Kóliktik logıstıka – tabys kilti

Keshe Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaevtyń tóraǵalyǵymen selektorlyq rejimde ótken Úkimet otyrysynda kólik-logıstıkalyq ınfraqurylymdy damytý máselesi qaraldy. Táýelsizdiginiń shırek ǵasyryn artqa tastaǵan Qazaqstan qazirgi tań­da, shúkir, «óner-bilimi bar jurttyń» qatarynda. Ybyraı babamyz aıtqandaı, «alysqa ketken qatarǵa», biz shırek ǵasyrdyń tezinde qosylyp úlgerdik. Tipti, aldyńǵy otyzdyqtyń qataryna qosylýǵa da az qalǵandaı. Tastan saraı salǵyzyp, aıshylyq alys jerlerden habar alǵyzý bylaı tursyn, biz búginge deıin elimizde 2 jarym myń shaqyrym temir jol, 75 myń shaqyrym avtojol salǵan el bolyp otyrmyz. Jalpy, kólik ınfraqury­ly­mynyń damýy álemde eki halyq­aralyq ındekspen baǵalanady eken. Birinshiden, 4 kórsetkish boıynsha, ıaǵnı áýe, avtomobıl, temir jol jáne porttyq ınfraqurylymynyń sapasymen baǵalanatyn básekege qabilettilik jahandyq ındeksi. Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbektiń málimdeýinshe, bul básekede elimizdiń kórsetkishi sońǵy 5 jylda 19 esege kóterilgen. Al ekinshisi, Dúnıejúzilik bankpen 6 ındıkator negizinde baǵalanatyn logıstıkanyń tıimdilik ındeksi. Bul ındıkatorlar eldegi logıstıkalyq klımattyń ózgerýin baqylaýǵa múmkindik týdyrady. Soǵan oraı qolǵa alynǵan sharalar sońǵy eki jylda Qazaqstannyń óz pozısııasyn 11 satyǵa kóterýge múmkindik bergen.   «Myń shaqyrym jerlerge kún jarymda barǵyzdy» «Kólik ınfraqurylymynda fızıkalyq tosqaýyldardy joıý úshin sońǵy bes jylda 5000 avtojol qaıta jóndeldi. Temir jol jelileri 1700 shaqyrymǵa uzardy», dedi J.Qasymbek baıandamasynda. Onyń aıtýynsha, elimizde jańǵyrtýdy qajet etetin 8 áýejaıdyń tórteýi qaıta jóndeýden ótken. Aqtaý teńiz portynyń ótkizý qabileti 20 mıllıon tonnaǵa deıin artqan. «Qurlyqtyq memleket bolsaq ta, jańa xalyqarlyq dálizderdi salyp, júk tasymaldaý úshin barynsha qolaıly jaǵdaı jasaý arqyly tranzıttik áleýetimizdi paıdalanýy­myz qajet. Bul úshin shyǵystan batysqa qaraı 1000 shaqyrym jol qys­qardy. Konteınerlik poıyz­dar­dyń jyldamdyǵy táýligine 1100 shaqyrymǵa deıin artty», dedi J.Qasymbek. Sonymen qatar, ótken jyly paıdalanýǵa berilgen uzyn­dyǵy 214 shaqyrymdy quraıtyn Ar­qa­lyq – Shubarkól qatynasy tasy­maldyń ara qashyqtyǵyn Ortalyq Qazaqstannan soltústik óńirlerge orta eseppen 550 shaqyrymǵa jáne ta­sy­maldaý ýaqytyn 1,5-2 táýlik­ke qys­qartqan. Sáıkesinshe, osy baǵyt­taǵy qazaqstandyq júk jónel­tý­shilerdiń kóliktik shyǵyndarynyń qysqarýy orta eseppen 30 paıyzdy quraǵan.   «Iri-iri jobalar talaı joldy salǵyzdy» «Kólik-logıstıka ınfra­qury­lymyn damytý jónindegi jospar­lardyń kóbi búginde «Nurly jol» mem­lekettik baǵdarlamasy arqyly iske asyrylady. Baǵdarla­mada salaǵa qatysty 16 joba kóz­delgen, olardyń negizgi úlesinde respýblıkalyq mańyzy bar avtomobıl joldaryn salý jáne rekonstrýksııalaý jumystary qarastyrylǵan. «Nurly jol» baǵ­dar­lamasyndaǵy jobalardyń 11-i avtomobıl joldary salasynda qolǵa