden kelgen ǵalymdar «Ra­dıoaktıvti lastanǵan aý­maq­tardy ońaltý jáne jer­lerdi sharýashylyq aınalymyna berý», «Iаdrolyq synaqtar júrgizilgen jer­lerdegi qazirgi radıo­eko­logııalyq ahýal, onyń da­mý qarqyny men boljamy», «Túrli ekojúıelerdegi radıonýklıdterdiń jylys­taý ereksheligi», «Ekolo­gııalyq zertteýlerdegi radıo­analıtıkalyq ádister» taqy­rybynda baıandamalar jasady. Sondaı-aq, konferensııa­da, «Burynǵy Semeı synaq polıgonyn qaýipsiz kúıge keltirý boıynsha ǵylymı-tehnıkalyq jáne ınjenerlik jumystar keshenin júrgizý» atty 3 tomdyq monografııalyq kitaptyń tusaýy kesildi. Raýshan NUǴMANBEKOVA SEMEI