Búldirgi uǵymdy baspasóz tusaýlaıdy

Búginde álem qubylmaly ári terbelmeli kúıdi basynan keship tur. Qazaq qoǵamynyń da dúnıe keńistigin sharpyǵan dál osyndaı dinı-rýhanı daǵdarystan oqshaý qala almaıtyny túsinikti. Qazirgi kezde ıslamdy baǵyt-baǵdary – bulyńǵyr, maqsat-múddesi – kómeski aǵymdarmen baılanystyra kórsetýdiń nátıjesinde buqaralyq aqparat quraldary men áleýmettik jeliler arqyly da teris aqparattar keńinen taralýda. Osynyń áserinen ıslamǵa syrt álem, ózge din ókilderi ǵana emes, musylmandardyń ózi de úreılene qaraıtyn dárejege jetti. Bul rette, nege ıslamǵa qatysty rýhanı-tanymdyq jumystar durys jolǵa qoıylmaı keledi, aqparattyq qaýipsizdik tetigi nege myqtap bekimeı tur degen saýaldardyń týyndaýy – zańdylyq. Belgili qoǵam qaıratkeri, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory Amangeldi Aıtalydan osyǵan qatysty pikirin suraǵanymyzda, ol bertinge deıin qazaqstandyqtardyń, Qazaqstandaǵy musylmandardyń ıslam týraly aqparatty Reseı telearnalarynan, sheteldik BAQ-tan alyp kelgenin alǵa tartty. Iаǵnı, Amangeldi Ábdirahmanulynyń paıymynsha, bizdiń elimizge «shıızm», «sýnnızm», «ýahabızm», «halıfat» degen termınder solardyń túsindirýimen kelgen. «Kóp ýaqytqa deıin, tipti kúni búginge deıin aqparat quraldarynyń álsizdiginen sol sheteldiń, Reseıdiń ıslamǵa taqqan stereotıpterinen biz áli aryla almaı júrmiz jáne ol stereotıpterden arylý bizge ońaı bolmaı tur. Bizdiń buqaralyq aqparat quraldarynda buryn da, búgin de lańkestik áreketter ıslamǵa telinip aıtylady. Sondyqtan syrtqy yqpaldyń áserinen de, ishtegi ózimizdiń buqaralyq aqparat quraldary jumys­tarynyń álsizdiginen de terrorı­zmdi, onyń bet-beınesin biz áli de tolyqtaı ajyrata almaı júrmiz»,– dedi ol. Sondaı-aq, qoǵam qaıratkeri, ókinishke qaraı, bizdiń psıhologııamyzda musylmandardyń terrorızmge beıimdiligi týraly túsinik áli de saqtalyp qalǵanyn, muny aqparat quraldarynda musylmandar týraly jaǵymdy jarııalanymdardyń joqtyǵymen baılanystyrýǵa bolatynyn mysalǵa keltirdi. Máselen, qazirgi tańda elimizdiń 70 paıyzdan astam halqy musylman degen resmı derek bar. Al Din isteri komıtetiniń udaıy júrgizip otyratyn zertteýi boıynsha, shamamen 400 myńǵa tarta adam, ıaǵnı el turǵyndarynyń shamamen, 10-15 paıyzy turaqty túrde juma namazǵa jáne meshittegi bes ýaqyt namazǵa qatysyp, qulshylyq amaldaryn oryndaıdy eken. «Bizdiń mem­leketimizdegi halyqtyń 71 paıyzǵa jýyǵy – musylmandar. Olar – túrli mamandyq ıeleri. Iаǵnı, memlekettik qyzmetkerler, áskerıler, ǵalymdar, qurylysshylar, kásipkerler, depýtattar, saıası qaıratkerler, stýdentter men oqýshylar. Olardyń barlyǵy 2009 jylǵy halyq sanaǵy boıynsha ózderin musylmanbyz dedi. Al endi qazirgi bizdiń buqaralyq aqparat quraldaryna qaraǵanda, oramal tartqannyń barlyǵy, saqal jibergenniń barlyǵy kúdik týdyrady. Halyq arasynda osyndaı túsinik qalyptasyp otyr. Bul – musylmandar týraly syrttaı da, ishteı de, ıaǵnı, buqaralyq aqparat quraldarynyń yqpalyna baılanysty qalyptasqan úrdis», – deıdi Amangeldi Aıtaly. Sonymen qatar, ǵalym musyl­mandar týraly jaǵymdy aqparattar, máselen, olardyń tarapynan atqa­rylatyn qaıyrymdylyq ister búginde BAQ-ta áli jarııalanbaıtynyna renishin bildirdi. «Tipti, aýyldaǵy musylman halyq­tyń ereksheligi, qaladaǵy musylmandardyń turmys-salty men tynys-tirshiligi týraly málimet te bizde joqqa jaqyn. Nege biz memleketimizdiń musylman el ekenin, osy musylmandardyń bári óte beıbit qalypta turmys keship jatqanyn, olardyń boıyndaǵy meıirimdiligin jazbaımyz, nege kórsetpeımiz?», – dedi ol. Sondaı-aq, Amangeldi Ábdirah­manuly dinı qaıratkerlerdiń de kóbine resmı jaǵdaılarǵa baılanysty ǵana jıynǵa qatysatyndyǵyna óz oıyn bildirdi. «Olar tek dinı merekelerge baılanysty ǵana jurt aldyna shyǵady. Iаǵnı, tek dindi nasıhattaýshy retinde ǵana kórinedi de, al keńinen, uzaǵynan aqparat berýge kelgende óte sarań. Jalpy, ıslam qyzmetkerleri halyqpen jumys isteýge, olardyń máselesin sheshýge at salysyp júr me, álde qulyqsyz ba, psıhologııalyq kómekti qalaı berýde, halyqty tyǵyryqtan, tuıyqtan shyǵarýǵa jol kórsetip otyr ma? Mine, osy máseleler oılandyrady. Sebebi, elimizdegi basqa da dinı uıymdar bul baǵytta júıeli jumys istep keledi jáne ol jumystardy aıshyqtap kórsetýge tyrysady. Osy turǵydan alǵanda, bir jaǵynan, dinı qaıratkerlerdiń belsendiliginiń azdyǵy kóńil kónshitpese, ekinshi jaǵynan, áli de bolsa bizdiń sanamyzǵa ateızmniń qaldyqtary tereń uıalap, din dese onyń ekstremızm, terrorızm dep qabyldanatyny, sonyń áserinen, kóptegen máselege buqaralyq aqparat quraldarymyzdyń betinde, teledıdarda ashyq oryn berilmeı jatatyny árıne, ókinishti», – dedi qoǵam qaıratkeri. Árıne, qaýiptiń ishten ǵana emes, syrttan da basym bolatyny belgili. Bul oraıda, ǵalym syrtqy yqpaldyń da áserin esten shyǵarmaý kerektigin taǵy bir eske saldy. «Máselen, AQSh pen Eýropa áli de ıslamdy qor­qynyshty, adam shoshytatyn din turǵysynda etip kórsetip, úreı­lendirip, buqaralyq aqparat qural­darynda túrlishe aqparattar taratýda. Elimizdegi keıbir basqa din ókilderi, máselen,   Eýropa men AQSh saıasatkerleri táýelsizdik alyp, tarıhı dinine oralǵan qazaqtardy basqa dinge qaraı bet burǵyzýǵa áreket etýde. Demek, másele – tereńde. Osy turǵydan kelgende, biz moıyndaıyq, moıyndamaıyq, álemde dinaralyq básekelestik óte úlken qarqyndy júrip jatyr. Al bul básekelestikte biz, ókinishke qaraı, ázirge utylyp kelemiz jáne bizdiń Qazaqstan bul jaǵdaıda utylýda. Buqaralyq aqparat quraldary bul baǵytta belsendirek jumys jasasa, keıbir teris aǵymdardyń da ózinen ózi beti qaıtarylar edi», – dedi sózin túıindegen Amangeldi Aıtaly. Árıne, dúnıe júziniń kóp elinde ıslam álemi órkenıeti men mádenıeti jan-jaqty kórsetiletini, túrli salalar boıynsha qol jetken jetistikter keńinen nasıhattalatyny belgili. Máselen, keıbir sarapshylardyń paıymynsha, ıslam dini «tereń daǵdarysty» bas­tan keship jatqan joq. Bar másele – ıslam dini, musylman álemi tóńiregindegi dúnıelerdiń durys kórsetilmeýi men nasıhattalmaýynda. Sondyqtan, bul úrdis durys arnaǵa bet bursa, ıslamdy óziniń maqsat-múddesine paıdalanǵysy keletin teris aǵymdardyń áreketteri de birtindep buǵaýlana túser me edi... Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan»