Oral áýejaıy tozyp tur

Budan biraz ýaqyt buryn jergilikti bılik ókilderi Oral áýejaıy halyqaralyq mártebe alady, oǵan taıaý jáne alys shetelderge ushatyn ushaqtar qonatyn bolady dep jelpine áńgimelegendi táýir kóretin. Munyń múldem qısynsyz ekendigi, shyndyqqa sáıkespeıtindigi, áýejaıdyń sonaý jetpisinshi jyldarda boı kótergen ári sol kezden beri kúrdeli jóndeý júrgizilmegen eski ǵımaraty halyqaralyq standarttar talaptaryna tipten jaqyndaı almaıtyndyǵy búgingi kúni aıqyn kórinedi. Al mundaı standarttar men ólshemderdi azamattyq avıasııanyń halyqaralyq uıymy belgileıtini aıan. Buǵan qoıylatyn talaptar jo­ǵa­ryda atalǵan aerodrom men áýe beketiniń sáıkestigine qosa árbir saǵatqa shaqqandaǵy jolaýshylardy ótkizý qabiletin kóterý, olarǵa kórsetiletin qyzmet mádenıetin arttyrý men jaıly da yńǵaıly jaǵdaılar týǵyzý bolmaq. Sondaı-aq, áýe kólikteriniń barlyq túrlerin qabyldaı almaıtyn áýejaılar halyqaralyq standarttarǵa sáıkes kelmeıdi. Ári bul úshin eń bastysy ushý men qonýdyń qaýipsizdigi qamtamasyz etilýi kerek. Buǵan qosa, búgingi zamanǵy jańa tehnıkalyq qondyrǵylarmen jabdyqtalmaǵan áýe­jaı ǵımaratynyń da halyqaralyq standarttardan moıyny qashyq tu­ra­tyny aıtpasa da túsinikti. Oral áýejaıy azamattyq avıa­sııa­nyń halyqaralyq uıymy belgilegen osy standarttarǵa sáıkes keledi dep aıtýǵa aýyz barmaıdy. Qandaı istiń de ózgesheligine jáne artyqshylyǵy men olqylyǵyna salystyrý arqyly aıqyn kóz jetkizýge bolady emes pe?! Sońǵy jyldary Oralmen irgeles ári kórshiles qonystanǵan Aqtóbe, Aqtaý jáne Atyraý áýejaılarynan kókke kóterilýdiń sáti túskeni bar. Sol kezde jýrnalıstik áýestikpen Oral áýejaıymen salystyra­ qara­ǵanda, bul áýejaılardyń kóp­­te­gen artyqshylyqtaryna kóz jetkizgen edik. Munda eń aldymen baı­qal­ǵa­ny – sapaly halyq­ara­lyq áýe tasy­maldarynyń uıym­das­ty­ryl­ǵany. Klıenttik bazalar men tranzıt­tik reısterdi ulǵaıtý jónindegi is-sharalardyń júıeli júrgizilip otyr­ǵany. Aıtalyq, sonyń nátıjesinde Aqtóbe áýejaıynda Reseıge, Eýro­paǵa jáne Azııa elderine ushatyn reısterdi turaqtandyrýdyń sáti túsipti. Al Aqtaý áýejaıynda Air Astana, Bek Air jáne SCAT áýe kompanııalary respýblıkanyń ishin aıtpaǵanda, taıaý jáne alys shetelderdiń segiz qalasyna jolaýshylar tasymaldaıdy eken. Buǵan qosarymyz ınternetten alynǵan derekterde Aqtaý áýejaıy ótken 2015 jyly 845 myń 710 jolaýshyǵa qyzmet jasaǵany kórsetilgen. Sondaı-aq, atalǵan áýejaı termınalynyń elektrondy jáne elektro-mehanıkalyq júıemen jabdyqtalýy, elektrondy tirkeý tásili, ushý ýaqytynyń elektrondy kestede kórsetilýi, ǵımaratty jylytý men salqyndatý, beınebaqylaý júıeleri jáne lıftiler men eskalatorlar kóńilge jaqsy áser qaldyrǵany áli umytyla qoıǵan joq. Endi Oral áýejaıynyń búgingi kórinisteri qandaı degen saýalǵa kelsek, birtúrli kibirtiktep, kúmil­jip qala beremiz. Sokrattyń «Platon meniń dosym, áıtse de aqı­qat qymbat» degenindeı kúı keshe­miz. Stanıslavskıı aıtqandaı, teatr kıim ilgishten bastalatyn bol­sa, áýejaı ushaqqa otyrýdan bas­tal­maq. Aıtaıyn degenim, Oral áýe­jaıynan ushaqqa otyratyn jolaý­shylar beıne bir inge kirip ketken­deı áserde qalady. О́ıtkeni, olar bul úshin tómenge jertólege túsip ketedi. Sodan soń qaıtadan kó­te­riledi. Tipten yńǵaısyzdaý. Ekinshi­den, Oral áýejaıyna kelip qonǵan jolaý­shy­lardyń qol júkterin alýy úlken mashaqat. О́ıtkeni, bul jer óte tar. Aınalymǵa kelmeıdi. Oǵan kirip jol júgin alyp shyǵýdyń ózi taýsylmas hıkaıa. Bul kórinisterdiń ózi áýejaı ǵımaratyn tolyq jabdyqtap oǵan qosymsha alańdar salý isi kezek kúttirmeıtinin kórsetedi. Osy arada Oral áýejaıyn halyq­ara­lyq áýejaı ataǵysy keletinderge taǵy bir jaýap qaıtar­ǵymyz kelip otyr. Eger budan taıaý jáne alys shetelderdiń bir de birine, sonyń ishinde irgedegi Reseıdiń astanasy Máskeýge ushatyn reıs bolmasa, munyń nesi halyqaralyq áýejaı. Muny aıtasyz, ótken jyldary kór­shil­es óńirler Aqtaý men Atyraýǵa ushatyn ushaqtar bolýshy edi, bul da qysqaryp qalypty. Áıteýir Astana men Almatyǵa ushatyn reıster bar ekenine de shúkirshilik desedi batys­qazaq­standyq aǵaıyndar. Árıne bardy bar, joqty joq de­gen oryndy. Osy oraıda munda ushý-qoný jolaǵy kúrdeli jóndeý­den ótkizilgenin aıtpaı ketý shyn­dyq­­qa qııanat bolar. Ári onyń ha­lyq­­aralyq standarttarǵa tolyq sáıkes keletinin de aıta ketken jón. Endeshe, Oral áýejaıynan elimizdegi irgeli áýe kompanııalarynyń syrt aınala berýi nelikten? Múmkin úlken áýe kólikteri úshin ushý-qoný jolaǵy qysqalyq ete me eken? Álde joǵaryda aıtylǵandaı, áýe­jaı termınalynyń qorǵaný men qaýip­sizdikti saqtaýǵa qajetti jańa qural­darmen jabdyqtalyp úlgermeı jatýy teris áserin tıgize me eken? Áıteýir saýal kóp. Respýblıkanyń batys óńiri strategııalyq shıkizat kózderi –munaı jáne gaz óndirýmen aınalysady. Osy istiń tıimdiligin kóterýdiń bas­ty bir joly munaı men gaz kondensatyn óndirýshilerge qatysty qural-jabdyqtardy tez ári óz ýaqytynda jetkizý bolmaq. Batys Qazaqstan osyndaı óńirlerdiń qatarynan oıyp turyp oryn alady. Soǵan qaramastan, Oral áýejaıyna júk ushaqtary kelip qonǵan emes. Tipti júk deımiz-aý, kómirsýtegi shıkizatyn óndirip jatqan Qarashyǵanaq kenishine, kenshiler qalasy Aqsaıǵa baǵyt ustaǵan sheteldik ınvestorlar oǵan Reseıdiń Samara jáne Orynbor qalalary arqyly ushyp kelip júrgeni jasyryn emes. Munyń basty sebebi, aerodromnyń tutastaı alǵandaǵy jaraqtandyrylý deńgeıleri men jolaýshylar termınalynyń ótkizý qabiletiniń tómendigi deýge bolady. Munyń ózi tranzıttik múmkindikterdi qoldan jiberip alýǵa da jol ashyp otyr. Árisin aıt ta, berisin aıt, kókeı­de júrgen osyndaı oılar Oral áýejaı­yn túbegeıli jańǵyrtý máselelerine kelip tirele beredi. Bul jóninde qandaı naqty jobalar men jos­parlar bar? Oral áýejaıyn shyn mánindegi halyqaralyq standarttarǵa sáıkestendirý jónindegi jýrnalıstik saýalymyzdy jergilikti atqarýshy bılik ókilderine qoıǵanymyzda, buǵan tushymdy jaýap ala almadyq. Onyń tetigi qandaı bolatyndyǵy jóninde egjeı-tegjeıli aqparatpen tanysýdyń yńǵaıy kelmedi. Tek Oral áýejaıyn jańǵyrtýǵa qatysty bir jobanyń qaralý ústinde ekenin bildik. Ekinshi bir nusqada jekemenshik sıpattaǵy áýejaıǵa kúrdeli jóndeý júrgizý isine áleýmettik kásipkerlik korporasııanyń qarajatyn tartý joldary qarastyrylypty. Ázirge munyń bári tek osylaı istesek qalaı bolar eken degen qoz­ǵa­lystyń basy ǵana deýge bolady. Endeshe, Oral áýejaıyn túbegeıli jańǵyrtý ári ony keńeıtý jónindegi sheshim tezirek qolǵa alynsa ıgi. Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan» Batys Qazaqstan oblysy Sýrette: Oral áýejaıynyń bú­gingi kórinisi osyndaı Sýretti túsirgen Rafhat HALELOV