Qazirgi áriptesterimizge ne jetispeıdi?

Bizdiń jas kezimizde «Sosıalıstik Qazaqstan», «Lenınshil jas», «Qazaq ádebıeti» basylymdary, «Juldyz», «Jalyn» jýrnaldary» basqa da oblystyq, aýdandyq gazetter úlken taralymmen shyǵyp jatatyn. Máselen, «Lenınshil jastyń» taralymy 280 myńnan, «Qazaq ádebıetiniń» taralymy 100 myńnan asatyn, «Jalyn», «Juldyz» jýrnaldarynyń da tırajdary úlken edi. Ol kezde halyqtyń kóbisi, ásirese, maldy aýyldaǵy jurtshylyq basylymdardy úzbeı oqıtyn. Men «Sosıalıstik Qazaqstan», «Lenınshil jas» gazetterinde, «Jalyn» jýrnalynda qyzmet ettim. Sonda baıqaǵanym, ol kezde qalam ustaıtyndardyń, ásirese, ádebıetshi bolamyn deıtin azamattardyń basym kópshiligi «Juldyz» ben «Jalynda», «Qazaq ádebıetinde» jumys isteýdi qatty armandaıtyn edi. Olar nege armandady? Sebebi, olar shyn mánisinde taza shyǵarmashylyq jumystarmen aınalysamyn dep oılady. Jáne solaı boldy da. «Sosıalıstik Qazaqstan», qazirgi «Egemen Qazaqstan» gazeti sol kezde de eń bedeldi basylym boldy. Qarashańyraq deıdi ǵoı. «Sosıa­lıstik Qazaqstan» gazetinde jumys úderisi tártipke, belgili bir erejege baǵynýshy edi. Árkimniń óz orny bolatyn. Máselen, korrek­torlyq bólim, hat bólimi, sekretarıat, basqa da qurylymdar belgili bir qalyptasqan yrǵaqpen jumys isteıtin. Qazir kóp basylymda osy másele aqsap jatyr. Keıde maǵan elimizdegi respýblıkalyq gazetter halyqpen baılanysyn joǵaltyp alǵan sekildi bolyp turady. Árıne, bir qarasańyz, redaksııaǵa jazylǵan hattyń bári shyǵyp jatqan sııaqty kórinýi múmkin. Biraq, ol jetkilikti deńgeıde emes. Kezinde bir jýrnalıst jigitter «Komsomolskaıa pravdaǵa» táji­rıbeden ótýge barǵanda, lezdeme bastalmaı jatyp olardan redaktor: «Qandaı hat bar?» dep suraıdy eken. Mine, bul – halyqpen baılanystyń eń jaqsy kórinisi. Sonymen qatar, eger bir jýrnalıstiń basylymda qandaı da bir povesi shyqsa, oǵan jan-jaqtan hat kelip jatatyn edi. Ol hattarda: «Bul jigittiń povesi bylaı jazylypty» degen turǵyda jaqsy pikirlerdi aıta kelip, sóz qoldanysyndaǵy kemshilikterdi de kórsetip otyratyn. Al qazir halyqpen tikeleı baılanystyń osyndaı kóri­nisteriniń joqtyǵy anyq seziledi. Taǵy bir másele bar. Keıde bir adamdar jaqsy bir maqala jazady da, artynan kórinbeı ketedi. Men talaı adamdy mysalǵa keltire alamyn. Olardyń kórinbeı ketý sebebi nede? Sebebi, olardy kásibı turǵydan kótermeleý, yntalandyrý tetikteri durys jolǵa qoıylmaǵan. Máselen, orystyń Paýstovskıı degen jazýshysy issaparlarda júrip, «Qara buǵaz» sekildi úlken shyǵarmalar jazdy. Eger kez kelgen jýrnalıst Balqash ne bolmasa, Alakól, Aral týraly jazǵysy kelse, sol jerlerge arnaıy barýy kerek. Táken Álimqulovtyń jylqyny jazatyny sııaqty úlken taqyryptardy meńgerýi jáne ıgerýi úshin kásibı deńgeıge jetýi kerek. Al ol dárejege jetýi úshin oǵan jaqsy qalamaqy tólenip, qoldaý kórsetý qajet. Bul búginde kez kelgen basylymǵa tán másele bolyp tur. Bulardan bólek, biz qazir jazylǵan maqalada onyń óz poetıkasy, oryndalý ereksheligi, temperamenti bolýy kerektigin kóbimiz eskere bermeımiz. Ocherk janry kezdespeıdi, issaparmen baryp kelip, jazylatyn arnaıy maqalalar joq. Bir arnaǵa túsip alyp jazylatyn birjaqty dúnıeler kóp kezdesedi. Kezinde «Izvestııa» gazetiniń jýrnalısteri memleket basshysy barǵan jerdegi áleýmettik jaǵdaıdy, ıa bolmasa saıası portretti ǵana emes, ondaǵy jalpy atmosferany, ahýaldy sumdyq ashyp beretin. Al qazir kóp jýrnalıste fılosofııalyq oılaý júıesi arqyly úlken aýqymdaǵy dúnıeni beretin qasıet baıqala bermeıdi. Jýrnalıstiń boıynda jazýshylyq ta, fılosofııalyq ta, ekonomıske de, áleýmettanýshyǵa da tán qasıetterdiń ushqyndary bolýy kerek. Bizde osy jaǵy kemshin túsip jatady. Bul másele elimizdiń búkil respýblıkalyq gazetinde qozǵalýy kerek. Jýrnalıst halyqty psıho­logııalyq turǵyda jan-jaqty zertteı bilýi kerek. Ol úshin bir elge baryp, ony aralap, úlken psıhologııalyq ocherkter jazýy qajet. Halyqty bilmeý, onyń ishine tereńirek úńilmeý degen, mine, osyndaıdan shyǵady. Bizdi osy jaǵy qatty oılandyrady. Jalpy, halyqty úlken dárejege jetkizý úshin, úlken bilimdarlyqqa aparý úshin jýrnalıstıkanyń úlken korpýsy qalyptasýy kerek. Mine, osyndaı qadaý-qadaý máseleler sheshilgende ǵana jýrnalıstıkanyń bedeli kóterilmek. Ol kezde qoǵam da úlken oljaǵa keneler edi. Jumabaı ShAShTAIULY, «Qazaq ádebıeti» gazetiniń bas redaktory