alynǵan. Árıne, memlekettik baǵdarlamanyń jobalaryn júzege asyrý zor áleýmettik mańyzǵa ıe. Mınıstrdiń málimetinshe, búgingi tańda osy sharalardyń negizinde 75 myń jumys orny qurylǵan. Al avtojoldardyń qurylysy barysynda jergilikti qamtýdyń deńgeıi 95 paıyz quraıdy. «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasyna sáıkes 2020 jylǵa deıin negizgi avtojoldardyń boıyna ulttyq standart talaptaryna saı keletin 260 qyzmet kórsetý nysany ornalastyrylady. Qazir jergilikti atqarýshy organdarmen atalǵan nysandar ornalasatyn orynnyń syzbasy bekitildi», dedi J.Qasymbek. Mınıstrdiń aıtýynsha, qazirgi jumys istep jatqan qyzmet kórsetý oryndarynyń kópshiligi ulttyq standart talaptaryna sáıkes kelmeıdi. «260 qyzmet kórsetý nysanynyń 91-i qajetti qyzmet túrleriniń barlyǵyn kórsete alatyn A-B sanattaryna sáıkes keledi. Qalǵan nysandar avtoturaq, tamaqtaný beketi men bólshek saýda oryndary qarastyrylǵan S sanatyna sáıkes. Búgingi tańda respýblıkada eldi mekenderge jaqyn jerlerde ornalasqan 2,5 myń qyzmet kórsetý nysany jumys istep tur. Olardyń 80 paıyzy ulttyq standart talaptaryna sáıkes kelmeıdi. Jergilikti atqarýshy bılikpen olardyń A, V, S, D sanattarynyń talaptaryna saı kelýin tekserip, ınventarızasııa júrgizemiz», dedi mınıstr. Osy rette, Úkimet basshysy B.Saǵyntaev áńgimege aralasyp, jol boıyndaǵy nysandardyń standartyn ózgertý kezinde qarapaıym halyqtyń múddesin eskerý kerektigin basa aıtty. Burynnan kele jatqan qyzmet kórsetý oryndaryn súrip tastaý nemese jurttyń kún kórip otyrǵan kásipkerlik nysanyn alyp tastaý jaǵdaılary bolmasyn dep eskertti.   «Aqyly joldar bıýdjetke qomaqty qarjy túsirdi» Investısııalar jáne damý mınıstri 2020 jylǵa qaraı aqyly joldardyń kiris kólemi kóbeıetinin jetkizdi. Búginde kóptegen avtomobıl joldary jańǵyrtylyp, saly­nyp jatyr. Sondyqtan, jol­dar­dy sapaly kútip ustaý jáne joldardaǵy qaýipsizdikti qamta­ma­syz etý máselesi ózekti bolyp qala bermek. Memlekettik bıýdjetke júktelimdi tómendetý ári jol­dardy kútip ustaý ózin-ózi óteýin qamtamasyz etý maqsatynda Asta­nadan Shýchege deıingi aqyly jol úlgisinde jańǵyrtýdan ótken barlyq avtomobıl joldaryn aqyly júıege kezeń-kezeńimen engizý josparlanýda. «Mundaı shara 2020 jylǵa qaraı aqyly joldardan alynatyn alym kólemin 33 mlrd teńgege deıin arttyrýǵa múmkindik beredi», dedi J.Qasymbek. Bul joldan bıyl 1,2 mlrd teńge jınalady dep kútilýde. Mınıstrdiń aıtýynsha, 2022 jylǵa qaraı Qazaqstandaǵy aqyly joldardyń uzyndyǵy 7 myń shaqyrymǵa deıin jetetin bolady. Osy rette ol elimizdegi eń birinshi aqyly bolǵan Astana – Shýche avtojolynyń ortasha jyldyq qarqyndylyǵy táýligine 8 myń kólikti quraıtyndyǵyn atap ótti. Bul rette túsken qarjynyń 30 paıyzy jeńil kólikten alynady. Al qalǵany júk kólikterine tıesili. Al bizde tarıf jeńil avtokólikterge 1 teńge jáne júk kólikterine júk kótergishtigine baılanysty ortasha tarıfpen shaqyrymyna 15 teńgeden (5-25 teńge). Osy rette J.Qasymbek elimizdegi qoldanystaǵy tarıf sheteldermen, onyń ishinde kórshiles Reseı jáne Qytaımen salystyrǵanda birshama tómen eken­digin eske saldy. Bul elderde jeńil kólikter úshin sáıkesinshe 5 jáne 15 teńgeni quraıdy. Júk kólikteri úshin tarıf shaqyrymyna orta eseppen 50 teńge», dedi J.Qasymbek.   «Halyqaralyq áýejaılar adamdy qustaı ushyrdy» Elimizdiń áýe salasyndaǵy jaǵ­daıy da oń ózgeristerge toly eken. Máselen, qazir Qazaqstan ushaq­pen jolaýshylar tasymaldaýda TMD elderi ishinde 2-shi orynǵa kóte­rilipti. Bul rette ótken jyly Astana áýejaıy jolaýshylarǵa qyzmet kórsetýde 10-shy, al Almaty 6-shy orynǵa kirip, TMD-nyń iri 10 áýejaıynyń legine qosylǵan. «Sońǵy 5 jylda azamattyq avıa­sııa salasynda negizgi kórset­kishterdiń turaqty ósimi baıqalady. Tasymaldanǵan jolaýshylar sany 44 paıyzǵa artyp, 4,1-den 5,9 mln adamǵa jetti. Sońǵy jyldary qyzmet kórsetilgen jolaýshylardyń ortasha jyldyq ósim qarqyny 9 paıyzdy qurap otyr», dedi In­ves­tısııalar jáne damý mınıs­tri J.Qasymbek. Mınıstrdiń máli­metterine súıensek, búginde elimiz­diń 18 áýejaıynyń 10-ynda jolaý­shylar termınalyna, al 14-inde ushý-qoný jolaǵyna jańǵyrtý júr­gizilgen. Osy jyldyń sońyna deıin Petropavl qalasynyń áýejaı ter­mınaly men ushý-qoný jolaǵy, 2020 jylǵa deıin Semeı, Qostanaı, О́skemen áýejaılarynyń ushý-qoný jolaǵy jańǵyrtylatyn bolady. «Mınıstrdiń aıtýynsha, búgingi kúni Astana qalasy 25 halyqaralyq baǵyt boıynsha 16 elmen áýe baılanysyn ornatqan. Sonyń ishinde 5 halyqaralyq qarjy ortalyǵyna tikeleı ushatyn reıster bar. Apta saıyn Astanadan 415 reıs jasalady, onyń 126-sy halyqaralyq, 289-y ishki reıster eken. EKSPO-2017 kórmesine daı­yn­dyq júrip jatqandyqtan «Ashyq aspan» qanatqaqty jobasy aıa­synda Astanamen aradaǵy halyq­aralyq baǵyttarǵa shekteýdi eki­jaqty kelisim negizinde uzaq mer­zimge alyp tastaý kózdelip otyr. Osy rette álemniń 8 qalasyna jańa baǵyttar ashylady dep jos­par­lanýda. Olardyń qatarynda Pra­ga, Helsınkı, Vena, Varshava, Býda­pesht jáne basqa da qalalar bar. Sonymen qatar, týrızmdi damytý maq­satynda bıyl Almaty men Asta­nadan Balqashqa, Almatydan Úr­jarǵa jáne Aqtaýdan Kókshetaýǵa reıster ashylǵan. Kelesi jaz maýsymynda Astanadan Úrjarǵa, Almaty men Astanadan Úsharalǵa reıs ashý josparlanyp otyr. Osy rette áýe ınfraqury­ly­myndaǵy ıgilikti sharalardy jaq­sy baǵalaǵan Úkimet basshysy B.Saǵyntaev bul saladaǵy tarıf máselesine mán berdi. «Avıasııa salasynda aýqymdy jumystar iske asyrylýda. Osy rette tranzıttik áleýet artyp keledi, ıaǵ­nı Astana arqyly kóp reıster shy­ǵyp jatyr. Búginde Eýropaǵa, onyń ishinde Parıjge qaraı baǵ­darda kóbinese qytaılyq týrıster bizdiń reısterdi paıdalanýda. Bul óte jaqsy kórsetkishter, biraq, sonymen birge el ishindegi tarıfterge qatysty másele bar ekenin baıqap otyrmyz. Ásirese, Astana – Almaty baǵdaryna qatysty. Bul turǵyda Ulttyq ekonomıka mınıstrligi tıisti zertteý sharalaryna kirisken bolatyn», dedi B.Saǵyntaev. О́z kezeginde Ulttyq ekonomıka mınıstri Qýandyq Bıshimbaev keıbir baǵyttar boıynsha edáýir tarıfter ósimi bar ekenin rastady. Osy oraıda ishki áýe tasymalyndaǵy Astana – Oral, Astana – Almaty baǵdarlarynda osyndaı jaǵdaı bar eken. Úkimet basshysy B.Saǵyntaev osy baǵyttaǵy sharalardy sońyna deıin jetkizip, zań buzýshylyqtar oryn alǵan jaǵdaıda zańnamaǵa sáıkes, tıisti sheshim qabyldaý kerektigi jóninde tapsyrma júktedi.   «Alys-alys jerlerden jyldam taýar alǵyzdy» «Qazaqstan temir joly» UK» AQ prezıdenti Qanat Alpysbaev kompanııanyń kólik-logıstıkalyq ınfraqurylymdy jańǵyrtý bo­ıynsha iske asyryp jatqan jobalary týraly baıandady. Kompanııa prezıdentiniń máli­meti boıynsha, Borjaqty – Ersaı temir jol jelisiniń, «Qor­ǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA aýmaǵyn­daǵy qurǵaq porttyń jáne ınfra­qu­rylymnyń qurylysy, Aqtaý portyn soltústik baǵytta keńeıtý jumystary aıaqtaldy. Bıylǵy jyldyń sońyna deıin Quryq porty men Almaty –Shý temir jol jelisiniń alǵashqy iske qosý keshenderi paıdalanýǵa beriledi. Kompanııa EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi qarsańynda Astanada áýejaıdyń jańa termınaly men jańa vokzal kesheniniń qurylys jobalaryn júzege asyrady. «2018 jylǵa deıin jeke bıznespen seriktestik negizinde Aqtóbede, О́skemende jáne Aqtaýda zamanaýı kólik-logıstıka ortalyqtaryn salý josparda bar. Syrtqy termınal jelisi 2017-2019 jyldar aralyǵynda Qytaıda, Reseıde, Ortalyq Azııa elderinde, Túrkııada, Parsy shyǵanaǵynda, Úndistanda jáne Eýropada júk aǵyndarynyń shoǵyrlaný jáne dıstrıbýsııa oryndarynda óris alady. Barlyq atalǵan jobalardyń iske asýy 22 myń jańa jumys ornymen, sonyń ishinde paıdalanýǵa berý kezinde 13,3 myń jumys ornymen qamtamasyz etedi», dedi Q.Alpysbaev. Otyrysty qorytyndylaǵan Úkimet basshysy B.Saǵyntaev sońǵy jyldary elimizde kólik-logıstıka salasynda halyqaralyq deńgeıdegi óte iri jobalar iske qosylyp, jumys jalǵasyp jatqanyn atap ótti. «Táýelsizdik jyldarynda elimiz­de 2 jarym myń shaqyrym temir­ jol, 75 myń shaqyrym avtojol sa­lynǵan. Bul – úlken jetistik. Osy­nyń ózi elimizdi Batys pen Shy­ǵys arasyndaǵy kópirge aınaldyryp otyr. Elbasynyń Úkimet­ke júktegen úlken tapsyrmasy – Qazaqstannyń áleýetin kóterý. Eger biz osy ınfra­qu­rylymdar arqyly túsetin tabysty 2020 jylǵa qaraı 4 mlrd dollarǵa deıin jetkizetin bolsaq, bul tek bıýdjetke túsetin qarjy ǵana emes, sol tranzıttik joldar boıyndaǵy eldi mekenderdiń ósip-órkendeýi, tabysynyń kóbeıýi deýge bolady. Munyń bári bir-birimen tyǵyz baılanysty», dedi Úkimet basshysy. Úkimet otyrysynda sondaı-aq, geologııa salasy men jer qoınaýyn paıdalanýdy damytý máselesi keńinen talqylandy. Bul baǵytta elimizde júzege asyrylyp jatqan jumystar jaıynda Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev, Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek baıandady. Oǵan qosa Ádilet mınıstri Marat Beketaev Úkimettiń 2017 jylǵa arnalǵan zań jobalaý jumystarynyń jospary boıynsha esep berdi. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan»