85-shi maýsym

Qaraǵandydaǵy qarashańyraq – Sáken Seıfýllın atyndaǵy oblystyq drama teatry óz tarıhynda 85-shi maýsymynyń shymyldyǵyn túrgenine kóp bola qoıǵan joq. Bul kúnde abyz aqsaqaldyń jasyna jetken óner ordasy osy ýaqyt aralyǵynda ónersúıer qaýymǵa qanshama qýanysh, taǵylym, rýhanı lázzat syılady deseńizshi!? Teatr bıylǵy mereıtoılyq maýsymyn da úlken shyǵarmashylyq ázirlikpen bastap otyr. Repertýaryndaǵy alpysqa jýyq qoıylymdaryna taǵy da birneshe jańa sahnalyq týyndy qosqan. Jańa beleske qadam basqan Sáken teatrynyń búgingi tynys-tirshiligi týraly osy óner mekemesiniń dırektory,  Mádenıet qaıratkeri Sansyzbaı Bekbolatovpen áńgimelesken edik. – Sansyzbaı Nursııauly, Qara­ǵandynyń bas teatryn Arqa jurty jaqsy biledi desek te, «Egemen Qazaq­stannyń» barsha oqyrmandary, ıakı respýblıka halqy úshin qysqasha taǵy bir tanystyrǵannyń artyǵy bolmas. – Qazirgi Sáken atyndaǵy óner shańyraǵy alǵash sonaý 1932 jyly jumysshy jastar teatry retinde qurylǵan. Tuńǵysh qoıylymy J.Shanın­niń «Záýre» pesasy boıynsha daıyn­dalǵan spektakl bolypty. Basty róldi áıgili aktrısa, keıin Qazaqstannyń halyq ártisi bolǵan Jámıla Shashkına somdaǵan. Sodan úzbeı jumys istegen teatrda san alýan dramalyq shyǵarmalar sahnalanyp, ómir aınasyndaı ónerdiń nebir maıtalmandary qyzmet etti. Al ǵımarat máselesine kelsek, Sáken teatry bertinge deıin óz aldyna jeke shańyraǵy bolmaı, orys teatrymen bir sahnany bólisip kelgen edi. Alǵashqy kirpishin Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń ózi qalaǵan, zaman talabyna ábden laıyq qazirgi ǵımaratymyz 2008 jyldyń sońynda paıdalanýǵa berildi. Ujymnyń da, qazaq teatry kórermenderiniń de sol kezdegi qýanyshyn kórseńiz. Sáýlet óneriniń ozyq úlgisi deýge turatyn segiz qabat­ty teatr ǵımaraty 705 oryndyq úlken jáne 200 oryndyq kishi zaldar men qosymsha bloktan turady. Teatr zaldarynyń sahnasy zamanǵa saı úlgidegi jaryq jáne dybystyq qurylǵylarmen jabdyqtalǵan. Ár ártistiń jeke bólmesi bar. Sonymen qatar, syrttan gastroldik saparmen kelgen teatr ujymdaryna arnalǵan qonaqjaı da qarastyrylǵan. Qysqasy, bizdiń teatr úshin ǵımarat máselesi birjola sheshilgen. Sol úshin de bul iske ózi tikeleı aralasqan Elbasymyzǵa myń da bir rahmetimizdi aıtamyz! – Teatrdyń ár maýsymy jańa­lyq­ syz bolmaıtyny belgili. Áńgimeni alda bolatyn jańa qoıylymdarǵa bursaq. – Elimiz Táýelsizdigin alyp jatqan kezdiń ózinde bizdiń teatr alpysynshy maýsymyn ashqan eken. Qarap tursańyz, osynsha ýaqyt ishinde bul shańyraqta nebir sańlaqtar óner kórsetip, nebir ǵajap týyndylar dúnıege keldi. Elimiz­diń táýelsizdik alyp, óz aldyna derbes memleket bolǵanyna shırek ǵasyr to­lyp otyrǵany, árıne, aıtýly beles. Bul, álbette, teatrymyzdyń nazarynan tys qalmaıdy. Rejısser Slambek Jumaǵalıdyń bıylǵy maýsym­dy ash­qan  «Álıhan Bókeıhanov» tusaý­keser qoı­y­­lymy da aldymen osy maqsatty kóz­degen. Odan bólek, «О́mir», «Romeo men Djýletta» spektaklderi de – jańa maýsymnyń kórermenge arnaǵan tyń tartýlary bolmaq.  Ońtústik Qazaq­stan oblystyq drama teatrynyń kórkemdik jetekshisi, Sh.Aıtmatov atyndaǵy halyqaralyq syılyqtyń ıegeri, rejısser Qýandyq Qasymov Shekspırdiń «Gamletin» bizdiń teatrda ózgeshe qyry­nan ázirleýde. Balalarǵa bazarlyq retinde rejısser Aıbek Qyryqbaev jańajyl­­dyq ertegi daıyndap jatyr. Jalpy, alda­ǵy ýaqyt­ta biz qazaq dramatýrgteri men álem ádebıetiniń klassıkalyq týyndylary­na den qoısaq degen nıettemiz. – Teatr túrli festıvaldar men óner baıqaýlaryna qatysyp, shetelderge de shyǵyp júrgenin bilemiz. Bul dástúr aldaǵy maýsymda da jalǵasyn tabatyn bolar? – Mundaı sharalar – óner adamdary­nyń tájirıbe almasýyna, bir-biriniń deńgeıin kórip serpilýine taptyrmas amal. 2012 jyldan beri ár maýsymda eki retten shetelderde bolyp qaıtyp júrmiz. Fransııa, Germanııa, Túrkııa elderinde ótken óner baıqaýlaryna qatystyq. 2014 jyly Serbııada ótken Eýropa teatrlarynyń festıvaline M. Áýezovtiń «Qaragózin» aparǵan bolatynbyz. Jasyratyny joq, ishteı «Túsiner me eken?!» degen kúmánimizdiń bolǵany ras. Jeti ataǵa deıin qyz alys­paý dástúrin meńzep, «Sizderde mundaı salt-dástúr áli saqtalǵan ba?» dep tań qalysty. Ata-baba dástúrin buzbaı kele jatqanymyzdy bilip, «Sizder onda uly halyq ekensizder!», – dep bas shaıqasyp jatyr. Mine, sahna qudireti degenińiz!.. Teatr trýppasynyń bir bóligi jaqyn­da Aqtóbede ótetin drama teatrlarynyń respýblıkalyq festıvaline barady. Bıyl Ázerbaıjan Respýblıkasynda óte­tin halyqaralyq festıvalǵa da shaqyrtý alǵan edik, alaıda, qarjy tapshylyǵyna baılanysty, ol baıqaýǵa bara almadyq. Al teatrymyzdyń kórkemdik jetekshisi Dýnaı Espaev Bakýde ótetin túrkitildes teatr jetekshileriniń dástúrli jıynyna barady. Onda, sáıkesinshe, túrki tildes teatrlardyń problemalary men keleshegi talqylanady. Byltyrǵy jıynnyń qorytyndysy boıynsha arnaıy almanah shyǵarylyp, soǵan qazaq dramatýrgteriniń eki týyndysy engizilgen bolatyn. Kelesi jylǵa Makedonııa men Iаltada ótetin óner dodalaryna shaqyrý aldyq. Olarǵa, múmkindigimizge qaraı, baryp qatysýǵa tyrysamyz. Negizi, teatrdyń da, basqa mekeme-kásiporyndar sııaqty, oryndaýǵa tıis josparlary bolady. Sol jospar oryndalsa, qarjy da túsip jatady. Shetelderge shyǵýǵa sondaı qarajatty paıdalanamyz. – Teatrdyń ózińiz basqaryp otyrǵan qazirgi ujymy týraly aıtyp ótseńiz. Aǵa býynnyń jolyn jalǵaı ósip kele jatqan jastar da joq emes shyǵar?.. –  Árıne, teatr trýppasyna kez kelgen jastaǵy ónerpazdar qajet.  Teatrda qazir 182 adam qyzmet istese, sonyń 52-si sahnada óner kórsetetin ártister. Nurjibek Jansúgirova, Gúlsara Ráshqalıeva, Qaırat Kemalov, Madııar Qoıshyǵarın, Rahat Qosjanov sııaqty kórermenderimizge jaq­sy tanys baıyrǵy akter-aktrısa­larymyzdyń izin basa kelgen jas ónerpazdarymyz Ǵaını Berdimbetova, Baýyrjan Nurmaǵanbetov, Mádına Matamova, Bıbigúl Jaǵyparova maq­ta­nyshymyzǵa aınalyp úlgergen. Jas­tarymyzǵa páter berýge múmkindik bol­masa da, jaıly jataqhanamyzdan oryn be­rip, qoldan kelgen jaǵdaıdy jasap otyr­myz. Bul turǵyda, oraıy kelgen tustarda aıtyp júrmiz, bul másele de kóp uzamaı oń sheshimin tabady dep úmittenemiz. – Teatr mereıtoıyna ázirlik barysy qalaı? – Iá, teatr toıyn kelesi jyly osy maý­symdy qorytyndylap baryp atap ótemiz dep josparladyq. О́ner ordasynyń arǵy-bergi tarıhyn ózek etetin úlken albom-kitap ázirlenýde. Mereıtoı aıasynda túrli kezdesýler uıymdastyrylady, gastroldik saparlarǵa shyǵamyz. Sonyń bárin túıindeı kele, sahnalyq merekelik baǵdarlama ótkizbekpiz. – Áńgimeńizge rahmet.  Qaırat ÁBILDINOV, «Egemen Qazaqstan» Qaraǵandy