Joǵary mektep jetistikteri

Joǵary oqý ornynda bi­lim alǵysy keletinder kóp. Sebebin saraptap kórgenbiz. Stýdent­ter­men sóılestik, ata-analarynan suradyq, kishigirim saýal­nama júrgizdik. Sondaǵy bil­genimiz, oqý ornynyń bilim berý salasyndaǵy reıtıngisine qa­rap tańdaý jasaǵan jastar kóp eken. Joǵary oqý ornyndaǵy ma­mandyqtar men sapaly bilim týraly eresekterden estip, aqparat quraldarynan bilip kelgender de az emes. Ýnıversıtettiń tarıhyn túsindirip, kóptegen túlek­teriniń laýazymdy qyzmet atqaryp júr­genin aıtyp, keńes bergen ata-ananyń yqpalymen qujatyn tap­syrǵandardyń da qarasy kóp. UBT-daǵy jınaǵan baly boıynsha tańdaǵan mamandyǵy sáıkes kelip qalǵandary da barshylyq. Qysqasy, «áıteýir dıplom alsam boldy» nemese «alsa boldy» degen pıǵyldaǵylardy kezdes­tirmegenimizge qýandyq. Iá, biz áńgime etkeli otyrǵan bilim ordasy elimizdiń úzdik joǵary oqý oryndarynyń biri – M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan mem­lekettik ýnıversıteti. Alda aıtyp ótkenimizdeı, jastar úshin óz­deri qalaǵan mamandyqtary bo­ıyn­sha joǵary oqý ornyn tań­daýda reıtıngtiń mańyzy zor. Ýnıver­sıtetterdiń reıtıngi talap­ker­lerdiń JOO tańdaýyna yqpal jasaıtyn basty faktor bolyp otyr. Bilim berý salasyndaǵy baǵalaý sapasyna qoıylatyn ta­laptar da ósýde. Osy oraıda aıta ketelik, álem­dik jetekshi agent­tikterdiń biri «QS World University Ranking» jarııa­laǵan 2016 jyldyń reıtıngisi boıynsha OQMÝ 601-shi oryndy ıelendi. Álemniń 4322 joǵary oqý oryndary arasyndaǵy básekeden 601-shi orynnan kóriný jaqsy nátıje. Reıtıngke Qazaqstannan OQMÝ-dan basqa 7 joǵary oqý orny enip otyr. Kópbeıindi JOO reıtınginiń qorytyndysy boıynsha bıylǵy jyly da jetekshi ulttyq ýnıversıtetter aldyńǵy orynnan kó­rin­di. L.N.Gýmılev atyndaǵy Eý­ra­zııa ulttyq ýnıversıteti já­ne Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ult­tyq ýnıversıteti birinshi oryn­­dy bólisse, aldyńǵy jyl­dar­­daǵydaı M.Áýezov atyndaǵy Oń­tústik Qazaqstan memlekettik ýnı­versıteti úshinshi oryndy ıelendi. M.Áýezov atyn­daǵy Ońtús­tik Qazaqstan mem­le­ket­tik ýnı­versıteti rasynda úz­dik atyna laıyq. Jetpis jyldan astam tarıhy bar Ońtústiktegi oqý ornyn­daǵy bilim sapasy, bú­gingi jastardyń jańashyldyqqa, ınno­vasııaǵa qushtarlyǵy úlgi eter­likteı. Ýnıversıtettegi teh­nı­kalyq, gýmanıtarlyq, óner, sport baǵytyndaǵy mamandyq­tar­­dyń jetistikteri bir tóbe. Al búginde qaıta qolǵa alynǵan, aý­yl­sharýashylyǵy salasy maman­dyqtaryn oqytyp jatqan Aýyl­sharýashylyǵy ǵylymdary joǵary mektebiniń jetistikteri de aýyz toltyryp aıtarlyqtaı. Sońǵysyna keńirek toqtalyp ótsek. О́ıtkeni, burynǵy fakýltettiń, qazirgi jo­ǵary mekteptiń agrohımııa jáne topyraqtaný, agronomııa, sý resýrstary men sýdy qoldaný, veterınarlyq medısına mamandyqtary reıtıngtiń salalar boıynsha júrgizgen saraptamasynda I oryndy, jerge ornalastyrý, agrarlyq tehnıka jáne tehnologııa mamandyqtary II oryndy, kadastr mamandyǵy III oryndy ıelendi. Bul ýnıversıtettiń aýyl sharýashylyǵy úshin asa qajetti, bilikti, bilimdi mamandar daıarlap kele jatqandyǵynyń jarqyn kórinisi. Mundaı baǵa jyldar boıǵy izdenistiń, jınaqtaǵan tá­jirıbeniń, eseli eńbektiń ar­qasynda kelgeni málim. Elbasy tapsyrmasymen «2002-2005 Aýyl jyldary» bolyp jarııalanýyna baılanysty Aýylsharýashylyq ǵylymdary joǵary mektebi 2003 jyly aldymen agroónerkásip fakýlteti retinde ashylǵan bolatyn. Jańa bólim 6 mamandyq boıynsha alǵashqy jyly 80 ta­lapkerdi grant negizinde oqýǵa qabyldaǵan. Jyldan jylǵa stýdentter sany kóbeıip, daıarlaıtyn mamandyq túri segizge jetken. Fakýltettiń múm­kindikteri molaıa túskesin osydan eki jyl buryn ýnıversıtettiń ǵylymı keńesinde tórt fakýltetke joǵary mektep mártebesin berý týraly má­sele qozǵalǵan. Sóıtip, oqý orny basshy­lary men ǵalymdar ózara ke­ńese otyryp, joǵaryda atalǵan fa­kýltetke arnaıy mártebe berý týraly sheshim shyǵarady. Qazirgi tańda mektepte alty kafedra ju­mys isteýde. Joǵary mekteptiń fakýltetten aıyrmashylyǵy - jumysynda erekshelik, jańalyq bolýy shart. Eń basty maqsat, túlekterdi jumysqa qabiletti, ón­diristen habary bar, jan-jaq­ty daıyn mamanǵa aınaldyrý. Taǵy bir mańyzdy mindeti, ká­sibı mamandardy daıyndaýdaǵy irgeli ǵylymnyń orny men rólin joǵarylatýdan kelip shyǵatyn bilim berýdi izgilendirý. Osyǵan baılanysty daıyndyqty meńgerip shyqqan joǵary mektep túlegi zamanaýı aq­parattar aǵymyn jyldam ıgerip, óz is-áreketin durys jolǵa qoıady, ıaǵnı durys paıdalana alady. Sondaı-aq, mekteptiń ishki máselelerdi óz deńgeıinde sheshýge quqyǵy bar. Oqý baǵdarlamalaryn ustazdardyń ózderi jasaıdy. Ǵalymdar men ob­lystaǵy túrli kásiporyn, mekeme basshylarynan iriktelegen salalyq keńes qu­rylǵan. Sol keńeste stýdentterge memlekettik standartta be­kitilgen mindetti pánderden bó­lek tańdaý komponenti boıynsha qo­symsha pánder engizý máselesi qaralady. Iаǵnı, ár óńirdiń tabıǵı ereksheligi eskerilip qosymsha pán­der oqytylady. Ustazdardyń tú­sindirýinshe, máselen, Ońtústik­tiń klımaty men Soltústik óńirin salystyrýǵa kelmeıdi. Oń­tús­tikte ósetin ósimdikter men daqyl­dyń keıbir túrleri sýyq aımaqta óspeýi múmkin. Al munda daıarlanyp jatqan stýdentterdiń basym bóligi jergilikti jerde jumysqa ornalasatyndyqtan ońtústiktiń agrosalasyn jan-jaq­ty tanys­tyryp, taldaıtyn pánder tańdalyp, keńestiń sheshimimen oqý baǵdarlamasyna engiziledi. Mektepke berilgen taǵy bir ba­symdyq, alda aıtqanymyzdaı, salalyq keńestiń músheliginde kásiporyn, zaýyt, sharýa qoja­lyqtarynyń basshylary bar. Olar bolashaqta jumysqa ornalasatyn jas mamannyń qabilet-qarymyn baıyptap, tereńirek meńgerýi tıis salany kórsetip, keńes beredi. Iаǵnı, óndiris basshylary ózderine nemese áriptesterine qajetti mamandardarǵa áý bastan «en salý» múmkindigine ıe bolady. Oqý orny erteńgi kúni jas mamannyń jumyssyz qalmaýyn aldyn ala qamdaıdy. Jo­ǵary mektep ustazdarynyń ja­laqysy nátıjeli eńbegine qaraı bel­gilenedi. Mundaǵy maqsat qyzmetkerlerdi óz isinde iz­denisin jetil­dirýine yntalandyrý. Mine, joǵary mekteptiń taǵy bir erek­sheligi osynda. Búgingi tańda tek teorııany oqytý sapasyz mamandardyń kó­beıýine alyp keletini anyqtalyp otyr. Sondyqtan ýnıversıtet dýaldy oqytý júıesine kóshken. Iаǵnı, teorııa