Aıýtas

Kógildir Kókshedegi Býrabaı óńiri. Bul jerdi bir kisideı bilemiz deý tym artyq shyǵar. Biraq habarymyz mol dep aıta alamyz. Alǵashqy túsinik-tanymymyz sonaý 60-jyldardan bastalǵan. Tańǵy shyqtaı móldir kól sýretin orta mekteptiń tabıǵattaný sabaǵyndaǵy dıafılmnen kórgenbiz. О́leń joldarymen jyrlanǵan taý-tasyn Sáken Seıfýllınniń «Kókshetaý» poemasynan oqyǵanbyz. Al ań-qusy men ósimdik álemin 1982 jyly «Qaınar» baspasynan shyqqan «Býrabaı» atty úsh tildegi fotoalbom málimet-derekterinen zerdelegenbiz. Buǵan «Batyr Baıan» tarıhı-kórkemsýretti fılmin qosa keteıik. Kórermenderge 1989 jyly jol tartqan ol kınokartınadaǵy jasyl jaılaý, oıshyl orman, qaıyńdy dala kórinisteri túgeldeı osy aımaqta túsirilgen edi. 1997 jyly astana Almatydan Aqmolaǵa kóshti. Sodan bastap Býrabaı elordaǵa kelgen jurttyń súıikti demalys ornyna aınaldy. Olar kitaptan ǵana oqyǵan Jumbaqtas pen Oqjetpesti kózderimen kórip, teledıdar ekranynan ǵana tanys bıshi qaıyńdar ańǵaryna asqan ińkárlikpen aıaq basatyn boldy. Sondaı-aq, mundaǵy Abylaı alańy men Jekebatyr shoqysy, Kenesary úńgiri men Qamaltas alqaby astanalyqtarǵa óz qupııalaryn ashqaly qashan. Kókshe jerinde aýmaǵy at shaptyrym 80-ge jýyq kól bolsa, sonyń 10-y osy Býrabaıda eken. Olar, ıaǵnı, Kúmiskól, Úlken Shalqar, Shabaqkól, Shaǵalaly, Qotyrkól men Qopa jáne basqalary da sońǵy jyldary elordalyqtardyń jaz kezindegi súıikti demalys ornyna aınalǵan. Desek te, bizdiń bul óńir týraly bilmeıtin jerlerimiz áli de barshylyq bolyp shyqty. Sonyń biri mysaly – Aıýtas. Onyń sýretin taıaýda «Kórkińnen aınalaıyn, Kókshetaýym!» atty fotoalbomnan kózimiz shalyp qalmasy bar ma?! Erterekte, jazýshy Estaı Myrzahmetov aǵamyz qurastyrǵan atalmysh jınaqtyń orta tusynda Aıýtas bar bolmys-bitimimen jarqyraı kórinip tur. «Buryn qalaı baıqamaǵanbyz? Nege kózimizge túspegen?» – deımiz ishteı. Iá, kóktem, jaz, kúz kezinde Býrabaıǵa talaı ret jolymyz tússe de ol shoqyny kórmeppiz. Bilmeppiz. Esimizge túsire almadyq. Osylardy oılap otyryp tabıǵat parkiniń kireberisindegi týrısterge anyqtamalyq satatyn dúńgirshekterden jınaǵan fotobýkletterge qaraımyz. Abylaı alańynda alǵan albomdarǵa úńilemiz. О́kinishtisi, bulardyń bárinde de shaǵyn shoqynyń ushar basyndaǵy aıý aıańdap bara jatqan jartas joq bolyp shyqty. «Kórkińnen aınalaıyn, Kókshetaýym!» atty kitapta atalmysh jer Býrabaıdyń qaı tusynda ekeni aıtylmaǵan. Jınaqqa kirip otyrǵan sýretti de kimniń, qaı fotograftyń túsirgeni kórsetilmegen. Mine, osy jáne basqa da jaıttarǵa jaýap alý úshin gazetimizdiń Aqmola oblysy boıynsha menshikti tilshisi Baqbergen Amalbekke ótinish aıtýymyzǵa týra keldi. Kóp uzamaı áriptesimizden tómendegideı habar jetti. Aıýtasty sýretke túsirgen osy óńirdegi baıyrǵy fototilshi, Kókshetaý qalasynyń qurmetti azamaty Vıktor Tereshýk eken. Al izdegen jartasymyzdyń Býrabaı kentiniń mańaıynda turǵandyǵy belgili boldy. Osyny bilgennen keıin ony óz kózimizben kórip qaıtýǵa jınaldyq. Tilshimizdiń qaǵazǵa syzyp bergen marshrýty boıynsha Aıýtasty qınalmaı taýyp, týra onyń tóbesinen tústik. Ol Býrabaı kenti jaǵynan kýrortty aımaqqa kirip kele jatqandyǵy jolda eken. Osy baǵytpen kól jaǵalaı júrgende, aldydan tamashalaý alańy dep atalatyn múıis kezdesedi. Sodan batysqa qaraǵandaǵy jaqpartas ústinde mań-mań basqan maımaq aıý keıpindegi ańnyń beınesi kórinedi. Shoqynyń turǵan jeri, irgesindegi kól ádemi-aq! Oǵan kúz boıaýymen altyndaı sary japyraqqa oranǵan qos aqqaıyń kelbetin qosyńyz... Tabıǵattyń ózi jasaǵan osy ǵajap týyndy endi el kózinen qaǵys qalmasa deısiń. Baıaǵydan beri túrli kitaptarda bar Jumbaqtas, Oqjetpes, Jekebatyr jáne bıshi qaıyńdarmen qatar tursa dep oılaısyń. Janbolat AÝPBAEV, «Egemen Qazaqstan» Aqmola oblysy, Shýche aýdany, Býrabaı kenti   Sýretti túsirgen Vıktor TEREShÝK