Qııal qýaty

Músinshi О́mirzaq Shanovtyń shyǵarmalary árqashanda ónersúıer qaýym men ónertaný­shy­lar­dyń nazaryn aýdaryp keledi. Kóptegen shyǵar­mashylyq kórmelerge qatysqan, únemi ıdeıalyq belsendiliginen tanbaǵan músinshi. Onyń izdenisterinde qurylymdy plastıka qabatta­syp kelip, taqyryptyń mazmunyn baıytyp, kom­pozısııasyn jetildire túsedi. Onyń jumys­tarynan ejelgi Mysyrlyq plastıkany da kórýge bolady. Ásirese, saq jaýyngerlerin beınelegen ju­mystary tipten erekshe sheshimmen tań qaldyrady. Portrettik jumystarynda ejelgi Rımniń jańǵyryqtary baıqalsa, keıbir jumystarynda Eýropanyń barokko stılin de baıqaýǵa bolady. Onyń jasaǵan týyndylary ótkir zeıinnen ótip, ózindik janr men stıl úlgisinde kózge túsip, qazaq músin óneriniń kásibı túrin jandandyryp keledi. О́.Shanovtyń tapqan dúnıesi ol qazaq topyra­ǵyndaǵy klassısızm. Klassısızm neo­klassısızm túrinde ónerde dúrkin-dúrkin qaıtalanǵan qubylys. Bul sýretkerdiń músinshilik stıhııa­sy klassısızm desek qatelespeımiz. Arhı­tektonıkasy, kompozısııasynyń anyqtyǵy, bas­ty árekettiń bólek kórsetilýi, pishinderiniń múshelenýi, jekelegen aýqymdardyń tym aıqyn­dylyǵyna qol jetkiziletin keńistiktiń bareleftik túsindirilýi birden baıqalady. Munyń barlyǵy – rasıonalızm elementteri, saıyp kelgende, О́mirzaq Shanov shyǵarmashylyǵynyń ózegi. Músinshi jańa betburys jasaýǵa ıkemdi. Qaı taqyrypty alsa da adam mineziniń qaltarys-qatparyna batyl barlaý jasaıdy. О́.Shanov qubylystardyń túbine boılap, olardyń túp-tamyryn aqtaryp, kórer kózge jetkizip, ol jóninde óziniń menshikti pikirin qalyptastyrýǵa umtylady. Sonymen birge, oı ushqyrlyǵy men psıhologııalyq tujyrym ereksheligi, qııal men oıdyń ushtasýy, ulttyq erekshelikterdiń túrlenýi arqyly jandandyrylǵan túrleri kóptep kezdesedi. Pishin sýretshiniń oı-qııalyna baǵynyshty bola otyryp, onyń qolynyń ıkemine qaraı alýan túrge enip qubyla túsedi. Salt atty saq sarbazdaryn beınelegende yqshamdyǵy men qarapaıymdylyǵy aıqyn­dyqqa áser etip qana qoımaı, ekspressııany óz erkine baǵyndyra bilgen. Onyń aıbyndylyǵy, batyldyǵy jáne mazmunynyń saltanattylyǵy erekshe kórinedi. Skıf músininiń basty taqyryby – adam. Onyń syrtqy kelbeti arqyly ishki rýhanı dúnıesindegi jan sezimin, jiger-qaıratyn, kúrdeli psıhologııalyq kúıin ashyp kórsetken. Adam psıhologııasynyń telegeı-teńizin tereńinen zerttep, onyń kóńil kúıiniń alýan túrliligin músin ónerinde sulbalaý óte asqan sheberlikti qajet etetinin de osy oraıda ańǵaramyz. Músinshi ár jumysyna erekshe izdenispen keledi. Iýmorǵa da óte beıim. Bala men alma atty jumysynda balanyń tóbesine alma qoıyp atpaqshy bolǵan kezi beınelengen. Bala búrisip qorqyp tur. Osy sáttiń óte dál kórkemdik sheshimin tapqan. Beıneleý arqyly músinshi adamnyń syrt pishinimen qatar ishki jan dúnıesin de jetkizgen. Psıhologııalyq tereńdik, beıneli dúnıeni oı eleginen ótkizip kórsetý tásili týraly aıtsaq ta, eń bastysy, О́.Shanov shyǵarmashylyǵy bú­gin­de ózinshe bir álem. Qazaq óneriniń úlken bir belesi. Kásibı músin óneriniń bastaý bu­la­ǵynda kóterilgen stıldik izdenisterdi realızm tóńireginen alystata alǵan músinshilerdiń biri de О́.Shanov. Músinshi bolmysty túsinýdegi sýretkerlik qııalymen, ushqyr oıymen, talantymen jáne sheberligimen estetıkalyq jáne poetıkalyq kórkemdik izdenisterdiń keń aıdynyna shyqqan. Janarbek BERISTEN, fılosofııa ǵylymdarynyń kandıdaty