men is-tájirıbeni qatar alyp júrý, tıisinshe teorııa­dan góri tájirıbege kóbirek mán berý kózdelgen. Bul baǵytta kez­desetin qıyndyqtar da az emes. Kóptegen kásiporyndar, qo­­jalyqtar, zaýyttar ishki sharýasyna bótenderdi aralastyra bergisi kelmeıdi. Osy problemany sheshý úshin Aýylsharýashylyq ǵylymdary joǵary mektebiniń stýdentterine arnaıy Túlkibas aýdanynan 50 gektar jer balansqa berilipti. Odan bólek mektep qosymsha jer telimin jalǵa alǵan, sondaı-aq jastardyń ýaqytsha turýy úshin arnaıy baza satyp alynǵan. Qajetti tehnıkalaryn túgendep alǵan joǵary mektep ótken jyly alǵashqy ret tıesili jerlerine bıdaı, arpa, maqsary, jońyshqa sekildi dándi daqyldar men kókónister egipti. Stýdentter egin basynda júrip, barlyq prosesterdi, ıaǵnı jerdi óńdeý, tehnıkany ıgerý, egindi sýarý, ósirý, zııankestermen kúres, aram shópterden tazartý sekildi jumystardyń bar­lyǵyn maman­dardyń keńesimen at­qarady. Bola­shaq mamandar ekken ónimderin kúzde jınap alady. Stýdentter jı­nalǵan ónimdi de kádege jaratýda. Alynǵan ónimniń jartysy tuqym retinde saqtalsa, qalǵany óńdeýshi kásiporyndarǵa ótkizilýde. Osylaısha ýnıversıtet stýdentteri Elbasy N.Nazarbaevtyń «Bizdiń qoǵamda adal eńbekti tereń bilimmen ushtas­tyr­ǵan ǵana tabysqa jete alatynyn qaperden shyǵarmaǵan abzal», – degen sózin basty qaǵıdat etip alýda. Egistik alqabynan bólek oqý ǵımaratynyń janynan jylyjaı salynǵan. Joǵary mektep ujymynyń alǵa qoıǵan maqsat-muraty bıik, josparlary aýqymdy. Ol josparlar birtindep júzege asyrylýda, ıaǵnı ýnıversıtet túlekteriniń eń tań­daýly, bilikti de bilimdi jáne sura­nysqa ıe maman bolyp shyǵýyna barlyq jaǵdaı qarastyrylǵan. Joǵary mektep stýdentteri is-tájirıbe retinde sabaqtan tys ýa­qyt­taryn dıqandarmen birge egin al­qabynda ótkizse, basqa fakýltet stýdentteri jazǵy demalystarynda qurylys salasynda eńbek etip, qala­myzdyń kórkeıýine atsalysyp keledi. OQMÝ-dyń qurylys mamandyǵynda bilim alyp jatqan stýdentter «Stýdenttik qurylys ja­saqtary» quramynda jumysqa tartylady. Oblys ortalyǵyndaǵy qurylys jumystaryn aıaqtaýǵa atsalysqan stýdentterdiń ortasha jalaqysy 50-60 myń teńge boldy. Stýdentter Shymkent qalasynda «Qazaq­­stan» kınoteatrynyń já­ne «Nursát», «Qaıtpas», «Tu­ran» shaǵyn aýdandaryndaǵy kóp qabatty úılerdiń qurylys jumystaryna óz úlesterin qosty. Osylaısha olar teorııalyq bilimin praktıkada qol­danýǵa múmkindik aldy. Bıyl oblys boıynsha 500-ge jýyq stýdent oblys aýmaǵyndaǵy qurylys kompanııalaryna ju­mysqa tartylǵan. HHI ǵasyrda bilim men ǵylym salasynda bolyp jatqan ózgerister bolashaq mamandar daıarlaýda joǵary mekteptiń aldyna jańa mindetter qoıyp otyr. Osy oraıda, ýnıversıtet stýdentterdiń búgingi áleýmettik bilim berý keńistigine saı beıimdep oqýyna, jalpy ǵalamdyq tanymdy, oılaýdy damytý, ózinshe ǵylymı tujyrym jasaýyna, ǵy­lym jetistigin suryptaýǵa, ózi is áre­ketiniń ıesi bolýyna múmkindik tý­ǵyzýda. Tek joǵary bilimdi maman ǵana qoǵam men ekonomıkanyń, áleý­mettik jáne mádenı órkendeýdiń kósh­basshysy bola alatynyn oqý or­ny­nyń stýdentteri de jaqsy biledi. Erkin DOSYMBAI   ShYMKENT